ەكونوميكا • 17 قاراشا، 2021

تۇتىنۋ تاۋارلارى يمپورتتىڭ نەگىزگى درايۆەرىنە اينالدى

192 رەت كورسەتىلدى

قازاقستاننىڭ مۇناي مەن مەتالل سىندى نەگىزگى ەكسپورتتىق تاۋارلارىنا الەمدىك باعانىڭ ايتارلىقتاي وسۋىنە قاراماستان، تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتىندا تاپشىلىق بار. الدىن الا باعالاۋ بويىنشا، 2021 جىلدىڭ 9 ايىندا ونىڭ دەڭگەيى (-)3 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانكى تولەم بالانسى دەپارتامەنتىنىڭ سىرتقى سەكتوردى تالداۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى مەرۋەرت الماعامبەتوۆا تۇتىنۋ تاۋارلارى يمپورتىنىڭ تولەم بالانسى مەن تەڭگە باعامىنا قىسىمى تۋرالى ايتىپ بەردى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

تاۋار يمپورتىنداعى جاعداي قالاي قازىر؟

– تاۋار ەكسپورتىندا ءوسىم بولعاندىقتان، يمپورت تا ءوسىپ كەلەدى. ايتا كەتەتىن جايت، ەگەر بۇرىن يمپورت ءوسىمىنىڭ درايۆەرى – ارالىق تاۋارلار مەن ءوندىرىس قۇرالدارى بولسا، قازىر كورىنىس ءبىرشاما باسقاشا: ارالىق جانە ينۆەستيتسيالىق تاۋارلاردىڭ يمپورتى قىسقارۋدا (-5%)، ال بايقالىپ وتىرعان يمپورتتىڭ ءوسىمى تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ ەسەبىنەن، ەڭ الدىمەن، ازىق-ت ۇلىكتىككە جاتپايتىن تاۋارلار يمپورتىنىڭ ارتۋى سەبەبىنەن بولىپ وتىر.

جىل باسىنان بەرى ءبىز تۇتىنۋ تاۋارلارى يمپورتىنىڭ وتكەن جىلعا قاتىستى (2020 جىلدىڭ 9 ايىنا +21%-عا) جانە پاندەمياعا دەيىنگى 2019 جىلعا قاتىستى (+27%) وسكەنىن بايقادىق. يمپورت قۇرىلىمىنداعى حالىقتىق  تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ ۇلەسى 2020 جىلدىڭ 9 ايىنداعى 25%-دان بيىل 30%-عا دەيىن ءوستى.

وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ يمپورتى ازىق-ت ۇلىكتەن (ۇلەسى – 28%) جانە ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن (ۇلەسى – 72%) تاۋارلاردان تۇرادى.

 – قازاقستان نەگىزىنەن قانداي ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن يمپورتتايدى؟

2021 جىلدىڭ 9 ايىندا نەگىزگى يمپورتتالعان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى – سۋسىندار (141 ملن اقش دوللارى)، ۇننان جاسالعان كونديتەرلىك ونىمدەر (134 ملن اقش دوللارى)، قانت (119 ملن دوللار)، شوكولاد (109 ملن دوللار) جانە قۇس ەتى (104 ملن اقش دوللارى) بولدى.

وسى جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ يمپورتى 11%-عا ءوسىپ، 2،4 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. ەڭ ۇلكەن ءوسىم سۋسىندار (+60 ملن اقش دوللارى) – نەگىزىنەن، رەسەيدەن; قىتاي مەن يراننان – جاڭعاقتار (+28 ملن اقش دوللارى); رەسەي مەن بەلارۋستەن – شۇجىقتار (+21 ملن اقش دوللارى); نورۆەگيادان – مۇزداتىلعان بالىق (+18 ملن اقش دوللارى); ەكۆادوردان – بانان (+14 ملن اقش دوللارى); رەسەيدەن – ۇننان جاسالعان كونديتەرلىك ونىمدەر (+13 ملن اقش دوللارى) سياقتى تاۋارلاردى جەتكىزۋدە بايقالدى. بۇل تاۋارلاردىڭ يمپورتى 2019 جىلعا قاراعاندا دا وسكەن.

يمپورتتىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ نەگىزگى جەتكىزۋشىسى – رەسەي. ول جاقتان شەتەلدىك ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ جارتىسى يمپورتتالدى. باسقا يمپورتتاۋشى ەلدەردىڭ ىشىندە وزبەكستاننىڭ ۇلەسى 7،4%، بەلارۋس پەن قىتايدىڭ ۇلەسى، سايكەسىنشە، 5% جانە 4،9% الادى.

قازاقستانعا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى بىرقاتار سەبەپتەرگە بايلانىستى يمپورتتالادى. ولاردىڭ ەڭ باستىسى – قازاقستاندىق ءوندىرىستىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. قانت، شۇجىق، ىرىمشىك، سۇزبە، الما، مارگارين سياقتى تاۋارلار وتاندىق وندىرىسپەن تولىق قامتىلماي قالىپ وتىر.

سونىمەن قاتار، يمپورتتى ىنتالاندىراتىن باسقا دا فاكتورلار بار. بۇلاردىڭ اراسىندا شەتەلدەگى نەعۇرلىم قولايلى باعالار دا، ءونىم تۇرلەرىنىڭ الۋان تۇرلىلىگى دە، ءونىمنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ءوسىرۋ مەن ءوندىرۋدىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرى دە كەزدەسەدى.

 –ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلارعا كەلسەك، اسىرەسە،  اۆتوسالونداردا كولىكتىڭ تاپشىلىعىن، ءتىپتى جوقتىعىن ەسكەرە وتىرىپ، اۆتوكولىك يمپورتىنداعى ۇردىستەر تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟

– بيىل ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلار يمپورتىنىڭ جوعارى قارقىنى بايقالدى. 2021 جىلدىڭ 9 ايىندا ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلاردى جەتكىزۋ 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 25،9%-عا جانە داعدارىسقا دەيىنگى 2019 جىلعا قاراعاندا 30،7%-عا ءوسىپ، 6،3 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. ەڭ كوپ ءوسىمدى رەسەيدەن، وزبەكستاننان جانە جاپونيادان – اۆتوموبيلدەر (+501 ملن اقش دوللارى، 1 ملرد اقش دوللارىنا دەيىن)، قىتايدان – اياق كيىمدەر (+164 ملن اقش دوللارى، 417 ملن اقش دوللارىنا دەيىن)، قىتاي مەن تۇركيادان – كيىمدەر (+161 ملن اقش دوللارى، 627 ملن ​​اقش دوللارىنا دەيىن)، سونداي-اق رەسەيدەن – مونيتورلار مەن پروەكتورلار (+71 ملن اقش دوللارى، 164 ملن اقش دوللارىنا دەيىن) يمپورتى كورسەتتى. ىشكى سۇرانىستى يمپورتتىق ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلارمەن قاناعاتتاندىرۋ – قازاقستاندىق ءوندىرىستىڭ جەتكىلىكسىز دامۋىنا بايلانىستى.

ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلار، نەگىزىنەن، رەسەيدەن (30،1%) جانە قىتايدان (28،3%) يمپورتتالادى. ولاردى جەتكىزۋشىلەر بەستىگىنە ەو ەلدەرى (14،2%)، تۇركيا (5%) جانە وزبەكستان (4،8%) كىرەدى.

بۇكىل الەمدە ورىن الىپ وتىرعان قۇرامداس بولىكتەردىڭ، ونىڭ ىشىندە چيپتەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن تۋىنداعان وندىرىستىك شەكتەۋلەرگە بايلانىستى اۆتوكولىكتەردىڭ تاپشىلىعىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستاندىق اۆتوبيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ مالىمەتىنشە، بيىلعى 9 ايدا قازاقستان نارىعىنداعى كولىكتەردىڭ ساتىلىمى 36،3%-عا ءوسىپ، 86،6 مىڭ داناعا جەتتى. قاراستىرىلىپ وتىرعان كەزەڭدە اقشالاي يمپورت ەكى ەسەگە جۋىق ءوستى. جەڭىل اۆتوموبيلدەردى ساتۋ قارقىنىنىڭ ولاردىڭ وتاندىق ءوندىرىسىنىڭ قارقىنىنان جوعارى بولۋىنىڭ سەبەبىنەن (21%-عا قارسى 30%) قالىپتاسقان سۇرانىس دايىن اۆتوكولىكتەردىڭ يمپورتىن ىنتالاندىرادى.

سونىمەن قاتار، وتاندىق اۆتوموبيل ءوندىرىسى ءالى دە قۇرامداس بولىكتەردىڭ يمپورتىنا وتە تاۋەلدى. بۇل تۇرعىدا حالىق سۇرانىسىنىڭ ارتۋى – دايىن كولىكتەرگە دەگەن سۇرانىستى جانە ەل ىشىندە ودان ءارى قۇراستىرۋ ءۇشىن قۇرامداس بولىكتەردى يمپورتتاۋدى ىنتالاندىرادى.

 – تۇتىنۋ تاۋارلارى يمپورتىنىڭ بۇلايشا كۇرت ارتۋىنا نە سەبەپ؟

– تۇتىنۋ تاۋارلارى يمپورتىنىڭ ۇلعايۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى – ەلدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ قالپىنا كەلۋى جانە حالىقتىڭ تولەم قابىلەتى سۇرانىسىنىڭ ارتۋى.

جىل باسىنان بەرى ەل ەكونوميكاسىنىڭ جۇيەلى تۇردە قالىپقا كەلۋىن بايقادىق. ماسەلەن، 2021 جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا ءجىو ءوسىمى 3،4%-دى قۇرادى.

حالىقتىڭ تولەم قابىلەتتى سۇرانىسىنا كەلەتىن بولساق، ول، ادەتتە، حالىقتىڭ ءوز قاراجاتى مەن تۇتىنۋ نەسيەسى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، 2021 جىلدىڭ 9 ايىندا جان باسىنا شاققانداعى حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي تابىسىنىڭ دا (+5،0%)، اتاۋلى تابىسىنىڭ دا (+13،2%) ءوسۋى بايقالدى. حالىقتىڭ نەسيە قابىلەتتىلىگىنىڭ كورسەتكىشى رەتىندە تابىستىڭ ءوسۋى – جاڭا تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەردىڭ كوپتەپ بەرىلۋىنە ىقپال ەتەدى. وسىلايشا، 2021 جىلدىڭ 9 ايىندا جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر – داعدارىستى 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە، ال 2019 جىلعا قاراعاندا 54،3%-عا ءوستى.

وتاندىق ءوندىرىستىڭ ارتتا قالۋى جاعدايىندا حالىق تاراپىنان تۇتىنۋ تاۋارلارىنا سۇرانىستىڭ بەلسەندى قالپىنا كەلۋى، سونداي-اق ازىق-ت ۇلىك، شيكىزات، مەتالدار مەن اۆتوموبيلدەر باعاسى ءوسۋىنىڭ جاھاندىق ينفلياتسيالىق ۇردىستەرى، ەكونوميكادا پروينفلياتسيالىق قىسىم تۋدىرتادى. حالىقتىڭ تولەم قابىلەتى سۇرانىسىنىڭ قالىپقا كەلۋى جاعدايىندا، باعاعا قىسىم شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستىڭ ارتۋىنا بايلانىستى ايىرباس باعامى ارناسى ارقىلى كورىنەدى.

تاۋارلار يمپورتىنىڭ ەرەكشەلىگى – ينۆەستيتسيالىق يمپورت، كوبىنەسە، تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. وسىلايشا، مۇنداي تاۋارلاردى ساتىپ الۋدىڭ ۆاليۋتا باعامىنا جانە تۇتاستاي العاندا، ۆاليۋتا نارىعىنا قىسىمى تۇتىنۋشىلىق يمپورتپەن سالىستىرعاندا ماردىمسىز. شەتەلدىك تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ جەتكىزىلىمىن تولەۋ ءۇشىن ۆاليۋتا ىشكى ۆاليۋتا نارىعىندا ساتىپ الىنادى. تۇتىنۋ يمپورتىنىڭ ايتارلىقتاي ارتۋى، ءوز كەزەگىندە، الەمدىك مۇناي نارىقتارىنداعى وڭ كونيۋنكتۋرانىڭ ۆاليۋتا باعامىنىڭ قوزعالىسىنا اسەر ەتۋىنە جول بەرمەي، شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستىڭ ارتۋىنا اكەلەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىككە تولى ەڭبەك

قازاقستان • كەشە

شيراز بۇلب ۇلى

ادەبيەت • كەشە

اتا جۇرتتا

ادەبيەت • كەشە

اباي وبلىسىنىڭ اتى وزدى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار