وزەكتى ءارى ومىرلىك ءمانى بار ماسەلە
قالاداعى 22 جاتاقحانا 7 175 ستۋدەنتتى قابىلداي الادى. بۇل دەگەنىڭىز باسپاناعا مۇقتاج ستۋدەنتتەردىڭ 9,5 پايىزى عانا. رەسپۋبليكالىق مارتەبە العان مەگاپوليستە بۇگىندە تۇرعىندار قاتارى دا كوبەيىپ كەلەدى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقانىمەن, باسپاناعا سۇرانىس جالدامالى پاتەر باعاسىنىڭ جوعارىلاۋىنا ىقپال ەتۋدە. سۇرانىستىڭ ارتۋىنا ستۋدەنتتەردىڭ دە ۇلەسى بار. جاستاردىڭ جاتاقحاناعا سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ بۇگىنگى بيلىكتىڭ نازارىندا. ەستەرىڭىزدە بولسا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ىلگەرىدە «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى حالىققا ۇندەۋىندە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا جاتاقحانا قۇرىلىسىن قولعا الۋدى جۇكتەگەن بولاتىن. ستۋدەنتتەر ءۇيى قۇرىلىس ارقىلى ىسكە قوسىلسا, وندا ءار ستۋدەنت ءۇشىن ءبىر جىلعا 122 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش, ال ەگەر بۇل جاتاقحانا قايتا جاڭعىرتۋ ارقىلى ىسكە قوسىلسا, وندا 47 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە تولەنەدى. بيىل ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرى 2 917 تەڭگە ەكەنىن ەسكەرسەك, جاڭا جاتاقحانا سالعان ينۆەستور قابىلداعان ءار ستۋدەنتى ءۇشىن بيۋدجەتتەن 355 874 تەڭگە الادى. ىشكى ساياسات جانە جاستار ىستەرى جونىندەگى باسقارمانىڭ مالىمەتى بويىنشا وسىنداي مەحانيزم ارقىلى شىمكەنت قالاسىندا 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 4 مىڭنان استام ستۋدەنتتى ورنالاستىرۋعا ارنالعان 11 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانعان. ناقتىراق ايتساق, بيىل 1 474 ورىندى 4 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلمەك. سونىڭ ىشىندە 1 100 ستۋدەنتتى قابىلداي الاتىن 3 جاتاقحانا قىركۇيەك ايىندا اشىلدى. ال م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقۋ-دىڭ 374 ورىندى جاتاقحاناسى جەلتوقسان ايىندا پايدالانۋعا بەرىلمەك. ستۋدەنت ءۇشىن باسپانا عانا ەمەس, ۇلكەن قالا تىرشىلىگىنە بەيىمدەلۋىنە جاردەم بەرەتىن جاتاقحانادا عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارى بويىنشا ۇيىرمەلەر, شىعارماشىلىق ورتالىقتار مەن سپورت سەكتسيالارى جۇمىس ىستەيدى. ياعني جاتاقحانالاردا شاكىرتتىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا قولايلى جاعدايدىڭ جاسالۋى باستى تالاپ دەسەك تە بولادى. بۇل ورايدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ 3-وتىرىسىندا: «جاتاقحانا – وتە وزەكتى ءارى ومىرلىك ءمانى بار ماسەلە», دەي كەلە, ستۋدەنتتەردىڭ تۇرۋىنا قاۋىپسىز ءارى جايلى ورتالىقتار قۇرىلۋى تيىستىگىن ايتتى. «قوس ديپلومدى باعدارلامالاردى, ستۋدەنتتەردىڭ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلىق قۇرامىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى اكادەميالىق ۇتقىرلىعىنىڭ ءتۇرلى فورماسىن دامىتۋ قاجەت. قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بازاسىندا شەتەلدىك جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كامپۋستارىن اشۋ كەرەك. 10 ۋنيۆەرسيتەتتە اكادەميالىق باسىمدىق دەپ اتالاتىن ستۋدەنتتەردىڭ تۇرۋىنا قاۋىپسىز ءارى جايلى ورتالىقتار قۇرىلۋعا ءتيىس», دەدى مەملەكەت باسشىسى. سونداي-اق پرەزيدەنت الداعى 5 جىلدىڭ ىشىندە كەمىندە 90 مىڭ ورىندىق جاتاقحانا سالىنۋى تيىستىگىن باسا ايتتى. وسى ورايدا شىمكەنت قالاسىنىڭ ىشكى ساياسات جانە جاستار ىستەرى جونىندەگى باسقارماسى ءۇشىنشى مەگاپوليستە 2022 جىلى 900 ورىندى 2 جاتاقحانانى, ال 2023 جىلى 1 650 ورىندى تاعى 5 جاتاقحانانى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعانىن ءمالىم ەتىپ وتىر.
جۋىردا جىل باسىنان بەرگى 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قالا اكىمى مۇرات ايتەنوۆكە ەسەپ بەرگەن باسقارما باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى م.شوتانوۆ 5 باعىت بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستىڭ ءبىر باعىتى جاستار ساياساتى ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. شىمكەنتتە قازىر 14-29 ارالىعىنداعى 239 986 جاس بار, بۇگىندە ولار قالا حالقىنىڭ 22,3%-ىن قۇرايدى. ەسەپتى كەزەڭ بويىنشا 10 215 جاس جۇمىسپەن قامتىلعان. ونىڭ ىشىندە ۋاقىتشا جۇمىسقا – 4 362, بوس جۇمىس ورىندارىنا – 3 315, جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا – 1 132, كاسىپتىك وقۋعا – 1 094, مەملەكەتتىك باعدارلامالار شەڭبەرىندە – 214, «جول كارتاسى» اياسىندا 98 جاس بۋىن جۇمىسقا جولدانعان. ال جۇمىس ىستەۋ مەن ىزدەنۋگە نيەتى جوق, ياعني NEET ساناتىنداعى جاستار 7,3 (16 207) پايىزدى قۇرايدى. جىل سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىشتى تومەندەتۋ ءۇشىن 1 332 جاسپەن جۇمىس جۇرگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. سونداي-اق م.شوتانوۆ ۆولونتەرلىكتى قولداۋ ماقساتىندا Meyirim.kz ەلەكتروندىق قايىرىمدىلىق پورتالى ىسكە قوسىلعانىن, قازىر وندا 31 قايىرىمدىلىق قورى, 19 زاڭدى تۇلعا, 4 الەۋمەتتىك دۇكەن, 73 ەرىكتى تىركەلگەنىن اتاپ ءوتتى. پورتال ارقىلى 3 773 مۇقتاج وتباسىنا كومەك كورسەتىلگەن. قالاداعى ۆولونتەرلىك ۇيىمدار الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلار مەن قاريالارعا 7 مىڭعا جۋىق ازىق-ت ۇلىك سەبەتىن تاراتقان.
شاتتىق سىيلاعان «شاڭىراق»
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, مەگاپوليستە كەزەكتە تۇرعان ادامداردىڭ باسپانا ماسەلەسىن شەشۋ باعىتىندا دا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلۋدا. پرەزيدەنت جولداۋىندا ءوز بەتىنشە باسپانا ماسەلەسىن شەشۋگە تابىسى جەتپەيتىن ازاماتتارعا ءتيىمدى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەتىنى ايتىلعان بولاتىن. بۇل ورايدا وتكەن جىلدان باستاپ «5-10-25» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وعان 390 ملرد تەڭگە ءبولىندى. «شاڭىراق» جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلىك باعدارلاما بويىنشا تۇران شاعىن اۋدانىندا ورنالاسقان 7 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. «تۇران شاعىن اۋدانىندا شامامەن 1,2 ملن شارشى مەتردى قۇرايتىن 15 300 پاتەرلى 319 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. بۇگىنگى تاڭدا بيۋدجەت ەسەبىنەن 88 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, ونىڭ ىشىندە «شاڭىراق» باعىتىنىڭ قاتىسۋشىلارىن 27 تۇرعىن ۇيگە قونىستاندىرۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. «7-20-25» نەسيەلىك باعدارلاماسى بويىنشا 29 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى بيىل اياقتالماق. نەسيەلىك باعىتتاعى تاعى 50 تۇرعىن ءۇيدىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنۋدە. ولاردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى كەلەر جىلى باستالادى. بۇل كورسەتكىشتەر الداعى ۋاقىتتا ازاماتتاردىڭ باسپانا ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋىنە ۇلكەن ىقپال ەتپەك», دەدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى م.ايمانبەتوۆ پاتەرلەردىڭ يەلەرىنە كىلت تابىستالعان سالتاناتتى شارادا.
بيىل قالا اكىمدىگى تاراپىنان باسپاناعا مۇقتاج ازاماتتارعا قولداۋ رەتىندە تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىنا 500 ملن تەڭگە ءبولىندى. يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزى بويىنشا باستاپقى جارنانىڭ ءبىر بولىگىن جابۋ ءۇشىن قايتارىمسىز نەگىزدە ءار ازاماتقا ميلليون تەڭگەگە دەيىن بەرىلەدى. جاڭا قونىس يەلەرىنىڭ 184-ءى دە اتالعان سەرتيفيكاتتى الىپ, باسپانالى بولىپ وتىر. مىسالى, «شاڭىراق» باعدارلاماسى ارقىلى كوپتەن كۇتكەن باسپاناسىنا قول جەتكىزگەن باحىتكۇل نۇرمەتوۆا – ەكى بالانى اسىراپ وتىرعان جالعىزباستى انا. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە مەملەكەتتىك قىزمەتكەر ساناتىمەن تىركەلگەن ەكەن. ال ءۇش بالانىڭ اناسى جادىرا ەرجىگىتوۆا تولىق ەمەس وتباسى رەتىندە وسىدان 5 جىلداي ۋاقىت بۇرىن تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تىركەلگەن. بۇگىندە نەسيەلىك باسپاناعا قول جەتكىزگەن انانىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. سەبەبى بۇرىن پاتەر جالداپ تۇرسا, ەندى ونىڭ ءوز شاڭىراعى بار. «شاڭىراق باعدارلاماسىنا قاتىسىپ, باسپانالى بولدىم. بۇرىن پاتەر جاعالاپ ءجۇرۋشى ەدىم, ەندى 3 بولمەلى ءۇيلى بولىپ وتىرمىن. قازىر مەملەكەت تاراپىنان باسپاناعا مۇقتاج ازاماتتارعا بارىنشا قولداۋ كورسەتىلۋدە. اي سايىنعى پاتەراقىدان قۇتىلدىم. ەندى ءوز پاتەرىم ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىن», دەيدى ج.ەرجىگىتوۆا.
شىمكەنت قالاسى قۇرىلىس باسقار-ماسى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى شۋحراتجان مۋحتاروۆ بۇگىندە «شاڭىراق» باعدارلاماسىمەن سالىنعان 1 728 پاتەر بويىنشا اباتتاندىرۋ, ينفراقۇرىلىمدىق ينجەنەرلىك كوممۋنالدىق جۇيەلەردى ىسكە قوسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتادى. ياعني باعدارلامانىڭ «شاڭىراق «5-10-20» باعىتى بويىنشا جىل سوڭىنا دەيىن 1 728 ازامات باسپانا يەسى اتانادى. جالپى, پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداۋ باعىتىندا قالادا جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلىپ, جىل باسىنان بەرى ءتۇرلى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى اياسىندا 3 مىڭعا جۋىق وتباسى باسپانالى بولدى. قالالىق تۇرعىن ءۇي باسقارماسىنىڭ باسشىسى ازامات رىسجانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, 9 ايدا 682 وتباسى ارەندالىق پاتەرمەن قامتىلعان, ەندى جىل سوڭىنا دەيىن 294 وتباسىنا باسپانا بەرىلەدى. جىل باسىنان بەرى 730 وتباسى نەسيەلىك تۇرعىن ۇيمەن قامتىلعان. «باسپانالى بولعانداردىڭ ىشىندە 261 ازامات تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تىركەلگەن. ال «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا شىمكەنت قالاسىنداعى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى جىل باسىنان بەرى 1 362 ازامات جاڭا ۇيلەردەن پاتەردى نەسيەگە راسىمدەپ الدى», دەيدى باسقارما باسشىسى. سونداي-اق قالادا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا تۇرعىن ۇيلەرگە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مىسالى, ءال-فارابي اۋدانىندا 2011 جىلدان باستاپ جالپى 87 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي جوندەلگەن. بيىل 22 كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيگە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ۇسىنىس بەرىلسە, 7 ۇيگە قارجى ءبولىنىپ, ۇيلەردىڭ شاتىرى, سىرتقى قاسبەتى مەن ينجەنەرلىك جۇيەلەرى جوندەلىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا 37 كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيگە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا تۇرعىندارمەن كەلىسىم حاتتامالارى ازىرلەنۋدە. سونىمەن قاتار بۇگىنگە دەيىن اۋدان اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن كوپقاباتتى ۇيلەردە باسقارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا كوشۋ بويىنشا تۇرعىندارمەن 500-دەن استام جينالىس ۇيىمداستىرىلعان. ناتيجەسىندە, 53 كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيدە م ۇلىك يەلەرىنىڭ بىرلەستىگى قۇرىلىپ, قالالىق ادىلەت دەپارتامەنتىندە تىركەلدى. سونداي-اق 295 تۇرعىن ۇيدە جاي سەرىكتەستىك قۇرىلدى. اۋدان اۋماعىندا كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ 53%-دان استامى جاڭا باسقارۋ تۇرىنە ءوتتى. قوسىمشا م ۇلىك يەلەرىنىڭ بىرلەستىگىن قۇرۋ بويىنشا 33 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ كەلىسىم حاتتاماسى جيناقتالۋدا.
قالا اكىمى مۇرات ايتەنوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيىل شىمكەنت قالاسىندا تۇرعىن ۇيلەردى مودەرنيزاتسيالاۋعا 1,3 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, 11 تۇرعىن ۇيگە اعىمداعى, 25 ۇيگە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. «توزىعى جەتكەن ۇيلەر رەنوۆاتسيا باعدارلاماسى ارقىلى شەشىمىن تابادى. باعدارلامانىڭ ماقساتى – اپاتتىق تۇرعىن ۇيلەردىڭ ارتۋىنا جول بەرمەۋ جانە جاڭا قالالىق ورتانى قالىپتاستىرۋ. ونى ىسكە اسىرۋ كەزىندە جايلى تۇرۋعا, دەمالۋعا جانە جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدەلگەن, ارالاس فۋنكتسياسى بار قالالىق ورتانىڭ جاڭا جوسپارلاۋ قۇرىلىمىن قۇرۋ, ەنەرگيالىق ءتيىمدى كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى سالۋ, ولاردى پايدالانۋ شىعىندارىن ازايتۋ, ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ جانە جاڭعىرتۋ, قالانىڭ قازىرگى زامانعى ساۋلەتتىك كەلبەتىن قالىپتاستىرۋ كوزدەلىپ وتىر», دەيدى قالا اكىمى. سونىمەن قاتار مەگاپوليستە الەۋمەتتىك نىساندار قاتارى ارتۋدا. بيىل قالادا 202 ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا 242 525 وقۋشى ءبىلىم الۋدا. بۇگىندە 9 مەكتەپ ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋدا, 4 مەكتەپ ىڭعايلاستىرىلسا, مەكتەبى جوق 11 ەلدى مەكەن بار. ال بالاباقشامەن قامتۋ 100 پايىز جۇزەگە اسىرىلعان. بۇل ورايدا قالا اكىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس الداعى 5 جىلدا 101 مەكتەپ سالىناتىنىن ايتتى. جىل باسىندا 32 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, ونىڭ 24-ءى پايدالانۋعا بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە 20 مەكتەپ جەكەمەنشىك بولسا, 4 ءبىلىم ۇيىمى بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىنعان. «جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە قالادا اپاتتى مەكتەپ ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلدى. ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر سانى 14-تەن 9-عا, ىڭعايلاستىرىلعان مەكتەپتەر سانى 5-تەن 4-كە كەمىدى, مەكتەبى جوق شاعىن اۋداندار 13-تەن 11-گە, وقۋشى تولىمدىلىعى ارتقان مەكتەپتەر سانى 21-دەن 17-گە ازاياتىن بولادى. جارقىن بولاشاق ءۇشىن ءبىلىم وشاقتارىن جوعارى دارەجەدە جابدىقتاۋ مەن جاعداي جاساۋ باستى مىندەتىمىز», دەدى م.ايتەنوۆ.
اۋىز سۋمەن 2023 جىلى تولىق قامتىلادى
قالا تۇرعىندارىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنە سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋ, باعانى تۇراقتاندىرۋ دا – جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ نازارىنداعى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. مەگاپوليس دامۋىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى 8 ولشەممەن ولشەنەتىن بولسا, سونىڭ ءبىرى – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى.
شىمكەنتتە اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ كولەمى وتكەن جىلى توعىز ايدا 27 ملرد تەڭگە بولسا, بيىل سول ۋاقىت ارالىعىندا 34,1 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ءوسىم 1,6 پايىزدى قۇرايدى. «2020-2025 جىلدارعا جوسپار قۇردىق. وندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى كولەمى 2020 جىلى – 32 ملرد, 2021 جىلى – 37 ملرد, 2022 جىلى – 42 ملرد, 2023 جىلى – 48 ملرد, 2024 جىلى – 55 ملرد, 2025 جىلى 62 ملرد تەڭگە بولماق. بۇل ناتيجەگە جەتۋ ماقساتىندا بۇگىندە «اگرويندۋستريالىق ايماق», «بوزارىق» تاماق ونەركاسىپ يندۋستريالىق ايماعىن قۇرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر», دەدى م.ايتەنوۆ «اكىم ساعاتى» باعدارلاماسىندا.
ءۇشىنشى توقسان قورىتىندىسىنا سايكەس شىمكەنتتە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا 3,6 ملرد تەڭگە سۋبسيديا ءبولىندى, 29,3 مىڭ گەكتارعا ەگىستىك ەگىلىپ, ودان 85,4 مىڭ توننا ءونىم جينالدى. قالا اۋماعىنداعى 3,5 مىڭنان اسا شارۋا قوجالىعىندا وندىرىلگەن ءونىم ىشكى جانە سىرتقى نارىقتا ساۋداعا شىقتى. جىلىجاي, قارقىندى باۋ, مال بورداقىلاۋ, مال جانە قۇس ەتىن وڭدەۋ بويىنشا 25 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. بۇگىندە 15 جوبا ىسكە قوسىلعان. قالا اكىمى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سايكەس جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 1 020 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم 105,2 پايىزدى قۇراعان. ونەركاسىپ كولەمى بىلتىرعى ءتيىستى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 106,5 پايىزعا ارتىپ, 555,8 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. قالا كاسىپورىندارى شىعارعان ونىمدەردىڭ 87 پايىزىن وڭدەۋ ونەركاسىبى قۇراپ, كولەمى 484 ملرد تەڭگە بولعان. قالاداعى 4 وندىرىستىك ايماقتا بارلىعى 118 جوبا ىسكە اسىپ, 21 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ونىڭ ىشىندە 203 جۇمىس ورنىمەن 5 جوبا بيىل جۇزەگە اسقان. كاسىپكەرلىكتى قولداۋ كارتاسى شەڭبەرىندە 5 جوبا ىسكە اسىپ, 358 جۇمىس ورنى اشىلعان. ينۆەستيتسيا كولەمى 260,7 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. بەس جىل ىشىندە 2,6 ترلن تەڭگە بولاتىن 282 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانسا, بيىل 152,6 ملرد تەڭگە بولاتىن 63 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. كاسىپكەرلىكتى قولداۋ باعىتىندا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا 7 264,6 ملن تەڭگە باعىتتالىپ, بىلتىرعى ءتيىستى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 3,8 ەسەگە ارتقان. جىل باسىنان بەرى 1 591 جوبا قارجىلاندىرىلعان. «مەن كاسىپكەر بولامىن» ارنايى ءىس-شارالار جوسپارىنا بولىنگەن قاراجات 1,5 ەسە ءوسىپ, 186,1 ملن تەڭگە بولىنگەن, 21 جوبا قارجىلاندىرىلعان.
قالا اۋماعىنا كەيىننەن, ياعني ىرگەلەس اۋدانداردان قوسىلعان ەلدى مەكەندەردە شەشىمىن كۇتكەن وزەكتى ماسەلەلەر دە بارشىلىق. مىسالى, شىمكەنت قالاسىندا 81 ەلدى مەكەننىڭ 69-ى ساپالى سۋمەن قامتىلعان. بەس ەلدى مەكەنگە كەستەمەن بەرىلسە, 7-نە اۋىز سۋ تاسىمالدانادى. بيىل قالانىڭ اۋىز سۋ ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋگە 16 ملرد تەڭگە باعىتتالىپ, 3 ماگيسترالدى سۋاققى مەن 11 ىشكى ورامدىق جۇيەنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. ەكى شاعىن اۋداندا قۇرىلىس جۇمىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن سۋدى تاسىمالدايتىن سولتۇستىك ساياجاي, باتىس, جاڭاتۇرلان, اسار-2, اقتاس تۇرعىن الاپتارى مەن كەستەمەن بەرىلىپ كەلگەن جاڭاتالاپ, ساۋلە شاعىن اۋدانى, نۇرتاس اۋماعىندا قۇرىلىس جۇمىسى اياقتالادى. ناتيجەسىندە, 25,6 مىڭ ادام اۋىز سۋعا قول جەتكىزىپ, قامتىلۋ كورسەتكىشى 95,6%-دان 98%-عا وسەدى. قالانىڭ دامۋ جوسپارىنا سايكەس 2023 جىلى ساپالى اۋىز سۋ ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىمىن تابادى. سونداي-اق بيىلعى جوسپار بويىنشا كارىز جۇيەلەرىمەن قامتۋ – 54 پايىزعا, ساپالى ەلەكترمەن قامتۋ – 97, تابيعي گازبەن قامتۋ – 93, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار كوشەلەردى جارىقتاندىرۋ 43,4 پايىزعا جەتەدى. جول قۇرىلىسى سالاسىندا 178 جوبا قارجىلاندىرىلىپ, ساپالى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى جولداردىڭ ۇلەسى جىل قورىتىندىسىمەن 63,6 پايىز بولماق. قوعامدىق كولىك سالاسىندا اۆتوبۋستاردىڭ جاڭارۋ كورسەتكىشى بيىل 90 پايىزعا جەتىپ, 64 باعىت بويىنشا الەۋمەتتىك ءمانى بار اۆتوبۋستار قاتىناسى اشىلعان.
