قازاقستان • 24 قازان، 2021

دامۋدىڭ سەنىمدى ىرگەتاسى

116 رەت كورسەتىلدى

نۇر-سۇلتان قالاسىندا 21 قازاندا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەتىن وسى جىلى ەل ومىرىندەگى ماڭىزدى ساياسي وقيعاعا اينالدى.

بىرلىك – باستى باسىمدىق

ءبىرىنشى كەزەكتە، كەڭەستىڭ وتىرىسى قازاقستان پرەزيدەنتى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تور­اعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باس­شى­لىعىمەن ءوتتى، بۇل قازاقستاندىق قو­عام­عا بىرلىك، تاتۋلىق جانە كەلىسىم تاقى­رى­بى­نىڭ ىشكى ساياساتتاعى باسىمدىعى تۋرالى ماڭىزدى بەلگى بولدى.

ارينە، پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆتىڭ كە­ڭەستە سويلەگەن ءسوزى ەتنومادەني ورتا مەن قۇزىرەتتى ساراپشىلار قاۋىمداس­تىعىندا «بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ مانيفەسى» رەتىندە بەيرەسمي سيپاتتاما العانى قازاقستاننان تىس جەردە دە رەزونانستىق وقيعا بولدى.

قازاقستانداعى تۇراقتىلىق پەن تا­تۋ­لىق قوعامداعى ىنتىماقتاستىق پەن تەڭ­دىكتەن، ءوزارا سەنىم مەن قۇرمەتتەن باس­تالادى، بۇل فاكتىنى قازاقستان پرەزيدەنتى قحا كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە تاعى دا اتاپ ءوتتى. «ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلى­سىمنىڭ بىرەگەي ۇلگىسى قالىپتاستى. ونىڭ تيىمدىلىگىن الەم قاۋىمداستىعى مويىندادى»، دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.

سونىمەن قاتار ول ۇلتتىڭ شوعىرلا­نۋىن نىعايتۋدا قازاقستان حالقى اس­سامبلەياسىنىڭ قىزمەتى باستى ءرول اتقا­راتىنىن، ول بارلىق ازاماتتى ورتاق مەم­لەكەتتىلىك يدەياسىنىڭ اينالاسىنا بى­رىك­تىرە العانىن جانە ء«مانى جاعىنان وتە كۇردەلى ماسەلە» – ەتنوستىق ماسەلەنى ساياساتتاندىرۋدىڭ الدىن الۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن اتاپ ءوتتى.

قحا ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازىرگى ەتنوساياسات تەك مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ عانا جاۋاپكەرشىلىك سالاسى ەمەس» دەگەن تەزيسى اسا ماڭىزدى بولدى. بۇل سوز­دەر اسسامبلەيا قىزمەتىنىڭ بارلىق با­عىتىنا، ەتنومادەني بىرلەستىكتەردى دامىتۋدى قولداۋعا، ەتنوسارالىق كەلىسىمدى قالىپتاستىرۋعا جانە مەملەكەتتىك ءتىل­دى ناسيحاتتاۋعا عانا ەمەس، سونداي-اق قايى­رىمدىلىق، مەدياتسيا، ازاماتتىق بەل­سەندىلىكتىڭ باسقا دا تۇرلەرى سالاسىن­داعى جوباعا تىكەلەي قاتىستى.

پرەزيدەنت ق.توقاەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ ال­­­­عاشقى جىلدارىندا كوپتەگەن ساياساتكەر مەن ساياساتتانۋشى ءبىزدىڭ مەملەكەت­كە تۇر­­پاتسىز تاعدىردى بولجاعانىن ەس­كە سال­دى. «قاراپايىم ادامدار، ءتىپ­تى ساراپ­شى­لار ءۇشىن ولاردىڭ بولجامدارى، اسى­رەسە، بۇ­رىنعى كەڭەس وداعىنىڭ كەڭىس­تى­گىندە بول­عان ەتنوس­ارالىق جانجال­دار جاعدايىندا ناق­تى بولىپ كورىن­دى. الاي­دا ءبىز، بارشامىز بىرلەسە، قازاق­ستان­نىڭ ءبىرتۇتاس حالقى پەس­سيميستىك بولجام­داردىڭ دارمەنسىزدىگىن دا­لەلدەي الدىق. جالپىۇلتتىق ىنتىماق ينس­تيتۋتى مەن ەل بىرلىگىنىڭ سيمۆولىنا اي­نالعان قحا-نىڭ ماڭىزى زور»، دەپ اتاپ ءوتتى.

پرەزيدەنت قحا-نى پاتريوتتىق ۇيىم رەتىندە قۇرمەتتەۋگە شاقىردى. بۇل – اس­سام­­بلەيانىڭ ءرولىن تۇبەگەيلى جاڭاشا باعا­لاۋ.

الايدا ەتنوستىق فاكتور، ۇلتارالىق قاتىناستار دامۋدىڭ قازىرگى كەزەڭىندە، اسىرەسە، داعدارىس كەزەڭىندە ءتۇرلى جانجال­داردىڭ دەتوناتورى بولىپ تابىلاتىنى انىق، ال ونىڭ دەسترۋكتيۆتى الەۋەتى قازىر­گى اقپاراتتىق جانە گيبريدتى سوعىستار دا­ۋىرىندە، ءجيى جاريالاناتىن پوپۋليستىك ما­لىم­دەمەلەردە، الىپساتارلىقتاردا جانە اشىق اران­داتۋلاردا ايتارلىقتاي كۇشەيە تۇسۋدە – ەتنوسارالىق كەلىسىم ەكونوميكاعا، ادام­داردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى الدا تۇرعان مىندەتتەردى تابىستى ورىنداۋ ءۇشىن مەملەكەت پەن قوعام بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى ءتيىس دەگەن نەگىزدى قورىتىندى جاسادى.

قحا توراعاسى كەڭەس وتىرىسىندا اس­سامبلەيانىڭ قىزمەتىن نەگىزدەيتىن بىر­قاتار باسىمدىقتى بەلگىلەدى. ءبىرىنشى با­سىمدىق – تەڭدىك قاعيداتتارىنا نەگىز­دەلگەن وڭىرلىك دامۋ. قحا ءتۇرلى ەتنوس­تار­دىڭ بىرىگۋىنە، ەتنوستىق بەلگىسى بويىنشا الەۋمەتتىك-مادەني وقشاۋلاۋ بولمايتىن ورتا قۇرۋعا كوپ كوڭىل بولۋگە ءتيىس. پرە­زي­دەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بىزگە وسىنداي وقشاۋلانعان ەتنوستىق اۋداندار مەن ورامداردىڭ پايدا بولۋ ءۇردىسىن ەڭسەرۋ، سونداي-اق ەتنوستىق توپتاردىڭ وكىلدەرى قازاقستاندىق بولمىستان الىستايتىن «ىشكى ەميگراتسيا» فەنومەنىن ەڭسەرۋ جونىندە جۇ­يەلى شارالار ازىرلەۋ قاجەت.

ەكىنشى باسىمدىق – جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ورگاندار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارت­­­تى­رۋ. بۇل رەتتە اسسامبلەيا 2020 جىلى ­جەر­­­­­گىلىكتى ىشكى ساياسات باسقارمالارى جا­نى­نان قۇرىلعان، ەتنوسارالىق قاتى­­ناس­تار ماسەلەلەرىنە جەتەكشىلىك ەتەتىن بو­لىم­دەر ارقىلى جەرگىلىكتى جەرلەردە اتقارۋ­­شى بي­­لىك­تى جەتىلدىرۋگە بەلسەندى تۇردە ­ىق­­­پال ەتەدى. سونىمەن قاتار اتالعان جۇ­­مىس وڭىرلەردەگى «قوعامدىق كەلىسىم» كوم­مۋ­­نالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەلەرىنىڭ قۇرى­لىمى ارقىلى جۇرگىزىلۋدە. پرەزيدەنت اتالعان وڭىرلىك قۇرىلىمداردىڭ ەتنوس­ارا­لىق قاتىناستار سالاسىنداعى جۇمى­سىنا جار­دەمدەسۋدى، ولارعا ءتان ەمەس فۋنك­تسيالار­دى جۇكتەمەۋدى جانە ولاردىڭ كادر­لىق قام­تاماسىز ەتىلۋىنە نازار اۋدارۋدى تاپسىردى.

ءۇشىنشى باسىمدىق – الەۋمەتتىك، قىل­مىستىق، تۇرمىستىق جانجالداردىڭ الدىن الۋ. قازاقستانداعى ەتنوسارالىق قا­تى­ناستار ماسەلەلەرىن ساياساتتاندىرۋعا تال­­پىنعان جاعدايدا، پرەزيدەنت وسى سترا­­تەگيالىق ماڭىزدى سالانى دامىتۋدى ءجىتى قاداعالايتىن بيلىكتىڭ قولىندا اتالعان ماسەلە بويىنشا بارلىق مۇمكىندىك پەن تەتىك بار ەكەنىن ايقىن كورسەتتى. بۇل رەت­تە ساراپشىلىق قوعامداستىق دا، اس­سامبلەيا­نىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلەرى دە، قازاق­ستاننىڭ قاراپايىم ازاماتتارى دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەڭەس وتىرىسىن­دا ەتنوسارالىق ماسەلەلەردەگى جەكەلەگەن ­كە­لەڭسىز قۇبىلىستار مەن ۇردىستەردى ءوز ­اتىمەن اتاپ قانا قويماي، سونداي-اق قۇقىقتىق سالدارعا سوقتىرۋى مۇمكىن بو­لاتىن ناقتى «قىزىل سىزىقتاردى» ايقىن­داعانىن اتاپ ءوتتى.

قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «وسىنداي كۇردەلى جانە وزەكتى ماسەلەلەر تۋرالى اشىق، ناقتى ايتۋ قاجەت. ايتپەسە، ءبىز تۋىن­داعان ماسەلەلەردىڭ كۇردەلىلىگىن ناقتى باعالاي المايمىز» دەگەن سوزدەرىن ءدال وسىن­داي مانماتىندە ۇعىنۋ قاجەت.

مەملەكەت باسشىسى مەملەكەت ەتنوس­تار­­دىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ينتەگ­راتسياسى ساياساتىن نىسانالى تۇردە جۇرگى­زىپ، جانجالدارعا ۇلاسپاۋ ءۇشىن وسى نە­گىز­دەگى كەز كەلگەن تەكەتىرەستىڭ جولىن كە­سە­تى­نىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى «ەتنوستىق مەنمەندىكتىڭ بارلىق كورىنىسىنە، ولار كىمنەن شىقسا دا، كەز كەل­گەن بەلگى بو­يىنشا كەمسىتۋگە، وسى نەگىز­دە قوعامدىق ءتارتىپتى، جالپى ىشكى تۇراق­تىلىقتى بۇزۋعا تىرىسۋعا زاڭعا سايكەس قاتاڭ تۇردە تويتارىس بەرۋ قاجەت» دەپ اتاپ ءوتتى. تيىسىنشە، مەملەكەتتىك ورگاندارعا «قىزىل سىزىقتار­عا» قول سۇعىلماۋشىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى –  ىشكى ىستەر ورگاندارى مەن پروكۋراتۋرا ءۇشىن ەتنوستىق جانە ءدىني نەگىزدەگى جانجالدار­عا مۇلدەم توزبەۋشىلىك بولۋى ءتيىس، ال بار­لىق دەڭگەيدەگى اكىمدىكتەرگە ازاماتتار­دىڭ قۇقىقتارىنىڭ ەتنوستىق نەمەسە تىل­دىك نەگىزدە بۇزىلۋىنىڭ ءاربىر جاعدايى بو­يىنشا الدىن الۋ جانە اقپاراتتىق جۇ­مىس جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى. جالپى العان­دا، مەملەكەت باسشىسى وسى ماسەلە بويىن­شا ء«بىز قازاقستانداعى ەتنوسارالىق تاتۋ­لىق پەن كەلىسىمدى تۇراقسىزداندىرۋعا باعىتتالعان ەل ىشىندەگى، سونداي-اق شەتەلدەن كەلگەن كەز كەلگەن ءىس-ارەكەتكە تا­بان­دى تۇردە قارسى تۇراتىن بولامىز» دەگەن ۇستانىمىن قورىتىندىلادى. پرە­زيدەنت ايقىنداعان «قىزىل سىزىقتار» مانماتىنىندە اسسامبلەيا ۇلتارالىق جانە وزگە دە الاۋىزدىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتەتىن بولادى.

سونىمەن قاتار قحا ەتنومەدياتسيا باعىتىن دامىتاتىن بولادى، ونىڭ ىشىندە ەتنوستىق سيپاتى بار جانجالداردى شەشە الاتىن كاسىبي كەلىسسوز جۇرگىزۋشىلەر دايىنداۋمەن اينالىسۋ قاجەت. پرەزيدەنتتىڭ وسى باعىتتاعى تاپسىرمالارى دا اۋقىمدى. بۇگىنگى تاڭدا بارلىق وڭىردەگى دوستىق ۇي­لەرىنىڭ جانىندا 17 ارنايى مەدياتسيا كابينەتتەرى جۇمىس ىستەيدى، ولار حا­لىق­پەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن 341 ديالوگ الاڭىن ۇيىمداستىردى. قحا تىزىلىمىندە 2 097 مەدياتور بار. ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ تيىم­دىلىگى ناقتى فاكتىلەرمەن جانە ساندارمەن راستالادى. 2021 جىلدىڭ 9 ايىندا عانا قحا مەدياتورلارىنا 4 699 ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى، ونىڭ 1 919-ى – مەدياتيۆتىك كەلىسىم ارقىلى جانە 2 780-ءى كەڭەس بەرۋ ارقىلى شەشىلدى. ولاردىڭ ارقايسىسى – بولۋى ىقتيمال بولعان، بىراق الدىن-الا شەشىلگەن جانجال. قازىرگى ۋاقىتتا اسسامبلەيا قوعامدىق مەدياتسيا اياسىندا كاسىبي كەلىسسوز جۇرگىزۋشىلەر ازىرلەۋ باعدارلاماسىن دايىنداۋدا. جاقىن ارادا ءبىز ونىڭ جاڭارتىلۋىن كۇتەمىز، شەتەلدىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنەتىن جاڭا وقىتۋ كۋرسى جوسپارلانىپ وتىر.

ينستيتۋتسيونالدىق دامۋ تۇرعىسىندا

ءتورتىنشى باسىمدىق – قحا-نى ودان ءارى ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا دامىتۋ. ءبىز وسىنداي كەڭەيتىلگەن كوممۋنيكاتسيا الا­ڭى تۋرالى ايتىپ وتىرمىز جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءوز الاڭدارىن ۇسىنا­دى جانە قامتاماسىز ەتەدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى اتاپ وتكەن قۋاتتى كوممۋنيكاتسيالىق الاڭداردىڭ ءبىرى – اسسامبلەيا اياسىندا قۇرىلعان رەس­پۋبليكالىق انالار كەڭەسى. بيىل 21-22 ماۋسىمدا بارلىق وڭىردەگى قحا انالار كەڭەسىنىڭ رەسپۋبليكالىق وتىرىسى وتكە­نىن ايتا كەتۋ كەرەك. قازىر وبلىستىق، اۋدان­دىق جانە اۋىلدىق دەڭگەيلەردە 1 832 كەڭەس جۇمىس ىستەيدى، ولاردىڭ قۇرامىنا 13 مىڭ­نان استام ادام كىرەدى.

قحا توراعاسى قاسىم-جومارت تو­قاەۆ­تىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا انالار كەڭەسىنىڭ قىزمەتى تەڭ­دەستىرىلگەن ەتنوسارالىق قاتىناستاردى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالاتىن بولادى. مەملەكەت باسشىسى قحا كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار­عا رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسىنە جان-جاق­تى قولداۋ كورسەتۋدى تاپسىردى.

پرەزيدەنت سونىمەن قاتار، قازاقستان­دىق جاستاردى قولداۋ جانە دامىتۋ ما­سە­لەلەرىنە نازار اۋداردى. اسسامبلەيا بۇل باعىتقا دا كوپ كوڭىل بولەدى. قازىر جاس بۋىن وكىلدەرى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءىس-شارالارىنا بەلسەندى قاتىسۋدا. جىل باسىنان بەرى 300 مىڭعا جۋىق ادامدى قامتيتىن، ءتۇرلى فورمات­تا­عى 1 120 ءىس-شارا وتكىزىلدى. اسسامبلەيا جاس­­تا­رىن قامتيتىن 30 ۆولونتەرلىك ور­تا­لىق قۇرىلدى، وندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 2 مىڭ ۆولونتەرى رەسمي تىركەلدى. كوپتەگەن ۆولونتەر ءوز قىزمەتىن ارنايى قۇرىلعان ەلەكتروندىق مەكەنجايدا تىركەۋسىز جۇرگىزەدى، بەيرەسمي مالى­مەت­تەر مەن ەسەپتەۋلەر بويىنشا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 10 مىڭعا جۋىق ۆولونتەرى بار. قحا «جاڭعىرۋ جولى» جاس­تار قوزعالىسىنىڭ بازاسىندا Jas Otan، «جاراسىم»، قازاقستان جاستار كونگرەسى، «بولاشاق» قاۋىمداستىعى، «جاس ۇلان» ۇيىمى، قازاقستان ستۋدەنتتەرى اليانسى جانە قازاقستان كتك وداعى سياقتى جاستار ۇيىمدارىنىڭ باسىن قوسقان Big 7 جوباسى ىسكە اسىرىلدى. ەڭ باستىسى، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «جاڭعىرۋ جولى» جاستار قوزعالىسى مەم­­­لەكەتتىك جاستار سايا­ساتى جۇيەسىنە بەرىك ەنگىزىلگەن – ونىڭ وبلىستاردىڭ، قا­لالار مەن اۋدانداردىڭ اكىمدىكتەرى جا­نىنداعى جاستار ءىسى جونىندەگى 218 كە­ڭەس­پەن، سونداي-اق وڭىرلەردەگى 209 جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىمەن ءوزارا ءىس-قيمى­لى جولعا قويىلعان. نۇر-سۇلتان، الماتى، شىمكەنت قالالارىندا جانە وب­لىس­تار­دا «جاڭعىرۋ جولى» وڭىرلىك شتاب­تارى قۇرىلدى. «جاڭعىرۋ جولى» رجق قۇ­را­مىندا 6 مىڭنان استام ادام بار. اتال­عان قوزعالىس قازاقستان­دىقتاردىڭ جا­ڭا بۋى­­نىمەن جۇمىس ىستەۋدە ۇلكەن ءرول اتقارادى.

بەسىنشى باسىمدىق – الەۋمەتتىك جانە قوعامدىق ماڭىزى بار جوبالاردى قول­داۋ بويىنشا اسسامبلەيا قۇرالدارىن دا­مىتۋ. اسسامبلەيا توراعاسى وسىنداي باس­تاما­لار­عا اسسامبلەيانىڭ «قوعامدىق» نەمەسە «حالىقتىق» جوباسى مارتەبەسىن، ال ولاردىڭ اۆتورلارىنا قحا جوباسىنىڭ رەسمي باسشىسى مارتەبەسىن بەرۋدى ۇسىندى. بۇل رەت­تە اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيستر­لىگى مەن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر اسسامبلەيا قۇرىلىمدارىنىڭ جۇمىسىن جالپىۇلتتىق اۋقىمدى جانە حالىقتى بارىنشا قامتيتىن رەسپۋبليكالىق «وت­پەلى» جوبالارىن ىسكە اسىرۋدا قولداۋى ءتيىس. بۇدان باسقا، كەڭەس وتىرىسىندا بەلگىلەنگەن باسىمدىقتارعا سايكەس قحا دوستىق ۇيلەرىنىڭ قىزمەتىن قاي­تا قارايتىن بولادى، ولار قحا-نىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى باستامالارى ءۇشىن جوبالىق كەڭسەلەرگە اينالادى. اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ جوبالارى مەن باستامالارى بار. مىسالى، قحا انالار كەڭەسىنىڭ جەلىسى بويىنشا عانا «باقىت – وتباسىنان باستالادى»، «زورلىق-زومبىلىقتان قالاي ساقتانامىن»، «مە­نىڭ بالام – مەنىڭ باستى جاۋاپكەرشىلى­گىم»، «ەگەر بالاڭىز ينتەر­نەتكە تاۋەلدى بول­سا، وعان قانداي كومەك كورسە­تە الاسىز»، «الەۋمەتتىك جەلىدەگى قاۋىپسىز­دىك»، «انا-مەدياتور»، «تۇرمىستىق جانە وت­با­سىلىق قاتىناستار سالاسىنداعى مەدياتسيا» تاقىرىپتارىنداعى رەسپۋبليكالىق جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا.

مەملەكەت باسشىسى «حالىقتىق ديپلوماتيانى» دا، ونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ەتنوستاردىڭ تاريحي تەگى شىققان ەلدەرىمەن بايلانىسىن دا نازاردان تىس قالدىرعان جوق. قازاقستاندىق كورەيلەر، نەمىستەر، ۆەنگرلەر، ازەربايجاندار، ورىستار جانە ۋكرايندار قازاقستانعا ينۆەستيتسيالار مەن تەحنولوگيالاردىڭ ترانسفەرتىن قام­تا­ماسىز ەتۋمەن قاتار، ءبىزدىڭ ەلىمىز تۋرالى شە­تەلدەردە ايتىپ، شەتەلدىك قوناقتاردى حالقىمىزدىڭ مادەنيەتىمەن تانىستىرادى. تۇركيا، رەسەي، گفر، ار­گەن­تينا جانە فرانتسيادا قحا-نىڭ دوستىق ەلشىلەرى ينستيتۋتى جۇمىس ىستەي­دى. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي، بۇل ءوزارا ءىس-قيمىل جان-جاقتى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ باعىتىندا ۇلكەن الەۋەتكە يە.

التىنشى باسىمدىق – اقپاراتتىق جۇمىسقا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ. اتاپ ايت­قاندا، قوعامداعى بىرلىك پەن كەلىسىم احۋالىن نىعايتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلىلەردى، مەسسەندجەرلەر مەن بەينەحوستينگتەردى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋ جوسپارلانىپ وتىر. اكىمدەر – قازاقستان حالقى وڭىرلىك اسسامبلەيالارىنىڭ توراعالارىنان باس­تاپ اسسامبلەيانىڭ بارلىق مۇشەسى اقپارات­تىق كەڭىستىكتە بەلسەندى بولۋعا ءتيىس جانە ەلىمىزدەگى بىرلىك پەن كەلىسىمگە قارسى بىردە-ءبىر پىكىر جاۋاپسىز قالماۋعا ءتيىس.

مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن ازاماتتارمەن قارىم-قا­تىناس جاساۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى – «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەتتىڭ»، ەڭ الدىمەن، جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارى دەڭگەيىندەگى ماڭىزدى قۇرامداس ەلەمەنتى رەتىندە قاراستىراتىنى قۋانتادى، ولارمەن ىنتىماقتاستىق قاجەت. مۇنداي قۇرال اسسامبلەيادا بار – بۇل قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى، ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە، ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق وكرۋگتەر مەن اۋىلدار دەڭگەيىندە، جەكەلەگەن كاسىپورىنداردا 2 619 كەڭەس جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قۇ­رامىندا جەرگىلىكتى قوعامداستىقتاردىڭ بەدەلدى كوشباسشىلارى – 18 827 ادام بەل­سەندى جۇمىس ىستەيدى. وسى جىلدىڭ 9 ايىن­دا عانا 5 مىڭعا جۋىق ءىس-شارا وتكىزىلىپ، ولار­­عا 120 مىڭعا جۋىق ادام قامتىلدى.

قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى جۇمىس ىستەگەن جىلدارى قوعامدىق باقىلاۋ، ۇجىمدىق مەدياتورلار فۋنكتسيالا­رىن اتقاردى، جانجالدان كەيىنگى رەتتەۋگە قاتىستى، تومەنگى دەڭگەيدەگى اكىمدەرگە بيۋد­جەتتەردى جوسپارلاۋعا جانە ورىنداۋعا كو­مەكتەستى. بۇل ولاردىڭ مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا مۇم­كىندىكتەرى بار ەكەنىن بىلدىرەدى.

