تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • 24 قاراشا، 2021

تاۋەلسىزدىكتى الەمگە تانىتقان قازاق كۇرەسى

365 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2015 جىلى شىلدە ايىندا ۇلتتىق سپورتتىق بىرەگەي جوبا «قازاقستان بارىسى» تۋرنيرىنە بەس جىل تولعان ءدۇبىرلى جارىسقا باستان-اياق قاتىسىپ، تاۋەلسىزدىك جىلدارى جاڭاشا باعىت الىپ، بايىرعى حالىقتىق بولمىس-ءبىتىمىن ساقتاي وتىرىپ، زاماناۋي جاڭعىرۋ ارقىلى دامىپ كەلە جاتقان قازاق كۇرەسى جايلى تولىمدى وي تولعاعان بولاتىن.

قازاق كۇرەسىن يۋنەسكو مويىندادى

ءوز كەزەگىندە ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ۇلتتىق كۇرەسىمىز جايلى: «بۇل ءبىزدىڭ حالقىمىز­دىڭ ءداستۇرلى كۇرەس ونەرى. اۋىلداعى بالالار ەجەلدەن كۇرەسپەن شۇ­عىلدانىپ، ءوز ماشىقتارىن جەتىل­دىرگەن. اكەلەر ءوز بالالارىنا كۇرەستىڭ امال-تاسىلدەرىن ۇي­رەتكەن. مەن بۇل جارىستى تولىق قولدايمىن. بولاشاقتا جارىستىڭ ودان ءارى داميتىنىنا، ال ونىڭ قازىرگى قاتىسۋشىلارىنىڭ اراسىنان بالۋان شولاق، قاجىمۇقان سياقتى قازاقتىڭ كوپتەگەن ۇلى بالۋاندارىنىڭ داڭقتى جولىن جالعاستىراتىن سپورتشىلار شى­عاتىنىنا سەنىمدىمىن. تۋرنير حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعىپ، قۇرلىقتىق جانە وليمپيادالىق ويىندار باعدارلامالارىنىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالادى، ەلىمىزدىڭ اتىن شىعارادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. بۇل – حالىق ءۇشىن ۇلكەن مەرەكە. ءبىزدىڭ جاستارىمىز سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا تىرىسىپ، دەنساۋلىعىن جەتىلدىرۋى ءتيىس. سونىڭ ارقاسىندا مەملەكەتىمىز بەن قوعامىمىزدىڭ نەگىزى مىقتى بولادى» دەگەن ەدى.

وسى ورايدا، اڭگىمەنى اۋەلدەن باستاساق، ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان 1991 جىلدان باستاپ، قازاق كۇرەسى وزىندىك جاڭا جولىمەن دامي باس­تادى. مەملەكەت تاراپىنان دەنە تاربيەسى جانە سپورتتىڭ ەلىمىزدە كەڭ دامۋىنا ارنالعان زاڭنامالار مەن شەشىمدەر قابىلداندى، قارجى­لىق كومەك-قولداۋ وسە باستادى، جاڭادان سپورت مەكتەپتەرى اشىلىپ بۇقارالىق سپورتقا جول اشىلدى. سونداي-اق قازاق كۇرەسىنەن ەل چەمپيوناتى مەن كۋبوگى، حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق تۋرنيرلەر، ازيا، الەم بىرىنشىلىكتەرى، حالىق­ارالىق جارىستار وتكىزىلىپ بالۋانداردى دايارلاۋ ساپاسى ارتتى.

سونىمەن قاتار تاۋەلسىزدىك جىلدارى رەسپۋبليكالىق قازاق كۇرەس فەدەراتسياسى، حالىقارالىق قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسى جانە دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسيالارى قۇرىلدى. وتكەن جىلى بۇل فەدەراتسيالاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن Qazaq kuresi اسسوتسياتسياسى قۇرىلدى. اسسوتسياتسيانىڭ باستى ماقساتى – قازاق كۇرەسىن حالىقارالىق دارەجەدە دامىتىپ ناسيحاتتاۋ جانە بۇقارالىق سپورت رەتىندە كەڭ جول اشۋ ەكەنى انىق.

بۇل جەردە اتاپ وتەرلىك ۇلكەن قۋانىش­تى وقيعا – قازاق كۇرەسى 2016 جىلى يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك ماتەريال­دىق ەمەس مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزىلدى. قازىر­گى تاڭدا قازاق كۇرەسىن حالىقارالىق سپورت ءتۇرى رەتىندە 40-قا تاياۋ مەملەكەت تولىق مويىنداپ وتىر.

«قازىرگى كەزدە قازاق كۇرەسىن ەلىمىزدە جانە حالىقارالىق دەڭ­گەيدە بۇقارالىق سپورت ءتۇرى رەتىندە دامىتۋ ارقىلى ازا­مات­­تاردىڭ، ۇيىمدار مەن سپورتتىق جانە قوعامدىق ءومىردىڭ باسقا دا سۋبەك­تىلەرى اراسىندا الەۋمەتتىك، مادە­ني، سپورت­تىق، شىعارماشىلىق، ىسكەر­لىك قارىم-قا­تى­ناستاردى نىعايتۋ ماقسا­تىندا، سون­داي-اق وسى كۇرەس ارقىلى جاستار­دىڭ بويىندا وتانسۇيگىش قاسيەتتى قالىپ­تاس­تىرۋعا ىقپال ەتۋ، قازاق كۇرەسى­نىڭ عىلىم رەتىندە زەرتتەلۋىنە مۇمكىن­دىك تۋعىزۋ» دەيدى Qazaq kuresi اسسو­تسيا­تسيا­سىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى، قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سىڭىر­گەن جات­تىقتىرۋشى ەربول قۋانتاي ۇلى مىرزا.

 قازاق كۇرەسىنە سەرپىن بەرگەن جوبا

جوعارىدا ايتقانىمىزداي، تاۋەلسىز­دىك جىلدارى قازاق كۇرە­سىنىڭ جاڭا ساتى­عا كوتەرىلىپ، زاماناۋي سيپات الۋى­نا ءھام سپورتتىق سايىس رەتىندە كو­رەر­مەندەردىڭ كوزايىمىنا اينالۋىنا اسەر ەتكەن «قازاق­ستان بارىسى» ءتۋرنيرى. بۇل جوبانى نەگىز­دەۋ­شى ۇلتجاندى تۇل­عا – ارمان شوراەۆ. بۇل ازامات بۇقارا­لىق اقپارات قۇرالدارىنا بەر­گەن سۇحبات­تا­رىندا، اتالعان يدەيانى موڭ­عول ۇلت­تىق كۇرەسىنىڭ ميراستىق نەگىزى­نەن ال­عا­نى جايلى ايتىپ ءجۇر. دەمەك، بۇل ۇلت­تىق جوبانىڭ ارعى تەگى بايىرعى كوش­پەن­دىلەر مادەنيەتىندە جاتقانى انىق. ويت­كەنى موڭعول كۇرەسىنىڭ ءتۇپ-تامى­رى ءبىزدىڭ داۋىرىمىزدەن ەكى مىڭ جىل بۇ­رىن­عى عۇن بابالارعا ءتان ەكەنى باياعىدا انىقتالعان.

ۋاقىت وتە كەلە، «قازاقستان بارى­سى» جوباسى قازاق كۇرەس بالۋاندارىن ەلى­مىزدەگى تابىس­تى سپورتشىلار قا­تار­ىنا قوسىپ، كۇرەستىڭ كاسىبي سپورت ءتۇرى دەڭ­گەيىنە كوتەرىلۋىنە جول اشتى. رەسپۋبليكادا «الەم بارىسى»، «ەۋرا­زيا بارىسى»، «جاس بارىس»، «حالىق بارىسى»، «اسكەر بارىسى» سياقتى ماڭىزدى تۋرنيرلەر ومىر­گە كەلدى. بارلىق وبلىستا قازاق كۇرەسى سپورتشىلارى­نىڭ سانى مەن ساپاسى ارتتى، بالۋاندار­دىڭ الەمدىك ۇلكەن سپورتتىق سايىس­تاردا كۇ­رەسۋ­لەرىنە مۇمكىندىك جاسالدى.

ەڭ باستىسى، قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى­نىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازار­باەۆتىڭ جۇلدەسى ءۇشىن قازاق كۇرە­سىنەن «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبلي­كالىق ءتۋرنيرى 2011 جىلدان باستاپ جىل سايىن تۇراقتى ءوتىپ كەلەدى. بيىل بۇل تۋرنير قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى، قاجىمۇقان مۇڭ­ايت­پاس ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىن مەرە­كە­­لەۋ جانە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن د­امى­­تۋ ارقىلى سالاماتتى ءومىر سالتىن قا­لىپ­تاستىرۋ، جاس­تاردى ۇلتتىق سپورت تۇر­­لەرىمەن شۇعىلدانۋعا تارتۋ ارقىلى ولار­دىڭ بويىندا وتانسۇيگىشتىك سەزىم­دى قا­لىپ­تاستىرۋ ماقساتىندا ۇيىم­داستىرىلدى.

 Qazaq kuresi اسسوتسياتسياسىنىڭ سپورتتى دامىتۋ ديرەكتورى باقداۋلەت ءسابيتوۆ: ««قازاقستان بارىسى» ءتۋرنيرى بۇقارالىق سيپاتقا يە بولىپ وتىر. سوڭعى ءتورت جىلدا قازاق كۇرەسىمەن شۇ­عىل­داناتىن ازاماتتاردىڭ سانى 30 مىڭ­نان 130 مىڭ­عا جەتتى. تەلەاۋديتوريا قازاق­ستاندا 6 ميل­ليونعا جەتىپ، الەم بويىن­شا جار­تى ميل­لياردتان استى. ال بەسىنشى تۋرنير­گە الەم­نىڭ 126 ەلى كۋا بولدى. بۇل ءتۋرنير­دى كەڭى­نەن ناسيحات­تاۋ ناتيجەسىندە ۇلتتىق كۇرەس­كە قىزى­عۋ­­شى­لار قاتارى ءوسىپ كەلەدى. جىل ساناپ جوبانىڭ قارقىنى كۇشەيىپ، كورەر­­مەندەردىڭ سانى ارتۋدا. وسى جىلدار اراسىندا جوباعا اۋىل، اۋدان، وبلىس دەڭگەيىندە 100 مىڭنان استام بالۋان قاتىستى. ءار جىلى ءتۋرنيردى 9 مىڭنان استام جانكۇيەر، 8 ميلليوننان استام كورەرمەن تاماشالاۋدا»، دەيدى.

قازاق كۇرەسىنىڭ بولاشاعى قانداي؟

تاقىرىپتاعى سۇراققا كەلسەك، بولا­شاقتا قازاق كۇرەسى ءسوزسىز داميدى. ويتكەنى ەلباسى جو­عارىدا «مەن بۇل جارىستى تولىق قولدايمىن. بولاشاقتا جارىستىڭ ودان ءارى داميتىنىنا، ال ونىڭ قازىرگى قاتىسۋ­شىلارىنىڭ اراسىنان بالۋان شولاق، قاجىمۇقان سياقتى قازاقتىڭ كوپتە­گەن ۇلى بالۋاننىڭ داڭقتى جو­لى­ن جالعاس­تىراتىن سپورتشىلار شىعاتىنىنا سەنىمدىمىن» دەگەن ءسوزدى بەكەر ايتقان جوق.

وتكەن جىلدان باستاپ ەلباسى­نىڭ تاپسىرۋىمەن قازاق كۇرەسى مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلىپ، وسى ماقساتتا Qazaq kuresi قاۋىم­داستىعى ماماندارى تاراپىنان قازاق كۇرەسىنىڭ 100 ساعاتتىق وقۋ باعدارلاماسى دايىندالدى. 2020-2021 وقۋ جىلى قاناتقاقتى جوبا نەگىزىندە نۇر-سۇلتان قالاسىندا 23 مەكتەپتە دەنەشىنىقتىرۋ پان­دەرىنە قازاق كۇرەسى ءۆارياتيۆتى ءپان رەتىندە ەنگىزىلدى.

سونىمەن قاتار Qazaq kuresi اسسو­تسيا­تسياسىنىڭ جانىنان اشىل­عان Qazaq kuresi اكادەمياسى تاراپىنان مەكتەپتەردە قازاق كۇرەسىن وقىتاتىن، دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرىنە ارنايى سەمينارلار ۇيىمداستىرىلۋدا. سەمينار بارىسىندا وقىتۋشىلارعا «قازاق كۇرەسىنىڭ دامۋ باعىتى»، «سەكتسياعا ارنالعان باع­دار­­لامامەن تانىسۋ»، «مەديتسينالىق ساق­تىق­تار مەن تالاپتار» تاقىرىپتارىندا ءدارىس وقىلىپ، ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپ­كەرى باستاعان جاتتىقتىرۋشىلار كۇرەس زالىن­دا شەبەرلىك ساعاتىن وتكىزۋمەن قاتار، بەلدەسۋ ەرەجەلەرى مەن ساقتىق شارا­لارى تۇرعىسىنان تاجىريبەلىك كەڭەس­تەر بەرىلۋدە. العاشىندا، بۇل ءپان بار بول­عانى 5 مەكتەپتە سىناقتان وتكىزۋ جوس­پار­لانعان، الايدا، ءبىلىم سالاسىنىڭ مامان­دارى، مەكتەپ باسشىلارى مەن وقىتۋ­شى­لاردىڭ ءوتىنىشى بو­يىنشا 23 مەكتەپكە كوبەيىپ وتىر. ناتيجەسىندە، قازاق كۇرە­سىن مەكتەپ باعدارلاماسى ارقىلى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سىڭىرەتىن جۇيە قالىپتاستى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار