جۋرناليستەرمەن وتكەن جىلى جۇزدەسۋدە وڭىردەگى وتكىر ماسەلەلەر دە كوتەرىلىپ, قوعامدى الاڭداتقان بىرقاتار سۇراقتارعا جاۋاپ ايتىلدى.
اۋەلى ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەپ ءوسۋى جايىندا ايتىلدى. بۇل تۇرعىدا جەتىسۋلىقتار ماقتانا الادى. ويتكەنى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا الماتى وبلىسىنداعى جالپى وڭىرلىك ءونىم 3 ترلن 700 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. ياعني وسىدان 30 جىلداي ۋاقىت بۇرىن ايماقتىڭ جالپى ءونىمىن قارجىعا شاققاندا 35 ملن تەڭگە شاماسىندا عانا بولعان ەكەن. ونىڭ ىشىندە ونەركاسىپ ءونىمىن شىعارۋ 9,5 ملن تەڭگەدەن 1 ترلن 200 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسسە, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى بيىل 1 ترلن تەڭگەدەن اسىپ وتىر.
– 30 جىل ىشىندە وڭىردە 14,5 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. ال بيۋدجەت تۇسىمدەرى 1997 جىلعى 11 ملرد تەڭگەدەن بۇگىنگى كۇنى 742 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. 30 جىلدا وبلىس ەكونوميكاسىنا 6,5 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلدى, – دەپ اتاپ ءوتتى بريفينگتە ا.باتالوۆ.
جالپى, وڭدەۋ ونەركاسىبى الماتى وبلىسى ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ لوكوموتيۆىنە اينالىپ وتىر. وسى جىلدىڭ 10 ايىندا ەكونوميكانىڭ بارلىق نەگىزگى سالالارىندا تۇراقتى ءوسىم بايقالعان. ماسەلەن, قازىر بۇل سالاداعى ءوسىم 14,3 پايىزدى قۇرايدى. اتاپ ايتقاندا, 10 ايدىڭ ىشىندە قۋاتى 1,2 ملن توننالىق, ينۆەستيتسيا كولەمى 47 ملرد تەڭگە بولاتىن «الاتسەم» تسەمەنت زاۋىتى ىسكە قوسىلعان. سونداي-اق جىلىنا 100 ملن ليترگە دەيىن الكوگولسىز سۋسىندار شىعاراتىن Pure Pack زاۋىتى جۇمىسقا كىرىستى. جىل سوڭىنا دەيىن 7,2 مىڭ تونناعا دەيىن جەمىس-كوكونىس ونىمدەرىن وندىرەتىن جانە تەرەڭ مۇزداتاتىن Frosco كاسىپورنىن, 6 مىڭ توننادان استام قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرەتىن «اليۋگال» جانە جىلىنا 10 مىڭ توننا مەتالل بۇيىمدارىن دايىندايتىن «ازيا تەمىر لتد» زاۋىتتارىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا.
ال قازىر وبلىستا «كوكا-كولا», RG BRANDS, «حاملە», «فيليپ مورريس», «دجەي تي اي», «فۋد ماستەر», Danone, «ادال», «كناۋف-گيپس», «الاتسەم», «ەفەس» سياقتى الەمدىك برەندكە يە ءىرى كاسىپورىندار جۇمىس ىستەپ تۇر. ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ۇلەسى دە وسكەن. مىسالى, رەسپۋبليكا بويىنشا 19 جوبا بولسا, جەتىسۋدا 9 جوبا جۇزەگە اسۋدا. ترانسۇلتتىق كومپانيالار تاراپىنان سالىنعان جالپى ينۆەستيتسيا سوماسى 290 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى ەكەن. مۇنىڭ ىشىندەگى ءتورت جوبا – «مارەۆەن فۋد», «لۋكويل», Willo, «فۋد ميللس» جۇزەگە اسىپ, ىسكە قوسىلدى. ياعني ولار وندىرگەن ءونىم ەكسپورتقا شىعارىلادى.
– جىل سوڭىنا قاراي ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 1 ترلن 300 ملرد تەڭگەدەن اسادى, شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت 6 پايىز وسىممەن 392 ملن دوللارعا جەتەدى. بۇل ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس قابىلدانعان يندۋستريالدىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولدى, – دەيدى ا.باتالوۆ.
تاعى ءبىر قۋانىشتى جاڭالىق, جىل سوڭىنا قاراي الماتى وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى العاش رەت 1 ترلن تەڭگەدەن اسپاق. بيىل اگروسەكتوردى مەملەكەتتىك قولداۋ ءۇشىن 50 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنسە, ونىڭ 43 ملرد تەڭگەسى سۋبسيدياعا باعىتتالدى. مۇنداي شارالارمەن ءوڭىردىڭ 15 مىڭ شارۋاشىلىعى قامتىلعان. ناتيجەسىندە, وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ القابى 972 مىڭ گەكتارعا جەتتى. ونىڭ ىشىندە قانت قىزىلشاسى 16 مىڭ, جۇگەرى 95 مىڭ, كارتوپ 40 مىڭ گەكتاردان استى.
– اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ شارالارى قابىلدانۋدا. ءبىز 2025 جىلعا دەيىن قانت قىزىلشاسى القابىن 53 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋ ەسەبىنەن شيكىزات ءوندىرىسى كولەمىن 2 ملن تونناعا جەتكىزۋ جونىندە اۋقىمدى مىندەت قويىپ وتىرمىز, – دەپ اتاپ ءوتتى وبلىس اكىمى. بۇل ءۇشىن كوكسۋ جانە اقسۋ قانت زاۋىتتارىن جاڭعىرتۋ ارقىلى ولاردىڭ جالپى ءبىر جىلداعى وڭدەۋ قۋاتىن 1 ملن 100 مىڭ توننالىق دەڭگەيگە جەتكىزۋ جوسپارلانعان. سوڭعى ءۇش جىلدا ايماقتا 39 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر قايتا اينالىمعا قوسىلعان. ال 2030 جىلعا قاراي سۋارمالى جەر كولەمىن 3 ملن گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋ مىندەتى تۇر. ونىڭ ىشىندە وبلىس بويىنشا 138 مىڭ گەكتاردى قالپىنا كەلتىرۋ جوسپارلانعان.
– بيىل 14 مىڭ گەكتاردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن يرريگاتسيالىق قۇرىلىستارعا 6,3 ملرد تەڭگەگە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلۋدە. يسلام دامۋ بانكىنىڭ قارجىسى ەسەبىنەن ەسكەلدى جانە اقسۋ اۋداندارىندا سۋارۋ جەلىلەرى قايتا جاڭارتىلىپ جاتىر, – دەيدى ا.باتالوۆ.
جالپى, اۋىل شارۋاشىلىعى تۋرالى ايتقاندا اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ دامۋى تۋرالى ءۇنسىز قالۋعا بولمايدى. ال وبلىستا بۇل سالا بويىنشا قايتا وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ەكسپورتى 25 پايىزعا ءوسىپ وتىر. ياعني تازا تابىس – 97 ملن دوللارعا جەتىپ, جالپى اگروونەركاسىپ كەشەنى ەكسپورتىنىڭ 73 پايىزىن قۇرادى. مۇنان بولەك, جەتىسۋ وڭىرىندە وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا مال مەن قۇس سانى ورتا ەسەپپەن 2 پايىزعا وسكەن. مال قىستاتۋ ءۇشىن وبلىس جەمشوپپەن تولىق قامتاماسىز ەتىلىپ, 5,3 ملن توننا ازىق دايىندالدى. جەتىسۋلىقتار ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ زارداپ شەككەن فەرمەرلەرىنە گۋمانيتارلىق كومەك رەتىندە 54 ۆاگون ءشوپ جونەلتكەن.
– وبلىستا بارلىعى 74,1 مىڭ باسقا ارنالعان 117 مال بورداقىلاۋ الاڭى جانە 26,1 مىڭ باسقا ارنالعان 84 تاۋارلى ءسۇت فەرماسى جۇمىس ىستەيدى, سونىڭ ەسەبىنەن ەت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇكتەمەسى 72 پايىزعا, ءسۇت زاۋىتتارىنىڭ جۇكتەمەسى 85 پايىزعا جەتتى, – دەدى وبلىس اكىمى.
ايماقتا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار شارا قولعا الىنعان. وسى ماقساتتا تۇراقتاندىرۋ قورىن قۇرىپ, جەڭىلدىكپەن كرەديت بەرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قوسىمشا 1,7 ملرد تەڭگە ءبولىندى, ونىڭ جالپى سوماسى 3,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. سونىڭ 3 ملرد تەڭگەسى 0,01 پايىزبەن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋگە جانە 700 ملن تەڭگەسى 8,7 مىڭ توننا ءونىم ساتىپ الۋعا باعىتتالدى.
