ادال اعايىنگەرشىلىك قارىم-قاتىناستاردى ومىردە كۇندە كورىپ ءجۇرمىز. بىراق سوعان ءتيىستى ءمان بەرمەيتىن جانە ونىڭ ءتالىمدى جاقتارىن كەيىنگى ۇرپاققا ونەگە ەتپەيتىن سياقتىمىز. ءار اۋلەتتىڭ ارعى-بەرگى بۋىنىندا تەك وزىنە ءتان باۋىرمالدىق, جاناشىرلىق, قامقورلىق, تىلەۋقورلىق, تاتۋلىق سياقتى ىزگى قاسيەتتەر بار دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس. العاشقى ۇستاز ىبىراي ءالتىنساريننىڭ: «بالاعا بەرىلەتىن ءبىرىنشى تاربيە اتا-اناسىن, تۋعان-تۋىسىن, جولداسىن سىيلاۋعا ۇيرەتۋدەن باستالادى» دەۋى دە سودان بولسا كەرەك.
قازىر مەنىڭ جاسىم جەتپىس بىردەن استى. بايقاپ وتىرسام, وسى ومىرىمدە ءبىزدىڭ اۋلەتتە دە اعايىن-تۋىس اراسىندا ىنتىماق, بىرلىك, ءبىر-ءبىرىن قولداۋ بارشىلىق ەكەن. مەن تۋعاندا اكەم سەلولىق كەڭەستىڭ حاتشىسى بولعان. اكەمنىڭ اتى-ءجونى قينايات شايماردانوۆ تا, شەشەم – ماسكەن وسپانوۆا. بىراق مەنىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىمدى اكەم ءوز قولىمەن سەرىك ساتىبالدين دەپ وزگە تەكپەن تولتىرىپتى. وعان سەبەپ: سول كەزدە اۋداندىق پارتيا كوميتەتىندە حاتشى بولعان اكەمنىڭ نەمەرە اپاسى ءمۇنيرا ساتىبالدينانىڭ ەكى قىزى بار ەكەن دە, ۇل بالاسى بولماپتى. ول ءوزىنىڭ ايتقانىن ەكى ەتپەيتىن تۋىسقان باۋىرلارىنا «ەندىگى سەندەردەن تۋعان ۇل بالا مەنىكى بولادى» دەگەن ەكەن. سوندىقتان اكەم مەنى سول اپاسىنىڭ اتىنا جازىپ, كەيىن بەرمەكشى بولىپتى. شەشەم كوزى تىرىسىندە, بەرتىندە بۇل جونىندە ماعان بىلاي دەپ ەدى: «قينايات سەنى ءمۇنيرا تاتەمىزدىڭ اتىنا جازىپتى. بىراق ول تۋرالى ماعان ەشتەڭە ايتپادى دا, مەن دە سۇرامادىم. ارادا بىرنەشە اي وتكەننەن كەيىن عانا ايتتى. ەندى نە دەيىن, ەشتەڭە دەگەن جوقپىن. كەلىستىم. اپامىز بالا شيراپ, تازارعاسىن الاتىن بولىپ ءجۇردى, بىراق كەيىن بالانى الۋعا شىن نيەت بىلدىرمەدى دە, سەن وزىمىزدە قالدىڭ». ءسويتىپ شەشەم تۋعان بالاسى – مەنى تۋىستارىنا بەرۋگە ەشقانداي قارسىلىق بىلدىرمەگەن ەكەن. بۇل دا شىنايى اعايىنگەرشىلىكتىڭ ءبىر بەلگىسى بولسا كەرەك.
مەنىڭ اكەمنىڭ شايماردان دەگەن اعاسى بولدى. مەن بالا كەزىمدە اكەمنىڭ تەگى شايماردانوۆ, ال اعاسىنىڭ اتى نەگە شايماردان دەپ كەيدە ويلاۋشى ەدىم دە, وعان, نەگە ەكەنى بەلگىسىز, ءمان بەرمەيتىنمىن. ونىڭ سىرىن كەيىن, ەرجەتكەندە ءبىر-اق ءبىلدىم. سويتسەم, مەنىڭ اتامنىڭ, ياعني اكەمنىڭ اكەسىنىڭ ايەلى قايتىس بولعاننان كەيىن, شايماردان ەكىنشى ايەلىمەن ەرىپ كەلگەن بالا ەكەن. ولاردىڭ ءبىر اكە, ءبىر شەشەدەن تۋعانداي تاتۋ بولعاندىعى سونداي – ءبىز ولاردىڭ وگەي ەكەنىن بىلمەي وستىك. ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ بالالارىنىڭ ءبارى شايمارداندى اتا دەيتىن. ويتكەنى اجەمىز بىزگە «اكەلەرىڭنەن ۇلكەن بولسا, سەندەرگە اتا بولادى, ال اكەلەرىڭنەن كىشى بولسا, اعاتاي بولادى» دەپ تاربيەلەدى. شايماردان اتامىز تۇرعان قىزىلقوعام اۋىلى ءبىزدىڭ اكەلەرىمىز بەن ودان ارعى بابالارىمىز تۋىپ-وسكەن جەر ەكەن. وسى اۋىلدا پاۆلودار ۋەزىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جاڭاشا مەكتەپتىڭ اشىلۋىنا ءمۇنيرا اپامىزدىڭ اكەسى, ترويتسك قالاسىنداعى مەدرەسەنى بىتىرگەن, جاۋاپتى قىزمەتتەر ىستەگەن سادۋاقاس ساتىبالدين ۇيىتقى بولعان ەكەن. كەيىن وسى مەكتەپكە اعارتۋشى رەتىندە سول كىسىنىڭ ەسىمى بەرىلدى. ۇيدەگى بالالاردىڭ بارلىعىن ۇلكەندەر اتالارىنىڭ مەكتەبىندە وقيدى دەپ سول مەكتەپكە بەردى. ونىڭ ۇستىنە اكەمىز بولىمشە مەڭگەرۋشىسى بولعان ءشامشى اۋىلىندا باستاۋىش مەكتەپ قانا بولدى. ءسويتىپ ءبىز شايماردان اتامىزدىڭ تاربيەسىن كورىپ, ۇيىندە وستىك. اكەم جىلدا كۇزدە رەسەيدەن ەكى جىلقى العىزىپ, بىرەۋىن اتامىزعا سوعىمعا بەرەتىن. مىنە ءبىز – وسى اۋلەتتىڭ بالالارى وسىلايشا اعا بۋىننىڭ ءبىرىنىڭ بىرىنە دەگەن ىنتىماعىن جانە ۇلكەندەرگە دەگەن قۇرمەتىن كورىپ وستىك.
اۋىلدا بىزبەن اتالاس, جاسى اكەمىزبەن شامالاس اعاي بولدى. ءبىزدىڭ ۇيمەن بىرگە تۋعان تۋىستاي ارالاستى. اعاي ومىردەن وتكەلى بىرنەشە جىل بولدى, ال تاتەمىزدىڭ جاسى قازىر توقساننان استى. سوندا دا ءبىر كەزدە بارلىق قاينىلارى مەن قايىن سىڭلىلەرىنە قويعان اتىن ءبىر شاتاستىرماي اتايدى. مەن ونىڭ جادىنىڭ بەرىكتىگىنە جانە ۇلتىمىزدىڭ اعايىن-تۋىسقا دەگەن قۇرمەتىنەن تۋىنداعان سالتقا بەرىلگەندىگىنە قايران قالامىن. وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە وسى تاتەمىزدەي قايىندارىنا ات قوياتىن كەلىندەردى كورمەيمىز.
ءسوزىمنىڭ باسىندا اتالعان ماقالاسىندا اۆتوردىڭ: «الەمدە اعايىنگەرشىلىكتى, تۋىستىقتى قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ, ۇلت تۇتاستىعى مەن قوعام بىرلىگىن رەتتەپ كەلگەن جۇرتتىڭ ءبىرى – قازاق حالقى» دەۋىندە ۇلكەن ساياسي ءمان جاتىر. ويتكەنى ىنتىماق پەن بىرلىك بارىنەن دە قىمبات. سول قىمبات قازىنامىز وتباسىنان, اعايىن اراسىنان باستاۋ الادى. وسى ورايدا حاكىم اباي: «كارىسى كىمنىڭ جوق بولسا, جاسى بولار ديۋانا» دەگەندەي, ەل ىشىندەگى اقساقالدار مەن اجەلەردىڭ اعايىنگەرشىلىك ىزگى سالتىمىزدى كەيىنگى ۇرپاققا ناسيحاتتاپ, جاڭعىرتۋى – ولاردىڭ الدىنداعى باستى پارىزدىڭ ءبىرى دەپ ويلايمىن.
ۇلتىمىزدىڭ وزىنە ءتان ءبىر ىزگىلىكتى ەرەكشەلىگى – تۋىستار اراسىنداعى اعايىنگەرشىلىكتىڭ تاماشا ۇلگىلەرى ادەبيەتىمىز بەن ونەرىمىزدەن جاقسى كورىنىس تاپقان. كورنەكتى جازۋشىلار ورالحان بوكەيدىڭ «اپامنىڭ استاۋى» اڭگىمەسى, دۋلات يسابەكوۆتىڭ «اپكە» پەساسى جانە باسقا كوپتەگەن شىعارمالار وعان دالەل. مۇنداي حالىقتىق پەداگوگيكانىڭ جارقىن مىسالدارى ەل ىشىندە وتە مول. ونى ءتيىستى سالانىڭ ماماندارى جيناستىرىپ, جۇيەلەپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە ۇسىنىپ جاتسا, تۇتاس ۇلت تاربيەسىنە قوسىلعان ايتۋلى ۇلەس بولار ەدى.
سەرىك ساتىبالدين,
«اقساقالدار تاعىلىمى» قوعامدىق بىرلەستىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى
پاۆلودار وبلىسى
