ارمانشىل ادام ايعا دا, كۇنگە دە قول سوزادى. نوبەل سىيلىعى دا اسپانداعى شولپان سياقتى. ايعا جاقىن ەڭ جارىق جۇلدىز. ول دا ارمان. الەم ادەبيەتىندەگى ەڭ جارىق شولپان-جۇلدىز نوبەل سىيلىعى بولعان سوڭ پلانەتامىزداعى ونەرىمەن, بىلىمىمەن, تالانتىمەن وزعان ءار ادامنىڭ جۇرەك قالاۋى سول. دۇرىس-اق.
بۇعان دەيىن نوبەل تۋرالى, ونىڭ داڭقى مەن داقپىرتى جايلى تالاي اڭگىمە ايتىلدى. ءتىپتى كەيدە بۇل تاقىرىپ تىم جاتتاندى كورىنۋى دە مۇمكىن. سوندىقتان بۇگىن ءبىز نوبەلدىڭ بيىگىن بيىكتەتۋگە تىرىسپايمىز. تەك قازاق ادەبيەتى مەن نوبەلدىڭ عارىشتىق دەڭگەيدەگى بايلانىسىن ءسوز ەتپەكپىز. القيسسا.
– سىيلىعىڭىزعا راحمەت!
ادەبيەت تاريحىندا وسى ءبىر ايگىلى ماراپاتتان باس تارتقان جازۋشىلار دا بولدى. ماسەلەن, تولستوي. ءبىر عاسىر بۇرىن, ياعني 1906 جىلى تولستوي اقساقال نوبەل سىيلىعىن مەنسىنبەي, «الدەقانداي كەروسين ساتۋشى نوبەل سىيلىعىن ۇسىنادى, بۇل قالاي بولدى؟» دەپ مىسقىلداپتى-مىس.
1906 جىلى رەسەي اكادەمياسى تولستويدى نوبەل سىيلىعىنا ۇسىنىپ, ستوكگولمعا حات جىبەرەدى. سوندا لەۆ نيكولاەۆيچ بۇل «ىڭعايسىزدىقتىڭ» الدىن الۋ ءۇشىن شىعارمالارىن فين تىلىنە اۋداراتىن جاقىن دوسى – ارۆيد يارنافەلدكە قولقا سالىپتى. ودان شۆەتسياداعى تانىستارى ارقىلى سىيلىقتى وزىنە بەرمەۋىن سۇراۋدى وتىنگەن. وسىلايشا 1906 جىلعى نوبەل سىيلىعى يتاليان اقىنى دجوزۋە كاددۋچيگە بۇيىرادى. حۋسان ەرماتوۆتىڭ «نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى» اتتى كىتابىنا سۇيەنسەك, شۆەد اكادەمياسىنىڭ حاتشىسى كارل ۆيرسەن تولستويدىڭ كلاسسيك ەكەنىن مويىنداسا دا ونىڭ سىيلىقتى الۋىنا مۇلدەم قارسى بولعان.
تولستوي الەمدەگى ەڭ « ۇلىق» سىيلىقتان سانالى تۇردە باس تارتقان سوڭ, ادەبي ورتا قىزۋ تالقىعا سالىپ, بۇل كۇتپەگەن شەشىمنىڭ جىرى بىرازعا دەيىن باسىلمادى. وقىرمان حاتتارى دا لەك-لەگىمەن اعىلدى.
نوبەل سىيلىعىنىڭ تاريحىندا كلاسسيك جازۋشىنىڭ بۇل شەشىمىن ودان كەيىن تاعى سەگىز اۆتور قايتالاعان.
ال سارتر: «نوبەل سىيلىعى شولوحوۆقا بەرىلمەي تۇرعاندا مەن مۇنداي قۇرمەتتى قابىلداي المايمىن», دەدى. اقيقاتىندا, كونتەكستە ول تەك شولوحوۆتى عانا ەمەس, نەرۋدا مەن اراگوندى دا اتاپ ايتادى. ويىمىزدى تارقاتساق, 1964 جىلى ادەبيەت سالاسىنداعى نوبەل سىيلىعىن فرانتسۋز ەكزيستەنتسياليسى جان پول سارترعا بەرۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى. بىراق وي ەركىندىگىن بارىنەن بيىك قويعان سارتر سىيلىقتى الۋدان باس تارتتى. ول تابيعاتىنان اتاق-داڭق جازۋشىنى قۇردىمعا كەتىرەدى دەپ ساناعان ادام. وسى ءۇشىن سارتر نوبەلگە دەيىن دە ءبىرتالاي ماراپاتتان بويىن اۋلاق ۇستادى, ءتىپتى كوللەج دە فرانستا وقۋعا شاقىرسا دا بارعان جوق. سارتر كوزقاراسىنا ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ادال بولدى. ول نوبەلدەن باس تارتقان سوڭ پاريجدە شۆەدتىك جۋرناليستەرگە جاساعان بايانداماسىندا وڭتۇستىك امەريكانىڭ بىرەگەي جازۋشىسى نەرۋدانىڭ نوبەلدى الماعانىن جانە بۇل سىيلىققا ابدەن لايىق اراگوننىڭ كانديداتۋراسى ءتىپتى تالقىلانباعانىن ايتادى. سونداي-اق پاستەرناكقا بۇيىرعان سىيلىق شولوحوۆقا بەرىلمەگەنىنە اشىنادى. فيلوسوف-قالامگەردىڭ بۇل ءسوزىنىڭ كەلەسى, ياعني 1965 جىلى شولوحوۆتىڭ جۇلدىزى جانىپ, نوبەل سىيلىعىن الۋىنا اسەرى بولدى دەپ سانامايمىز. ويتكەنى ءدال سول ۋاقىتتا «تىنىق دون» الەم بويىنشا جاپپاي وقىلىپ, اۋدارىلىپ, تارالىمى ۇزىن سانى 130 ميلليونعا جەتكەن بولاتىن. وسىلايشا, سارتردىڭ نوبەل ماڭايىنداعى ادىلەتسىزدىككە قارسى ويى اقتالىپ, دوننىڭ ءتول پەرزەنتىنە اتاقتى نوبەل سىيلىعى بۇيىردى.
