ادەبيەت • 26 قازان، 2021

دۇبىردەن تۋعان ولەڭ

349 رەت كورسەتىلدى

وسىلاي ماقالا جازىپ، تولعانۋىمىزعا كلاسسيك جازۋشى تاكەن الىمقۇلوۆتىڭ بوريس سلۋتسكيدەن اۋدارعان «مۇقيتتاعى جىلقى» دەگەن اۋدارماسى سەبەپ بولدى. تاكەن الىمقۇلوۆتىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ دەنى ەڭ الدىمەن، ونەرگە سوسىن جىلقىعا تىعىز بايلانىستى. قاداۋ-قاداۋ عاسىرلاردان بەرى جىلقى ت ۇلىگىمەن مۇڭداس، سىرلاس، تاعدىرلاس بولعان قازاق حالقىنىڭ ءانى مەن ولەڭىنىڭ نەگىزى دە جىلقى بولعانى شىندىق.

ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن تىڭداپ جۇرگەن «جورعا تاي»، «ەكى جيرەن»، «بۋرىلتاي»، «ماڭماڭگەر»، «سۇر جەكەي»، «اقباقاي» سياقتى حالىقتىق سيپاتتاعى اندەر ارينە، حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ جىلقىعا دەگەن ماحاب­باتى­نان تۋىنداعان. اندەر­دەن بولەك ابىلاي حاننىڭ كۇيلەرى جانە حالىق كۇيشىلەرىنىڭ «اقالا اتتىڭ ءجۇرىسى»، «تەلقوڭىر»، «كوكبالاق»، «جەتىمتورى» اتتى كۇيلەرى دە ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ مايەگىنە اينالدى. ءبارى دە جىلقى ت ۇلىگىنە دەگەن سەزىم مەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ بەلگىسى.

قازاق جازبا ادەبيەتىندەگى جىلقى تۋرالى حاكىم ابايدىڭ «اتتىڭ سىنى»، ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ «قۇلاگەر» سياقتى ماڭگىلىك تۋىندىلارى جادىمىزدان ءالى وشكەن جوق. قازاقى ءومىردىڭ قىرى مەن سىرىن بىلەتىن اقىن ارينە، جىلقى تۋرالى جاقسى جىرلار جازۋعا مىندەتتى. بىراق دالا توسىندە قۇيعىتا شاۋىپ، تابانى تيگەن جەردىڭ سوم توپىراعىن ويىپ جىبەرەتىن بولات تۇياق تۇلپارلار تۋرالى كىمنىڭ قالامى جۇيرىك بولعانىن ساراپتايتىن دا ۋاقىت جەتتى.

اباي قالىپتاستىرعان پوەزيا مەك­تەبىنەن تۇلەگەن اقىنداردىڭ جىلقى تۋرالى جىر جازباعانى كەمدە-كەم. ءبىرى، كونە ءداۋىردى كوز الدىڭا ەلەستەتىپ، ارعى زامانعا قيالمەن ساپار شەكتىرسە، ەندى ءبىرى، قىل قۇيرىقتىڭ قادىرىن بىلگەن حالىق ەكەنىمىزدى قايتارا ەسىمىزگە سالادى، ويلاندىرادى.

قوش، ءسوز باسىنا ورالايىق، الگىندە ايتقان «مۇحيتتاعى جىلقى» ولەڭىن جازۋشى تاكەن الىمقۇلوۆ بىلاي اۋدا­رىپتى:

«جالدايدى سۋعا

كۇن تۋسا جىلقى،

مالتىعىپ دەمدە قالادى، بىراق.

ءۇيىردىڭ سانسىز بۇزىلدى شىرقى،

بەتىندە سۋدىڭ، ساپاردا ۇزاق.

 

تيەلىپ جىلقى كەمەگە الىپ،

كەلە ءبىر جاتتى قاپاستا نالىپ.

جاعالاۋدى اڭساپ

مىڭ جىلقى ءداتسىز،

دۇڭكىلدەيدى تاعاسى ءتورت مىڭ.

 

بولدى دا، اتتەڭ، ساپارى ءساتسىز،

جانۋارلاردى توستى

ءبىر دەرت-مۇڭ.

جارىلدى كەمە مينانى باسىپ،

جاعالاۋ بولسا –

موينى تىم قاشىق».

ولەڭ وسىلاي جالعاسا بەرەدى، سۋ جۇ­تىپ شىققان جىلقىنىڭ «ۋ-شۋ» بولىپ، «تۇبىنە سۋدىڭ كەتكەنشە» تىن­باي جىلاعانىن جەتكىزەدى. بىلاي قا­را­ساڭ، ادامنىڭ جىلاعانى ءوز الدىنا، ال جىلقىلاردىڭ جىلاۋى نە سۇمدىق؟ وي ۇستىندە وتىرىپ، جىلقىنىڭ تاعدىرى – ادام تاعدىرى ەكەنىنە سەنە باستايسىز. الاش ارىستارىنىڭ ءبىرى، اعارتۋشى احمەت بايتۇرسىن ۇلى دا جىلقى تاقىرىبىن اينالىپ وتە الماپتى. «ات» دەپ اتالاتىن ولەڭى تۇلپار مەن يەسىنىڭ ءوزارا ديالوگى سيپاتىندا جازىلعانىمەن، ويى تەرەڭ جىر ەكەنى ءسوزسىز.

«سەن نەگە، تۇلپار اتىم، كىسىنەيسىڭ؟

جابىعىپ نەدەن كوڭىلىڭ،

ءتۇستى ەڭسەڭ؟

ەرىگىپ، اۋىزدىعىڭ قارش-قارش

شايناپ،

بۇ قالاي، بۇرىنعىداي سىلكىنبەيسىڭ؟

 

الدە مەن بابىڭ تاۋىپ

باقپادىم با؟

بولماسا جەمنەن قىسىپ،

ساقتادىم با؟

ايتپەسە، ابزەلدەرىڭ ءساندى ەمەس پە؟

جىبەكتەن تىزگىنىڭدى تاقپادىم با؟

مالدىرىپ ساف التىنعا ۇزەڭگىڭدى،

تاعاڭدى شىن كۇمىستەن

قاقپادىم با؟

 

جاۋابى يەسىنە بەرگەن اتتىڭ:

«سۇرايسىڭ نە سەبەپتەن

مەن جابىقتىم؟

الىستان قۇلاعىما كەلەر ءدۇبىر

ءھام داۋسى

كەرنەي تارتىپ، اتقان وقتىڭ.

 

كىسىنەپ سەبەبىم سول مەن اھ ۇرعان،

كوپ ءجۇرىپ دالادا ەندى سەيىل قۇرمان.

ابزەلمەن جارقىراعان اسەم باسىپ،

از قالدى سىيلى،

سىندى كۇندەر تۇرعان».

اتقان وقتىڭ داۋىسىنان «جابىققان» جىلقىنىڭ مۇڭىن اقىن ءساتتى جەتكىزە العان. وقتىڭ ادام بالاسى عانا ەمەس، ءتورت اياقتى حايۋانعا دا ۇرەي مەن قور­قىنىش سىيلايتىنىن وسى ولەڭنەن تۇسىنەمىز.

اقيىق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ دا قالامى جىلقى جانۋارىن جىرعا قوسقان. ونىڭ «مايداننىڭ بايگەسىنە» اتتى ولەڭى ءبىر تالاي شىندىقتى اشىپ ايتقىسى كەلەتىن جىر.

«قاراسازدىڭ سۋ ءىشىپ بۇلاعىنان،

جۇرەتۇعىن قۇلپىرىپ قۇلا قۇنان.

قىلىعى دا، جۇپ-جۇمىر ءمۇسىنى دە،

اۋمايتۇعىن كيىكتىڭ لاعىنان.

 

قيمىلداسا شي باسى سەكەم الىپ،

قۇيىن بولىپ دالاعا كەتەدى اعىپ.

ۇيىرىنەن ءۇزىلىپ جەكە قالىپ،

جارىساتىن جەلمەنەن جەكە بارىپ.

 

جەلىگە دە بايلانباي ق ۇلىنىندا،

جەل ويناتىپ جۇرەتىن ت ۇلىمىندا.

تاي بولدى، قۇنان بولدى ءالى بىراق،

كورگەن جوق جىلقىشىنىڭ

 قۇرىعىن دا».

باسىنا قۇرىق تيمەگەن شۋ اساۋ­لار­دىڭ ەركىندىگىن قازاق حالقىنىڭ ەركىندىگىنە تەڭەگىسى كەلگەن كورەگەن اقىن­نىڭ ويىن سەزىنۋ ءۇشىن جىلقىنىڭ ءحالىن، سىرىن بىلۋگە ءتيىسپىز. بۇدان ءارى اقىن جىلقى مەن قازاقتىڭ ەتەنە ەكەنىن، تابيعاتتى تىرەك ەتكەن ۇلت پەن كەڭ دالادا بورت-بورت جەلگەن ك ۇلىكتەردىڭ تاعدىرى تۋرالى ايتقىسى كەلەدى.

«ىزدەسەڭ مەنى كىمدە-كىم،

قالادان ىزدەپ جۇرمەگىن!

ۇيىمە دە ىزدەپ كىرمەگىن!

ايازدى بوران اق تاۋدىڭ،

اراسىندا ءومىر سۇرگەمىن.

سولارمەن ماڭگى بىرگەمىن!».

مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «سولارمەن ماڭگى بىرگەمىن» دەۋىندە سالماق بار، ولەڭنىڭ ايتارى ويى وسى تۇستا. مەيلى قانداي زامان بولسىن، جىلقى – قازاق، قازاق – جىلقى دەگەن ۇعىمدى وسى ءبىر تارماق ولەڭگە سىيعىزىپ تۇر.

ەندى قازاق ولەڭىنە وزگەشە ستيل الا كەلگەن اقىن قادىر مىرزا ءاليدىڭ «جىلقىسىن» وقىپ كورەلىك.

«قىل شىلبىرىن سۇيرەتىپ،

قاي شۋماعىڭ شاشاۋ ءجۇر؟

ابدەن سەنى ۇيرەتىپ

الدىق بىلەم، اساۋ جىر.

 

وماقاسىپ ولسەڭ دە،

وسقىرىنۋ جوق سەندە.

سەن دايىنسىڭ مىنسەم دە

سەن دايىنسىڭ جەكسەم دە.

 

وي تۇندىرىپ كوزىڭە،

ۇستاعانمەن كۇيلى ەتىپ،

ءتورت اياقتىڭ وزىمەن

قويدىق سۇلۋ بيلەتىپ.

 

وراسان ءىس ىستەۋمەن،

ءوشتى مە وتى ءۇمىتتىڭ؟!

باياعىشا تىستەۋ مەن

تەبۋدى دە ۇمىتتىڭ».

اقىن جازىپ وتىرعان ولەڭىن دالانىڭ سۇلۋ جىلقىسىنا تەڭەيدى، ەن دالاعا بارىپ، بۋسانىپ كەلشى دەپ تىلەك ايتادى. ورىندى تىلەك. قادىر مىرزا ءاليدىڭ بۇدان باسقا دا جىلقى تاقىرىبىنداعى جىرلارى كوپ. ءبارى دالا تۇلپارلارىنىڭ سالتاناتىن اسىرعان سارابدال تۋىندىلار.

قازاق پوەزياسىنداعى قۇبىلىس اقىن جۇماتاي جاقىپباەۆ تا جىلقى تۋرالى جىر جازعان، جىلقى بولعاندا، ءوزىنىڭ كەنەجيرەن دەپ اتالاتىن اتىنا ءبىر ەمەس، بىرنەشە ولەڭ ارناعان. اقىننىڭ «كەنە­جيرەن-اي، قوس وكپەڭ سەنىڭ نەگە كۇيگەن-اي» دەۋى قامبار اتا ت ۇلىگىنە دەگەن شىنايى ماحابباتىن بەينەلەسە كەرەك. جۇيرىك باپتاپ، كوكپار تارتقان جۇماتاي سەرىنىڭ «كەنەجيرەن» ولەڭى اتتىڭ سيپاتىن انىقتاپ تۇرعانداي. ول ءبۇي دەيدى:

«الدىنان سورە، ارتىنان

قيقۋ تايالسا،

بۇزاۋ ءتىس قامشى بۇتىنان

شاقسا شايانشا،

قۇلا جيرەن ات قۇيقىلجىپ

شىعىپ بايانشا،

قۇلا ءبىر دوڭنەن

قۇيقىلجىر ەدى قويانشا.

 

ارقاسى قوزسا، ىلدي ما،

ءور مە، ەلەمەي،

زىمىرار ەدى سىندارلى

سىرلى جەبەدەي،

اۋانى تاسىپ اسپاندا

ۇشقان كەمەدەي،

نەمەسە بەزىپ تۇرمەدەن

قاشقان نەمەدەي».

ولەڭ ءبىر دەممەن وقىلادى، كەنە­جي­رەندى اسپانداتىپ، اسقاقتاتىپ تۇرعان جوق، ونىڭ ءوزى بىلەتىن قالپىن، مىنەزىن وقىرمانعا ءدال جەتكىزىپ تۇر دەپ ويلارسىز. «زىمىرار ەدى سىندارلى سىرلى جەبەدەي» دەگەنىنەن-اق كەنەجيرەننىڭ توپتىڭ الدىن بەرمەيتىن جانۋار ەكەنىن اڭدايسىز. اقىن جۇماتاي وسىنداي ساڭلاق مىنبەي قايتسىن؟!

«زىرقىرار ەدى سۇرىنەم دەپ

تە قورىقپاي،

توقتاتار ونى كەدەرگىلەر

دە جولىقپاي.

سورەنى بەتكە اپ ءۇش كۇندىك

جەردەن زورىقپاي،

قۇيىندار ەدى قۇلانىن

كورگەن قودىقتاي.

ءان بولىپ بىتكەن

قۇلاگەر الگى ك ۇلىكتەي،

بايگەدەن كەلسە كەرىنەيشىلەر دە

ىلىكپەي.

الشاڭدار ەدى الا اياقتارى

بىرىكپەي،

قىلىقتى قىزدىڭ قاسىنان

كەلگەن جىگىتتەي…».

ولەڭ وسىلاي اياقتالادى. اقىننىڭ ساڭلاعىنا تامسانىپ، تاقىم قىساسىز. جۇماتاي جاقىپباەۆ جىرلاعان كەنەجي­رەنىنىڭ شابىسى تۋرالى وقي باستاعاندا، سىرىم دات ۇلىنىڭ: «ات – شابىسىنا قاراي شابادى، ەر – نامىسىنا قاراي شابادى» دەيتىن ءسوزى ويعا ورالادى. كەنە­جيرەننىڭ شابىسى «سورەنى بەتكە اپ ءۇش كۇندىك جەردەن زورىقپاي، قۇيىندار ەدى قۇلانىن كورگەن قودىقتاي» دەيتىن شابىس. اقىنعا سول ۇنايدى، سونى جىرلادى، ارينە، ءوز بيىگىندە جىر ەتتى.

وقىرمان اراسىندا كوپ وقىلعان دۇ­نيە­نىڭ ءبىرى ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ «ارعىماقتار» اتتى ولەڭى. قالانىڭ قازا­عى بولسا دا، ولجاس اقىن دالا­نىڭ بولمىسىن جاتسىنعان جوق. «ارعى­ماقتاردى» ءابىش كەكىلباي ۇلى، قادىر مىرزا ءالي مەن ۇلىقبەك ەسداۋلەت ورىس تىلىنەن قازاقشالادى. ۇشەۋىنىكى دە كلاسسيكالىق اۋدارما. بىراق ءبىز ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ اۋدارماسىنان مىسال كەلتىرىپ كورەلىك.

«قىپشاقتاردىڭ وي-حوي،

قۇبا جوندارى-اي،

جەر تارپىعان تۇلپارىن ايت،

 تۇلپارىن!

شار ايناداي ساۋىرىنا

قومداپ اي،

ارعىماق ءجۇر

كوك شالعىنعا-كوك كىلەمگە

ءسۇرتىپ ءمۇيىز ۇلتانىن.

 

بەرشى مەنىڭ تاقىمىما بىرەۋىن،

جەتى قيان جەر تۇبىنە اسايىن.

ارعىماقتاي الاسۇرعان جۇرەگىم

شاپشىپ-اق تۇر،

ونى قالاي باسامىن».

دالا ەركىندىگىنە عاشىق جاننىڭ اڭسا­رى، ارمانى دەرسىز. اقىن ءبىر ءسات ارعى­ماق ءمىنىپ، بەل اسىپ، ءور قيالىنا جۇيرىكتىڭ بوكەن جەلىسى قوسىلىپ، قيانعا قىدىرىپ كەلگىسى كەلەدى. ارىسى تۇركى، بەرىسى قازاق بالاسىنىڭ اتقا مىنۋدەن اسقاق ارمانى بولعان با؟! ات ۇستىندە ءوزىن اۋليە سانايتىن حالىقتىڭ ۇرپاعى ولەڭىن وسىلاي ەركىندىك الەمىندە سويلەتە باستايدى. جىردا ارعىماقتىڭ تەكتىلىگى دە قالتارىستا قالمايدى، كە­رى­سىنشە، ايقىن­دالا تۇسەدى. «كوك شالعىنعا-كوك كىلەمگە، ءسۇرتىپ ءمۇيىز ۇلتانىن» دەۋى دە انە سودان.

«اتىلايىن ارعىماقتىڭ جالىنا،

سوڭىمدا تەك ساق-ساق ك ۇلىپ

دوس قالسىن.

بالعىن شالعىن اينالىپ كوك جالىنعا

نوكەر بولىپ ارتىمدا اق شاڭ

توپتانسىن.

شاپپاي تۇلپار كىسىنەمە اتپىن دەپ،

شابايىقشى شاڭ قوڭدىرماي ەتىنە.

شابايىقشى كوپ جىل

تىنىش جاتتىڭ دەپ.

مومىن قىردىڭ بىلش-بىلش

ۇرىپ بەتىنە».

اقىن قيالى ارعىماقتىڭ جالىنا جابىسىپ، سوناۋ قىرلارعا، كوك مايسا بەلدەرگە كەتكىسى كەلەتىندەي. «جىلقى – مالدىڭ پاتشاسى» دەپ بىلگەن حالىق دانالىعى دا وسىندايدان شىقسا كەرەك. اقىنى جىرعا، ءانشىسى انگە قوسىپ، قىل قۇيرىقتاردىڭ قادىرىن اسىرىپ، ونىڭ تەكتىلىگىن تانىپ جەتۋگە سانامىزدى سىلكىلەيدى. ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ ولەڭىنىڭ اتىن «ارعىماقتار» دەپ اتاۋىندا دا ۇلكەن سىر بار سياقتى. جىر­لاپ وتىرعانى ارعىماقتار ەمەس، قازاقتار شىعار دەپ تە ويلاناسىز. ارعىماق ءسوزىنىڭ توركىنى تۋرالى عالىم سەرىكبول قوندىباي: «بۇگىنگى قازاق تىلىندەگى «ارعىماق» ءسوزى «جىلقىنىڭ تاڭداۋلىسى، تەكتىسى، جۇيرىگى دەگەندى بىلدىرەدى، بۇل ءسوزدىڭ باستاپقى ماعىناسى مۇلدەم باسقاشا، ارعىماق – «ارعى تۇپكى انا»; ارعىماق – «ارعى و دۇنيەلىك انا»; ارعىماق – «ارعى يماق انا»; ياعني ارعى­ماق – ارۋگ-يماق» – « ۇلى بابا» بەينەسىنىڭ ءبىر ۆاريانتى» دەپ پايىمداۋ جاسايدى. قالاي دەگەنمەن دە، ارعىماق ءسوزى بىزگە جاقىن، ەتەنە. ولجاس اقىننىڭ مولدىرەتە جىرلاۋى دا سوندىقتان.

اق قاعاز بەتىندەگى جىلقىنىڭ بەينە­سىن وقىپ وتىرىپ، ەركىن دالا توسىندەگى جىلقىلار تۋرالى ويلايسىڭ، كەنەت قارا­سى، قۇلاسى مەن تورىسى، كۇرەڭى، جيرەنى وزگەشە قالپىندا كوز الدىڭا كەلە قالادى. ەركىندىكتى سۇيەتىن تەكتى جانۋارلاردىڭ جىرداعى بولمىسى بيىك­تەي بەرەدى.

ەندىگىسى اقىن توقتارالى تاڭجارىق­تىڭ «جىلقىلارى».

«ولار شۇرقىراپ سۇپ-سۇرى

تۇماننان شىعاتىن،

قايتادان كىرەتىن

 سۇپ-سۇرى تۇمانعا.

دۇبىردەن دۇنيەنىڭ جۇرەگى

دۇرسىلدەپ تۇراتىن،

جاڭعىرىپ بەيۋاق كىل اڭعار...

 

قولىمىزعا قۇرىق اپ قۇلا

دۇزدەن ىزدەيمىز،

ىزدەيمىز ولاردى –

كوشپەندى جىلقىسىن.

قۇلا ما، قوڭىر ما، قىلاڭ با...

بىلمەيمىز،

ءبىز ءۇشىن بەيمالىم ءتۇر-ءتۇسى.

 

ءبىزدى دە سولارداي بارادى جەمىرىپ،

ۋاقىت پەن قارا جول –

يرەلەڭدەگەن قوس جىلان!

جالى مەن قۇيرىعى سۋسىلداپ،

توگىلىپ،

بۇل كۇندە ولار تەك تۇسىمدە وسقىرار.

 

...ىڭىردە جاتقان ءبىر جاندايىن

ەسىنەپ،

تاريحىم ۇمىتقان ولاردىڭ تۇياعىن.

مەن ونى مىنەمىن دالالار توسىندە،

ءيا، بۇل كادىمگى اقىننىڭ قيالى.

...ەندى ءۇنسىز وتىرمىن

ساعىنىش سارعالداقتارىن

بۇرلەتىپ سانادا،

جۋسانى بۇرقىراپ

كوكتەم عوي بۇل مەزگىل قۇلپىرار.

قۇلازۋ كەيپىندەگى

مەندىك بۇل قاسىرەتتى بىلمەيدى

تاعى ولار،

 كىسىنەگىم كەلەدى بەيۋاق...

شۇرقىراپ...

...قايدا سول ءۇيىرلى جىلقىلار؟!»، دەيدى ول. شىنىمەن، قايدا سول جىلقى­لار؟ ماڭ دالانىڭ توسىندە ءۇيىر-ۇيىرىمەن جۇرەتىن قىلقۇيرىقتار قايدا؟ ولاردىڭ تۇقىمى نەگە ازايىپ بارادى؟ اقىندى مازالاعان وسى سۇراق ءبارىمىزدى بەيجاي قالدىرمايدى. ساناعا سالماق تۇسىرەر بۇل سۇراق كەشەگى كۇننەن بىزگە جەتىپ، ەرتەڭگە جالعاساتىن ءتۇرى بار. اتا-بابا­لا­رىمىزدىڭ سايىن ساقارانى، ەن دالانى اتپەن جورتىپ، بىزگە اماناتتاپ كەتكەن توپىراقتا سايگ ۇلىكتەردىڭ داۋىسى نەگە ەستىلمەيدى؟ توقتارالى اقىن ايتپاقشى، «قولىمىزعا قۇرىق الىپ جىلقى ىزدەۋ» – ءوزىمىزدى ىزدەۋىمىز ەمەس پە؟!

