قازاق كۇرەسىن يۋنەسكو مويىندادى
ءوز كەزەگىندە ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ۇلتتىق كۇرەسىمىز جايلى: «بۇل ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى كۇرەس ونەرى. اۋىلداعى بالالار ەجەلدەن كۇرەسپەن شۇعىلدانىپ, ءوز ماشىقتارىن جەتىلدىرگەن. اكەلەر ءوز بالالارىنا كۇرەستىڭ امال-تاسىلدەرىن ۇيرەتكەن. مەن بۇل جارىستى تولىق قولدايمىن. بولاشاقتا جارىستىڭ ودان ءارى داميتىنىنا, ال ونىڭ قازىرگى قاتىسۋشىلارىنىڭ اراسىنان بالۋان شولاق, قاجىمۇقان سياقتى قازاقتىڭ كوپتەگەن ۇلى بالۋاندارىنىڭ داڭقتى جولىن جالعاستىراتىن سپورتشىلار شىعاتىنىنا سەنىمدىمىن. تۋرنير حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعىپ, قۇرلىقتىق جانە وليمپيادالىق ويىندار باعدارلامالارىنىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالادى, ەلىمىزدىڭ اتىن شىعارادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. بۇل – حالىق ءۇشىن ۇلكەن مەرەكە. ءبىزدىڭ جاستارىمىز سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا تىرىسىپ, دەنساۋلىعىن جەتىلدىرۋى ءتيىس. سونىڭ ارقاسىندا مەملەكەتىمىز بەن قوعامىمىزدىڭ نەگىزى مىقتى بولادى» دەگەن ەدى.
وسى ورايدا, اڭگىمەنى اۋەلدەن باستاساق, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان 1991 جىلدان باستاپ, قازاق كۇرەسى وزىندىك جاڭا جولىمەن دامي باستادى. مەملەكەت تاراپىنان دەنە تاربيەسى جانە سپورتتىڭ ەلىمىزدە كەڭ دامۋىنا ارنالعان زاڭنامالار مەن شەشىمدەر قابىلداندى, قارجىلىق كومەك-قولداۋ وسە باستادى, جاڭادان سپورت مەكتەپتەرى اشىلىپ بۇقارالىق سپورتقا جول اشىلدى. سونداي-اق قازاق كۇرەسىنەن ەل چەمپيوناتى مەن كۋبوگى, حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق تۋرنيرلەر, ازيا, الەم بىرىنشىلىكتەرى, حالىقارالىق جارىستار وتكىزىلىپ بالۋانداردى دايارلاۋ ساپاسى ارتتى.
سونىمەن قاتار تاۋەلسىزدىك جىلدارى رەسپۋبليكالىق قازاق كۇرەس فەدەراتسياسى, حالىقارالىق قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسى جانە دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسيالارى قۇرىلدى. وتكەن جىلى بۇل فەدەراتسيالاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن Qazaq kuresi اسسوتسياتسياسى قۇرىلدى. اسسوتسياتسيانىڭ باستى ماقساتى – قازاق كۇرەسىن حالىقارالىق دارەجەدە دامىتىپ ناسيحاتتاۋ جانە بۇقارالىق سپورت رەتىندە كەڭ جول اشۋ ەكەنى انىق.
بۇل جەردە اتاپ وتەرلىك ۇلكەن قۋانىشتى وقيعا – قازاق كۇرەسى 2016 جىلى يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك ماتەريالدىق ەمەس مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزىلدى. قازىرگى تاڭدا قازاق كۇرەسىن حالىقارالىق سپورت ءتۇرى رەتىندە 40-قا تاياۋ مەملەكەت تولىق مويىنداپ وتىر.
«قازىرگى كەزدە قازاق كۇرەسىن ەلىمىزدە جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە بۇقارالىق سپورت ءتۇرى رەتىندە دامىتۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ, ۇيىمدار مەن سپورتتىق جانە قوعامدىق ءومىردىڭ باسقا دا سۋبەكتىلەرى اراسىندا الەۋمەتتىك, مادەني, سپورتتىق, شىعارماشىلىق, ىسكەرلىك قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋ ماقساتىندا, سونداي-اق وسى كۇرەس ارقىلى جاستاردىڭ بويىندا وتانسۇيگىش قاسيەتتى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتۋ, قازاق كۇرەسىنىڭ عىلىم رەتىندە زەرتتەلۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزۋ» دەيدى Qazaq kuresi اسسوتسياتسياسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشى ەربول قۋانتاي ۇلى مىرزا.
قازاق كۇرەسىنە سەرپىن بەرگەن جوبا
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاق كۇرەسىنىڭ جاڭا ساتىعا كوتەرىلىپ, زاماناۋي سيپات الۋىنا ءھام سپورتتىق سايىس رەتىندە كورەرمەندەردىڭ كوزايىمىنا اينالۋىنا اسەر ەتكەن «قازاقستان بارىسى» ءتۋرنيرى. بۇل جوبانى نەگىزدەۋشى ۇلتجاندى تۇلعا – ارمان شوراەۆ. بۇل ازامات بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا بەرگەن سۇحباتتارىندا, اتالعان يدەيانى موڭعول ۇلتتىق كۇرەسىنىڭ ميراستىق نەگىزىنەن العانى جايلى ايتىپ ءجۇر. دەمەك, بۇل ۇلتتىق جوبانىڭ ارعى تەگى بايىرعى كوشپەندىلەر مادەنيەتىندە جاتقانى انىق. ويتكەنى موڭعول كۇرەسىنىڭ ءتۇپ-تامىرى ءبىزدىڭ داۋىرىمىزدەن ەكى مىڭ جىل بۇرىنعى عۇن بابالارعا ءتان ەكەنى باياعىدا انىقتالعان.
ۋاقىت وتە كەلە, «قازاقستان بارىسى» جوباسى قازاق كۇرەس بالۋاندارىن ەلىمىزدەگى تابىستى سپورتشىلار قاتارىنا قوسىپ, كۇرەستىڭ كاسىبي سپورت ءتۇرى دەڭگەيىنە كوتەرىلۋىنە جول اشتى. رەسپۋبليكادا «الەم بارىسى», «ەۋرازيا بارىسى», «جاس بارىس», «حالىق بارىسى», «اسكەر بارىسى» سياقتى ماڭىزدى تۋرنيرلەر ومىرگە كەلدى. بارلىق وبلىستا قازاق كۇرەسى سپورتشىلارىنىڭ سانى مەن ساپاسى ارتتى, بالۋانداردىڭ الەمدىك ۇلكەن سپورتتىق سايىستاردا كۇرەسۋلەرىنە مۇمكىندىك جاسالدى.
ەڭ باستىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جۇلدەسى ءۇشىن قازاق كۇرەسىنەن «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرى 2011 جىلدان باستاپ جىل سايىن تۇراقتى ءوتىپ كەلەدى. بيىل بۇل تۋرنير قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى, قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ جانە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن دامىتۋ ارقىلى سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ, جاستاردى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىمەن شۇعىلدانۋعا تارتۋ ارقىلى ولاردىڭ بويىندا وتانسۇيگىشتىك سەزىمدى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلدى.
