قوعام • 18 قاراشا، 2021

كەلىسىمشارتتى سوڭىنا دەيىن وقيسىز با؟

267 رەت كورسەتىلدى

وسى سۇراقتى اينالامداعى ءبىراز ادام­­­عا قويدىم. تاڭعالدىرعانى – كوزى اشىق، كوكى­رەگى وياۋ، جوعارى ءبىلىمى بار ازا­مات­­تار­دىڭ ءوزى كەلىسىمشارتقا وندا نە جا­­زىل­عا­نىن وقىماي-اق قول قويا بەرە­تىن­­دىك­تە­رىن مويىنداپ وتىر. ارا­سىن­دا ءتىپتى وسى سالعىرتتىقتارى ءۇشىن سورلاپ قال­عان­دا­رى دا بار. ال «نەگە وقى­ماي­سىز؟» دەگەن ساۋالىمىزعا ءبىرازى ەرىنە­تىن­دىك­تەرىن ايتىپ اقتالدى. ەندى ءبىرى «وقى­عانمەن، ءبارىبىر تۇسىنبەيمىز» دەپ جالتارسا، ۇشىنشىلەرى ء«بىر كوز جۇگىرتىپ، شولىپ شى­عامىز» دەپ، نەم­قۇ­راي­دىلىقتارىن جۋىپ-شايعانداي جاۋاپ بەردى. تۇيگەنىمىز – ادام­دار ءالى كۇنگە دەيىن كەلى­سىمشارتتىڭ ما­ڭىزدىلىعىن تۇسىنە قوي­ماعان.

قازىرگى ۋاقىتتا كەلىسىمشارت جاساسۋدىڭ، اتاپ ايتقاندا ەڭبەك، ساتۋ-ساتىپ الۋ، جالعا الۋ، قىزمەت كورسەتۋ، نەسيە تولەۋ شارت­تا­رىنىڭ ءمانى وتە زور. وسى شارتتاردىڭ ماڭىز­دى­­لىعىن جەتە تۇسىنبەگەن تالاي جۇرت ءالى كۇنگە اقشاسىنان قاعىلىپ، جۇيكەسى جۇقارىپ، ۋا­قىتىن ءولتىرىپ ءجۇر. شىنداپ كەلگەندە قو­عام­داعى كوپ ماسەلە حالىقتىڭ شارتتىڭ نە ەكەنىن، ونىڭ نە ءۇشىن جاسالاتىنىن، كىمگە قاجەت ەكەنىن بىلمەۋدەن، بىلسە دە تەرەڭىنە ءۇڭى­لىپ، تۇسىنۋگە تىرىسپايتىندىقتارىنىڭ سال­­دارىنان تۋىن­دايدى. راس، جۇرتتىڭ بار­لى­­عى قۇقىقتىق جا­عى­نان ساۋاتتى ەمەس. نەسيە العان، نە ءۇيىن ساتقان ەلدىڭ ءبارى زاڭ سالاسىندا ءبىلىمدى دەپ ايتۋ قيىن. شارتتىڭ قۇندىلىعى مەن قاجەتتىگىن تۇ­سىن­بەۋ­دىڭ ءبىر سالدارى دا وسىدان تۋىندايدى.

كوبىنە-كوپ قارجى ماماندارى تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ نەسيە الار كەزدە نەسيە كەلىسىم­شار­تىن سوڭىنا دەيىن وقىماستان قول قويا سالاتىندىقتارىن ءجيى ايتادى. ەڭ باستىسى، بانك ماقۇلداسا، اقشانى السام بولدى دەپ جەڭىل ويلايتىن جۇرتتىڭ ءبىرازى ءتىپتى شارت­تىڭ مىندەت-تالاپتارىنا كوز جۇگىرتىپ تە قا­رامايدى. بانك مەنەدجەرى ۇسىنعان قاعازداردى وقىماستان، قولىن سۇيكەي سالعان كورىنىستەرگە ءوزىمىز دە تالاي كۋا بولعانبىز. كەز كەلگەن كەلىسىمشارتتىڭ باستى ماقساتى – ونداعى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋدى تالاپ ەتۋ ەكەنىن كوپ ادام ەسكەرە بەرمەيدى. نەگە؟ شىنى كەرەك، كوپشىلىكتىڭ شارتتى باسىنان اياعىنا دەيىن وقىپ وتىرۋعا شىدامى جەتپەيدى. ال ەرىنبەي مۇقيات وقىپ شىققانداردىڭ ءوزى ما­تىن­دە نە ايتىلعانىن جەتە تۇسىنە بەرمەيدى. سەبەبى ءىس قاعازدارىنىڭ، سونىڭ ىشىندە كە­لىسىم­شارتتاردىڭ ءتىلى وتە اۋىر، تىم رەسمي. شارت­ت­اعى قاپتاعان تەرميندى قاراپايىم حا­لىق ءتۇسىنۋى ءۇشىن دە سابىرلىلىق كەرەك. كەلىسىمشارتتى نەگىزىنەن زاڭگەرلەر دا­يىندايدى. ال بۇل قۇجاتقا قول قوياتىن حالىق­تىڭ دەنى – قا­راپايىم تۇتىنۋشىلار. قاراپ تۇرساڭىز، ەكەۋى – ەكى الەم.

زاڭگەر اينۇر ماحمەتوۆا كەلىسىمشارتتا ساقتاندىرۋ دەگەن ۇعىمنىڭ بار ەكەنىن كەز كەلگەن ادامنىڭ بىلە بەرمەيتىنىن ايتادى. «ماسەلەن، ساتۋ-ساتىپ الۋ كەلىسىمشارتىنا قول قويار كەزدە ساقتاندىرۋ كومپانيالارى بىردەن بارلىق قۇجاتتى ساقتاندىرۋدى ۇسىنادى. بۇل كەز كەلگەن جاعدايدا ءتيىمدى ءارى قاۋىپسىز. ەگەر ساتىپ الۋ كەزىندە ءبىر نارسە دۇرىس بول­ما­سا، اقشاڭىزدى تولىعىمەن قايتارىپ الۋى­ڭىزعا مۇمكىندىگىڭىز زور. سول سەبەپتى دە كەلى­سىم­شارت­تى جاساسقان كەزدە مىن­دەتتى تۇردە زاڭگەر، ادۆوكاتتاردىڭ كومە­گى­نە جۇگىنىپ، ساق­تاندىرۋ ماسەلەسىنە باستى نازار اۋدارۋ كەرەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، كەلىسىمشارتتى ساقتان­دى­رى­ڭىز!»، دەيدى بىلىكتى زاڭگەر. ونىڭ ايتۋىنشا، كوپ­شىلىك شارتتاعى وسىنداي قاراپايىم قاعي­دانى ەلەمەي، سوڭىندا سان سوعىپ قالادى.

اعىلشىن جازۋشىسى بەرد جاكليننىڭ «ىس­كەرلىك الەمنىڭ ەڭ باستى ەرەجەسى – كەلىسىم­شارت­تا ۇساق جازۋمەن جازىلماعاندى قوسا العاندا بارلىعىن وقىپ شىعۋ» دەگەن ءسوزى بار. الايدا ءتارتىپ پەن تاربيەنى وتە جوعارى باعالايتىن اعىلشىنداردىڭ وزدەرى شارتتار تالاپتاردى السىزدەرگە ورىنداتۋ ءۇشىن جاسالادى دەگەن پىكىرلەرىن دە اشىق ايتادى. دەسەك تە شارتقا قول قويۋ – قاعازداعى جاي فورماليزم ەمەس، زاڭدىق سالدارى بار مىندەتتەمە بو­لىپ تابىلاتىنىن ەستەن شىعارماعان ءجون. كەز كەلگەن قۇجات قول قويىلعان ساتتەن باستاپ كۇ­شىنە ەنەدى. سول سەبەپتى دە كەلىسىمشارتتى ءۇزىپ-جارىپ، نە «ۇستىنەن جاي شولىپ شىقتىم» دەگەن سالعىرتتىق پەن ەرىنشەكتىك ەشكىمنەن ەش­قانداي جاۋاپكەرشىلىكتى الىپ تاستاي الماي­دى. قول قوياتىن بارلىق قۇجاتقا مۇقيات بولۋ، تولىعىمەن وقۋ، تۇسىنبەگەن تۇسىن سۇراۋ، ناق­تىلاۋ، زاڭگەردەن كەڭەس الۋعا كوپ بولسا بىرەر مينۋت ارتىق ۋاقىت كەتەر. بىراق زاڭدىق نەم­قۇرايدىلىق پەن ساۋاتسىزدىقتىڭ سالدارى بولاشاقتا تۋىندايتىن ماسەلەنىڭ الدىن الۋعا سەپ بولارى ءسوزسىز.

قۇقىق تاجىريبەسىندە وسىنداي سالعىرت­تىق­­تىڭ سالدارىنان ايعا، ءتىپتى جىلعا سو­زىل­عان سوت داۋى، وكىنىشكە قاراي از ەمەس. شارت­تا­عى ءبىر قاراعاندا تۇككە تۇرعىسىز بولىپ كورىنەتىن مىندەتتەمە شىنداپ كەلگەندە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتۋى مۇمكىن. ال كەلىسىمشارت جاساسۋ كەزىندە ءجيى جاسالاتىن شامالى قاتە مەن اسىعىستىق اينالىپ كەلگەندە باسىڭىزعا بالە بولىپ جابىسۋى دا عاجاپ ەمەس. سوندىقتان شارت جاساۋ مەن قۇجاتقا قول قويۋعا وتە مۇقيات بولعان ءجون.

ال ءسىز شە، كەلىسىمشارتتى اياعىنا دەيىن وقيسىز با؟

سوڭعى جاڭالىقتار

ءمىنسىز – كىم؟

رۋحانيات • كەشە

سەمەيدەگى سەرپىلىس

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار