ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ VI وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە قوعامداعى زورلىق-زومبىلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋگە ارنالعان, وتباسىنداعى تاربيە, ءبىلىم جانە مادەنيەت ماسەلەلەرى قامتىلۋى ءتيىس كەشەندى شارالار قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ VII سايلانعان پارلامەنتتىڭ I سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە نازار اۋداردى جانە ءتيىمدى تەتىكتەر جاساۋ ارقىلى كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى سۋيتسيد پەن بۋللينگتىڭ الدىن الۋدا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىنە توقتالعان بولاتىن.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا وتباسى مەن بالالاردىڭ مۇددەسى, ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باسىمدىق بەرىلگەن بەرىك نورماتيۆتىك بازا قالىپتاسىپ وتىر.
كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ۆولكوۆ دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىن اشا كەلىپ, سوڭعى جىلدارى بالالاردى اسىراپ الۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە, ومىردە قيىن جاعدايعا تاپ بولعان بالالى وتباسىلارعا ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىن دامىتۋعا باعىتتالعان زاڭدار قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى.
«سونىمەن قاتار كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جىنىستىق تيىسپەۋ جونىندەگى قىلمىستار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋدى جانە كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارالار تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن ەرەجەلەر قابىلداندى. بالالاردى دەنساۋلىعى مەن دامۋىنا زاردابىن تيگىزەتىن اقپاراتتان قورعاۋ زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلدى», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
دەگەنمەن, دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بالالاردى جانە ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى قابىلدانىپ جاتقان شارالارعا قاراماستان, كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى, ونىڭ ىشىندە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەر ارقىلى جاسالاتىن قىلمىستار ءبىزدىڭ قوعامىمىزداعى الەۋمەتتىك ماڭىزدى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
2021 جىلدىڭ 10 ايىندا كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى قىلمىس سانى 10,6%-عا ءوسىپ, 1 873-ءتى قۇرادى. وسى كەزەڭنىڭ ناتيجەلەرىنە تالداۋ جاسالعاندا كامەلەتكە تولماعاندارعا ءتيىسۋ جونىندە بارلىعى 849 قىلمىس تىركەلىپ, جىنىستىق قاتىناسقا قاتىستى جاسالعان قىلمىستاردىڭ 5,7%-عا جۋىق وسكەنىن كورسەتىپ وتىر.
ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى مۇرات بايمۇقاشەۆ ءوز سوزىندە مۇنداي قىلمىستار كوبىنەسە جاسىرىن, بۇلدىر سيپاتقا يە ەكەنىن جانە ولاردىڭ الدىن الۋ قيىن بولىپ تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.
«بۇعان الەۋمەتتىك ءومىردىڭ ۆيرتۋالدانۋى دا ىقپال ەتەدى», - دەدى ول.
يۋنيسەف-ءتىڭ قازاقستانداعى وكىلى ارتۋر ۆان ديزەن ونلاين-ورتاداعى بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى تاقىرىبىنا نازار اۋدارىپ, ينتەرنەت كەڭىستىگى بالالار ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى ماسەلەگە اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
ول سونداي-اق قازاقستانداعى بالالىق شاقتى قورعاۋ جۇيەسىنىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزىن نىعايتۋدىڭ, ونىڭ ىشىندە بالا قۇقىقتارىن قورعاۋعا قاتىستى ناقتى مەملەكەتتىك ساياساتتى ايقىنداۋدىڭ ماڭىزىن تىلىنە تيەك ەتتى.
دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە الدىن الۋ شارالارىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن جانە بۇل رەتتە مەملەكەتتىك تەتىكتەردىڭ ءرولى عانا ەمەس, سونداي-اق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى, تاۋەلسىز قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىن, سونداي-اق اتا-انالار مەن بالالاردىڭ وزدەرىن تارتۋ ماڭىزدى ەكەنىن ءسوز ەتتى.
سەنات دەپۋتاتى ءلاززات سۇلەيمەن زاڭ شىعارۋ باعىتىندا قولدانىستاعى قۇقىقتىق نورمالاردى مۇقيات تالداۋ, زاڭناماعا تۇزەتۋلەردى قابىلداۋدىڭ ءمان-ماڭىزى, قابىلداناتىن نورماتيۆتىك وزگەرىستەردىڭ سالدارىن باعالاۋ جانە مونيتورينگ جۇرگىزۋگە تۋرا كەلەتىنىنە نازار اۋداردى.
ء«بىز بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردىڭ اقىل-وي دەنساۋلىعى مەن دامۋىن قورعاۋ, ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ جانە كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى بۋللينگتىڭ الدىن الۋ بويىنشا ءتيىمدى تەتىك جاساۋ جونىندەگى دايەكتى قادامداردى ىسكە اسىرۋدا ورتاق كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرۋگە جانە زاڭنامالىق ءارى ۇيىمداستىرۋ تۇرعىسىدان بارلىق ءتيىستى شەشىمدەردى قابىلداۋعا مىندەتتىمىز», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
شاراعا ىشكى ىستەر, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىكتەرىنىڭ, قازاقستانداعى بۇۇ بالالار قورىنىڭ (يۋنيسەف) وكىلدەرى, بالالار ومبۋدسمەنى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل قاتىستى. ول ءوز سوزىندە بالالاردىڭ زاڭعا قايشى كەلەتىن پروبلەمالارىنا توقتالا كەلىپ, سەناتورلارعا ولارعا قاتىستى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار توپتاماسىمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇسىندى.
«كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى الدىن الا قورىتىندى جاساۋدىڭ بالاماسىن دامىتۋ اسا ماڭىزدى. كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى سوتقا دەيىنگى پروباتسيا وقۋدا, جۇمىسقا ورنالاسۋدا, وقۋ ورنىنا تۇسۋدە, مەديتسينالىق كومەك ۇيىمداستىرۋدا, تۇرمىستىق ماسەلەلەردى شەشۋدە, اتا-انالارمەن جانە باسقالارمەن قارىم-قاتىناستا الەۋمەتتىك جانە قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋدى كوزدەيدى», دەپ اتاپ ءوتتى ومبۋدسمەن.
قازاقستانداعى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين بالالار ومبۋدسمەنىنىڭ مارتەبەسىن بەكىتەتىن جانە قىزمەتىن رەتتەيتىن زاڭدى ازىرلەۋ ءارى قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسەلە كوتەردى.
«بۇگىندە قازاقستانداعى احۋال بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلگە اپپاراتى بولۋىن جانە قىزمەتكەرلەر شتاتىمەن جەكە ينستيتۋتىن قۇرۋدى تالاپ ەتەدى, ويتكەنى ازاماتتار وتىنىشتەرىنىڭ اۋقىمدى اعىمىنان باسقا, ەلىمىزدەگى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جۇيەلى پروبلەمالار بويىنشا وراسان زور جۇمىس اتقارۋ قاجەت. سوندىقتان, قازاقستان وسى ينستيتۋتتى ناقتى جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىكتەر بەرەتىن جانە ءتيىستى تەتىكتەرمەن قامتاماسىز ەتەتىن جەكە زاڭ ازىرلەۋى ءتيىس», - دەدى ارۋجان ساين.
دوڭگەلەك ۇستەلگە اكىمدەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارلارى مەن بارلىق وبلىستار ءماسليحاتتارىنىڭ حاتشىلارى ونلاين قوسىلدى.
دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىندىسى بويىنشا بالالاردى زاڭسىز تيىسۋدەن قورعاۋعا جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ, ونىڭ ىشىندە كيبەركەڭىستىكتەگى قۇقىق بۇزۋدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ورگاندارعا ارنالعان بىرقاتار ۇسىنىمدار ازىرلەندى.
دوڭگەلەك ۇستەلدى سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتى, سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتى, سونداي-اق سەنات جانىنداعى جاس ساراپشىلار كلۋبى ۇيىمداستىردى.