ستوكگولم مەن نۇر-سۇلتاننىڭ اراسى الىس, الىس...
ءار جىل سايىن الەم ادەبيەتشىلەرى مەن وقىرمانى كەزەكتى نوبەل سىيلىعىن كىم الاتىنىن تالقىلايدى. مۋراكامي سياقتى بۇرىننان ۇمىتتىلەردى ءبىر اتاپ, ۋليتسكايانى دا قوسا كەتىپ, قالعان نومينانتتاردىڭ باعى مەن بابىن ولشەپ, زەرتتەۋ جۇرگىزەدى. ءتۇرلى اگەنتتىكتەر بولجام جاساپ, ءباس تىگەدى. ءدال وسى ۋاقىتتا قازاق ادەبي ورتاسى دا قىزۋ تالقىعا تۇسەدى. تاقىرىپ – «قازاق قاشان نوبەل الادى؟» سىرتتان قاراعان ادامعا بۇل كورىنىس كۇلكىلى كورىنۋى مۇمكىن, ارينە. ايتسە دە بۇل دا ءوزىمىزدىڭ كەڭىستىكتە «اسا ماڭىزدى جاھاندىق ماسەلە». القيسسا.
جالپى, كەز كەلگەن ادامنىڭ, اسىرەسە وقىرماننىڭ رەاليست بولعانى جاقسى. رەاليستىك كوزقاراستىڭ ادەبيەتكە دە كوپ پايداسى بار. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا كىتاپ وقىماۋ – بارشا الەمگە ورتاق پروبلەما. بۇدان بولەك قازاقستانداعى ادەبيەتتىڭ جاعدايى مەن دەڭگەيى بارىمىزگە بەلگىلى (ايتا كەتەيىك, ءسوز قازىرگى قازاق ادەبيەتى تۋرالى). بۇگىنگى ادەبيەتتە جازىپ جۇرگەن اۆتورلاردىڭ ءبارى اۋەسقوي جازۋشىلار. ويتكەنى قوعامدا جازۋشىلىقپەن كاسىبي تۇردە اينالىسۋعا مۇمكىندىك جوق. كلاسسيكالىق شىعارمالاردىڭ جازىلماي جاتقانى, باسپالاردىڭ تەك تەندەرمەن كۇن كورۋى, تاعىسىن تاعىلار – وسىنىڭ ءبارى قوعامدا اينا-قاتەسىز كورىنىپ تۇرعاندا نوبەلگە دەگەن قۇشتارلىق قالاي تۋادى؟
نوبەل قالامگەردىڭ باعاسىن بەرەتىن ولشەم بولا العان جوق. ودان سانالى تۇردە باس تارتقان جازۋشىلاردى جوعارىدا اتاپ وتتىك. ال گوركي, ايتماتوۆ, بىكوۆتارعا بۇل سىيلىق بۇيىرمادى. ول كەيدە جاي عانا ماراپات ەمەس, الەمدىك وقيعالاردى رەتتەپ وتىراتىن كۇش رولىندە دە جۇرەدى. ماسەلەن, برودسكي ميگراتسيادا جۇرگەنى ءۇشىن الدى. ال ورحان پامۋك ارميانداردى قورعاعانى ءۇشىن, بەلارۋس جازۋشىسى سۆەتلانا الەكسيەۆيچ ءپۋتيندى سىناعانى ءۇشىن, قىرىم ماسەلەسى ۋشىققاندا الىپ كەتتى. امەريكالىق بوب ديلان العاندا بارىنەن بۇرىن ءوزى تاڭقالعان.
اسىرە ۇلتشىلدىققا سالىپ, جىلىنا ءبىر رەت «قازاق قاشان نوبەل الادى؟» دەگەن ۇران سول اۆتوردىڭ «پاتريوتتىق سەزىمىن» عانا بىلدىرەدى. قوعامداعى ادەبيەتكە دەگەن كوزقاراسقا نەمەسە جازۋشىلاردىڭ جاقسى جازۋىنا اسەرى بولماسا كەرەك. ال رەاليست وقىرمان ستوكگولم مەن نۇر-سۇلتاننىڭ اراسى ەكى ماعىناسىندا دا تىم الىس ەكەنىن تۇسىنەدى.