وڭىردە ءوندىرىس قانا وركەن جايىپ وتىرعان جوق, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسى دا العا باسىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر دالەلىن وسى سالادا 270 مىڭداي ادامنىڭ ەڭبەك ەتىپ وتىرعانىنان كورۋگە بولادى. ال جالپى وبلىستا 128 مىڭنان استام شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ناتيجەسىندە وتكەن 9 ايدا بيۋدجەتكە 144 ملرد تەڭگە ءتۇستى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 1,8 ەسە ارتىق. قولدانىستاعى باعدارلامالار اياسىندا 3 مىڭنان استام كاسىپكەرگە 26 ملرد تەڭگە سوماعا قولداۋ كورسەتىلدى.
– جىل قورىتىندىسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى شىعارعان ءونىم مەن كورسەتكەن قىزمەت كولەمى 2 ترلن تەڭگەگە جەتەدى, ال ونىڭ جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى ۇلەسى وتكەن جىلعى 32,4 پايىزدان 34,3 پايىزعا ۇلعايادى. وسىلايشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2025 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءونىم وندىرۋدەگى ۇلەسىن 35 پايىزعا جەتكىزۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ءبىز كەلەسى جىلى ورىندايمىز, – دەدى وبلىس اكىمى.
سونداي-اق بيىل الماتى وبلىسىندا «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا بەلسەندى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا 60 مىڭ جۇمىسسىز جانە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار تارتىلدى. سونداي-اق, 251 مىڭ ادام جالپى سوماسى 10,3 ملرد تەڭگە شاماسىندا الەۋمەتتىك كومەك العان.
وڭىردەگى وتكىر ماسەلەنىڭ ءبىرى تۇرعىنداردىڭ تابيعي گازعا قول جەتكىزۋى بولىپ وتىر. قۋانىشتىسى, بۇل ماسەلە جىلدان جىلعا ءوز شەشىمىن تاۋىپ, اۋىلدى كوگىلدىر وتىنعا قوسۋ ءىسى ىلگەرىلەۋدە. بيىل تاعى 13 ەلدى مەكەن گازعا قوسىلىپ, تۇرعىنداردىڭ كوگىلدىر وتىنعا قولجەتىمدىلىگى 61 پايىزعا جەتەدى.
– ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ جانە جىلۋ كوزدەرىن گازبەن جىلىتۋعا اۋىستىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. بىلتىر ءبىز وبلىس حالقىنىڭ 59 پايىزىنىڭ, ياعني 1,2 ملن ادامنىڭ گازعا قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتتىك. بيىل تاعى 13 ەلدى مەكەندى قوسۋ ارقىلى بۇل كورسەتكىشتى 61 پايىزعا جەتكىزەمىز, – دەيدى ءوڭىر باسشىسى.
بىلتىر تالدىقورعان جانە قاپشاعاي قالالارىندا ءۇش قازاندىق گازعا اۋىستىرىلعان, بيىل تالدىقورعان قالاسى مەن ەسكەلدى اۋدانىندا تاعى ۇشەۋى اۋىستىرىلىپ جاتىر. مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا 101 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي ءۇشىن 31 بلوكتى-ءمودۋلدى قازاندىق ورناتىلۋدا, بۇل جۇمىس كەلەسى جىلى تولىعىمەن اياقتالادى. جىل باسىنان بەرى وبلىستا 835,4 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي بەرىلدى. جالپى قۇرىلىس سالاسىندا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا بيىل 1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى سالۋ جوسپارلانعان, سونىڭ 835,4 مىڭ شارشى مەترى سالىندى. ال قازىر 1 824 پاتەرلى 271 تۇرعىن ءۇي سالىنۋدا, سونىڭ ىشىندە 741 پاتەرلىك 121 تۇرعىن ۇيگە تۇرعىندار قونىستانىپ ۇلگەرگەن. سونىمەن قاتار جەكەمەنشىك قۇرىلىس ۇيىمدارى 952 پاتەرلىك 13 ءۇيدى سالىپ, ىسكە قوستى. وبلىس بويىنشا 1 307 وتباسى پاتەر كىلتىن قولعا السا, ونىڭ ىشىندە 327 كوپبالالى جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدا از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسى بار.