اقىننىڭ «تاريحىم ۇمىتقان ولار­دىڭ تۇياعىن» دەگەن تارماعى وسى ولەڭدى وقىعان، دۇرىسى سەزىنگەن ادام ءۇشىن اۋىر­لاۋ. ءبىزدىڭ تاريح نەلەردى جوعالتپادى دەيسىڭ؟ ال ەندى سول جوعالتۋعا قاسيەتتى بوز ك ۇلىكتەردىڭ جەر تارپىعان ءدۇبىرى مەن سوم تۇياعىن جوعالتۋ قوسىلسا، نە بولماق؟

سۇپ-سۇرى تۇمانعا قاراي شوگىپ با­را جاتقان جىلقىلاردى ەلەستەتە وتىرىپ، ەسىڭىزگە بىردەن سەرىكبول قون­دى­بايدىڭ ارعىقازاق تاريحىنداعى جىلقىلار تۋرالى اڭىزى تۇسەدى. «سۋ­دان شىعاتىن تۇلپارلار تۋرالى اڭىز­داردىڭ بارلىعى ءبىر – حاسارلى (كاسپي) تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنا كەلىپ توعىسادى. ماڭعىستاۋلىق قازاقتار تەڭىز جىلقىلارىن «سۋىن» دەپ اتايدى، ميف پەن اڭىزدىڭ بولمىسىنا قاراي «سۋىن بيە»، «سۋىن ايعىر» دەپ اجىراتادى. اڭىز بويىنشا سۋىن ايعىرلار جىل ماۋسىمىنىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭىندە، ياعني ناقتى ءبىر كۇنى تەڭىز استىنان جاعاعا شىعادى ەكەن. مىنە، وسى داتانى (سۋدان شىعاتىن كۇندى) بىلگەن جىلقىشىلار وزدەرىنىڭ ۇيىردەگى بيەلەرىن سول ماڭايعا جىبەرەدى. مىنە، وسىندايدا سۋىن ايعىر ءتۇسىپ بۋاز بولعان بيەلەر بولسا ولاردى بولەكتەپ باعىپ، ودان تۋعان ق ۇلىندى ەرەكشە كۇتىمگە الىپ وڭاشا وسىرەدى ەكەن. ماڭعىستاۋدا بايلىعىمەن اتى شىققان سانازار باي تۋرالى دا ناق وسىنداي اڭىز بار». مىنە، عاجاپ! جىلقى تۋرالى ءميفتىڭ ءوزى ءبىزدى تىم ارىعا جەتەلەيدى. ونى زەردەلەۋ ءۇشىن سەرگەك سانا، ۇشقىر وي كەرەك.

الەم عالىمدارى جىلقىنى ەڭ العاش قولعا ۇيرەتكەندەر قازاق حالقى دەپ بىلەدى. بۇل دا ءبىزدىڭ تاريحىمىزدىڭ، مادەنيەتىمىزدىڭ تىم ارىدا ەكەنىن ايعاقتايتىن اقيقات. دالاسىندا ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى وسىرگەن ۇلتتىڭ ءوزى جىلقى مىنەزدى بولۋى دا سوندىقتان. كەشەگى جىراۋلاردان قازىرگى اقىندارعا دەيىنگى ارالىقتاعى ءتورت-بەس عاسىردا جىلقى تۋرالى سان مىڭ تاراۋ شىعارمالار جازىلدى. «دارۆين مايمىلدان جارالسا جارالعان شىعار، مەن – جىلقى­دان جارالعانمىن» دەگەن اسقار سۇلەي­مەنوۆتىڭ ويلى ءسوزى سانامىزدا جاڭعىرا بەرەدى. جەتى قازىنانىڭ ءبىرى سانالاتىن تەكتى جانۋار تۋرالى ءالى دە تالاي جىرلار جازىلار، باستىسى، قازاقتىڭ – جىلقىدان، جىلقىنىڭ – قازاقتان ايىرى­لار كۇنى بولماسىن.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قىمباتتاپ بارادى

قارجى • بۇگىن، 11:20

لوماچەنكودان قازىردەن قاشىپ وتىر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 10:35

«ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى» انىقتالدى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 10:12

«قىزىل» ايماقتا ءبىر عانا ءوڭىر قالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:52

كوگەرشىندەر كورمەسى

ايماقتار • بۇگىن، 09:44

مىندەتتى قارسىلاس اتاندى

بوكس • بۇگىن، 09:42

تاۋەلسىزدىك تاسپاسى تاراتىلادى

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 09:40

قپل-ءدىڭ قىمبات فۋتبولشىلارى

فۋتبول • بۇگىن، 09:38

ۇقساس جاڭالىقتار