Qazaq kuresi اسسوتسياتسياسىنىڭ سپورتتى دامىتۋ ديرەكتورى باقداۋلەت ءسابيتوۆ: ««قازاقستان بارىسى» ءتۋرنيرى بۇقارالىق سيپاتقا يە بولىپ وتىر. سوڭعى ءتورت جىلدا قازاق كۇرەسىمەن شۇعىلداناتىن ازاماتتاردىڭ سانى 30 مىڭنان 130 مىڭعا جەتتى. تەلەاۋديتوريا قازاقستاندا 6 ميلليونعا جەتىپ, الەم بويىنشا جارتى ميللياردتان استى. ال بەسىنشى تۋرنيرگە الەمنىڭ 126 ەلى كۋا بولدى. بۇل ءتۋرنيردى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ناتيجەسىندە ۇلتتىق كۇرەسكە قىزىعۋشىلار قاتارى ءوسىپ كەلەدى. جىل ساناپ جوبانىڭ قارقىنى كۇشەيىپ, كورەرمەندەردىڭ سانى ارتۋدا. وسى جىلدار اراسىندا جوباعا اۋىل, اۋدان, وبلىس دەڭگەيىندە 100 مىڭنان استام بالۋان قاتىستى. ءار جىلى ءتۋرنيردى 9 مىڭنان استام جانكۇيەر, 8 ميلليوننان استام كورەرمەن تاماشالاۋدا», دەيدى.
قازاق كۇرەسىنىڭ بولاشاعى قانداي؟
تاقىرىپتاعى سۇراققا كەلسەك, بولاشاقتا قازاق كۇرەسى ءسوزسىز داميدى. ويتكەنى ەلباسى جوعارىدا «مەن بۇل جارىستى تولىق قولدايمىن. بولاشاقتا جارىستىڭ ودان ءارى داميتىنىنا, ال ونىڭ قازىرگى قاتىسۋشىلارىنىڭ اراسىنان بالۋان شولاق, قاجىمۇقان سياقتى قازاقتىڭ كوپتەگەن ۇلى بالۋاننىڭ داڭقتى جولىن جالعاستىراتىن سپورتشىلار شىعاتىنىنا سەنىمدىمىن» دەگەن ءسوزدى بەكەر ايتقان جوق.
وتكەن جىلدان باستاپ ەلباسىنىڭ تاپسىرۋىمەن قازاق كۇرەسى مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلىپ, وسى ماقساتتا Qazaq kuresi قاۋىمداستىعى ماماندارى تاراپىنان قازاق كۇرەسىنىڭ 100 ساعاتتىق وقۋ باعدارلاماسى دايىندالدى. 2020-2021 وقۋ جىلى قاناتقاقتى جوبا نەگىزىندە نۇر-سۇلتان قالاسىندا 23 مەكتەپتە دەنەشىنىقتىرۋ پاندەرىنە قازاق كۇرەسى ءۆارياتيۆتى ءپان رەتىندە ەنگىزىلدى.
سونىمەن قاتار Qazaq kuresi اسسوتسياتسياسىنىڭ جانىنان اشىلعان Qazaq kuresi اكادەمياسى تاراپىنان مەكتەپتەردە قازاق كۇرەسىن وقىتاتىن, دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرىنە ارنايى سەمينارلار ۇيىمداستىرىلۋدا. سەمينار بارىسىندا وقىتۋشىلارعا «قازاق كۇرەسىنىڭ دامۋ باعىتى», «سەكتسياعا ارنالعان باعدارلامامەن تانىسۋ», «مەديتسينالىق ساقتىقتار مەن تالاپتار» تاقىرىپتارىندا ءدارىس وقىلىپ, ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى باستاعان جاتتىقتىرۋشىلار كۇرەس زالىندا شەبەرلىك ساعاتىن وتكىزۋمەن قاتار, بەلدەسۋ ەرەجەلەرى مەن ساقتىق شارالارى تۇرعىسىنان تاجىريبەلىك كەڭەستەر بەرىلۋدە. العاشىندا, بۇل ءپان بار بولعانى 5 مەكتەپتە سىناقتان وتكىزۋ جوسپارلانعان, الايدا, ءبىلىم سالاسىنىڭ ماماندارى, مەكتەپ باسشىلارى مەن وقىتۋشىلاردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا 23 مەكتەپكە كوبەيىپ وتىر. ناتيجەسىندە, قازاق كۇرەسىن مەكتەپ باعدارلاماسى ارقىلى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سىڭىرەتىن جۇيە قالىپتاستى.