كەڭەس جۇمىسى ەلباسى ن.ءا.نازار­باەۆتىڭ XXI عاسىردا اسسامبلەيا ميسسياسى كەڭەيە تۇسەتىنىن، پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆتىڭ ناقتى تاپسىرمالارى مەن قادامدارىندا دايەكتى تۇردە ىسكە اسىرىلاتىنىن كورسەتتى.

جەتىنشى باسىمدىق – مادەنيەتتەر ديالوگى مەن جالپىۇلتتىق ازاماتتىق پات­ريوتيزم. بۇل تاقىرىپ قوعامدا ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ تىلدەرى مەن مادەنيەتتەرىن ءوز­ارا قۇرمەتتەۋگە نەگىزدەلگەن قۇندىلىقتار مەن يدەيالاردى قالىپتاستىرۋ، سونداي-اق قازاقستان حالقىنىڭ ايرىقشا مىزعىماس قۇندىلىعى رەتىندە جالپىۇلتتىق بىرلىكتى قابىلداۋ ارقىلى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. شىن مانىندە، مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىڭ جالپىۇلتتىق توپتاستىرۋشى تاريحي ساناسىن قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋ ماسەلەسىنە جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراپ، قازاق دالاسى ءتۇرلى ەلدەردەن كەلگەن كوپتەگەن ادەبيەت پەن ونەر تارلانىنا شابىت سىيلاعانىن ەسكە سالدى. ۇلى جازۋشىلاردىڭ، مۋزىكانتتار مەن عالىمداردىڭ تۇتاس شوعىرى ءوز ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنىڭ ماڭىز­دى بولىگىن قازاقستانمەن بايلانىستىردى. سونىمەن قاتار، قحا توراعاسى اتاپ وتكەندەي، قازاقستاندا ءار كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ، جۇمىس ىستەگەن مادەنيەت، عىلىم جا­نە ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ ءومىرباياندارى مەن شىعارمالارى بۇگىندە مەكتەپتەردىڭ، كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋ باعدارلامالارىندا، سونداي-اق ونوماس­تيكادا كورىنىس تابۋى ءتيىس.

مادەنيەت ينتەرنەت جەلىسىنىڭ قۇقىققا قايشى جانە پسيحولوگيالىق قاۋىپتى كون­تەنتىنىڭ تەرىس اسەرىنە قارسى تۇرۋعا ءتيىس جانە مەملەكەت باسشىسى كەڭەستە ءسوز سوي­لەۋشىلەردىڭ مۇنداي ۇستانىمىن تولىق قول­دادى. قازاقستان پرەزيدەنتى بالالار بۇ­قارالىق سپورتىن دامىتۋعا قاتىستى ءوزىنىڭ تاپسىرماسىن ەسكە سالدى جانە بالالار حالىق تەاترلارىن اشۋ يدەياسىن قولدادى.

سەگىزىنشى باسىمدىق – ەتنوسارالىق سالاداعى عىلىمي نەگىزدەلگەن ءتاسىل. پرە­زيدەنت اتاپ وتكەندەي، مۇنداي ءتاسىل مەم­لەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىندا تۇرۋى كەرەك. «بۇل وتە نازىك باعىت ديلەتانتتىق پەن پوپۋليزمگە جول بەرمەيدى. ەل ىشىن­دەگى جانە ودان تىس جەرلەردەگى كەز كەلگەن ارانداتۋشىلىققا ءبىز عىلىمي فاكتى­لەر مەن تسيفرلار تىلىمەن بارىنشا سالي­قا­لى جاۋاپ بەرەمىز»، دەدى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ اسسامبلەيا كەڭەسىنىڭ وتى­رى­سىندا. پرەزيدەنت اقپارات جانە قو­عامدىق دامۋ مينيسترلىگىنە جىل سايىن ينتەگراتسيانىڭ، جالپىۇلتتىق بىرلىكتىڭ، ەتنوسارالىق قاتىناستاردى ۇيلەستىرۋدىڭ وزەكتى تاقىرىپتارى بويىنشا زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋدى كوزدەۋدى تاپسىردى. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قۇ­رىلعان قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋ­لەر ينستيتۋتى ەتنوسارالىق قاتىناس­تار ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستانداعى العاشقى مەملەكەتتىك كونسالتينگتىك ور­­تا­لىققا اينالدى. ونىڭ اكتيۆىندە اعىم­داعى جىلدىڭ وزىندە ەتنوسارالىق تاقى­رىپ بويىنشا 3 ءىرى زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. وسى زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا قازاقستاننىڭ ەتنوستىق توپتا­رى­نىڭ الەۋمەتتىك-مادەني جانە ەتنوپسي­حولوگيالىق پورترەتى ازىرلەندى، ولاردىڭ مىنەز-قۇلقىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى زەرتتەل­دى، ەلدەگى ورالمانداردى بەيىمدەۋ جونىن­دەگى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋ شەڭ­­­بەرىندەگى مىندەتتەردى شەشۋ بويىنشا ناقتى شارالار ازىرلەندى، سونداي-اق ەل بويىنشا ەتنوسارالىق احۋالدىڭ سەرپىنى ايقىندالدى جانە نەگىزگى وزەكتى ماسەلەلەر انىقتالدى. ينستيتۋت ساراپشىلارى ەتنوسارالىق ماسەلەلەرگە تەرەڭ دالالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن ەل وڭىر­لەرىنە مونيتورينگتىك ساپارلار جاسايدى. مونيتورينگتىك ساپارلار قورىتىندىسى بو­يىنشا وڭىرلەردەگى ەتنوس­ارالىق سالاداعى الەۋمەتتىك شيەلەنىسكە سوقتىراتىن انىق­تالعان العىشارتتار، سونداي-اق ەتنوس­ارالىق جاعدايدىڭ دامۋىنا تەرىس اسەر ەتەتىن ناقتى پروبلەمالار نەگىزىندە ءتيىس­تى پراكتيكالىق ۇسىنىمدار ازىرلەندى، وڭىرلەردەگى احۋال تۋرالى تالدامالىق ەسەپ­­­تەر دايىندالدى. تالدامالىق تۇجى­رىم­­دار مەن ۇسىنىمدار پرەزيدەنت اكىم­شىلىگىنىڭ،  پرەمەر-مينيستر كەڭسە­سىنىڭ باسشىلىعىنا، سونداي-اق نۇر-سۇلتان، الماتى، شىمكەنت قالالارىنىڭ جانە وبلىستاردىڭ اكىمدىكتەرىنە جىبەرىلدى. سو­نىمەن قاتار وسى زەرتتەۋلەردىڭ ناتي­جە­لەرى مەن ولاردىڭ  قورىتىندىلارى بويىنشا ازىرلەنگەن ۇسىنىستاردىڭ ەلەۋسىز قالماۋى، مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ پروتسەسىندە پراكتيكالىق ىسكە اسىرىلۋى اسا ماڭىزدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ دامۋىن تالداۋ جانە بولجاۋ سالاسىنداعى ۇسىنىمدارىن، داعدارىس­تىق جاعدايلارعا دەن قويۋ الگوريتمدەرى مەن قۇرالدارىن ساپالى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

قحا توراعاسى اتاپ وتكەندەي، ەتنوستىق سانالۋاندىق قازاقستاندا تاۋەكەل فاكتورىنان – ءسوزسىز ارتىقشىلىققا، ال مادە­نيەتتەردىڭ ءوزارا كىرىگۋى ءبىزدىڭ الەۋەتىمىزدى بىرنەشە ەسە ارتتىرىپ، ۇلتتىق كودتىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى. ەندىگى مىندەت – مەم­لە­كەتىمىزدىڭ عانا ەمەس، قوعامنىڭ جانە ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتى – ءبىزدىڭ باي مادەني مۇ­رامىز بەن جالپىۇلتتىق بىرلىگىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋ.

كەڭەس وتىرىسى اسسامبلەيانىڭ عانا ەمەس، بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ ومىرىندە­گى ماڭىزدى ساياسي الاڭعا جانە كەزەڭدىك وقي­عا­عا اينالدى. ول ماڭىزدى تۇراقتاندىرۋ­شى ءرول اتقاردى، ەتنوسارا­لىق قاتىناستارداعى پروتسەستەردى تۇسىنۋگە ­جانە قازىرگى ۋاقىتتا جۇرگىزىلىپ جاتقان ينتەگ­راتسيا ساياساتىنا جاڭا سەرپىن بەردى. ارينە، ول بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ، ازا­ماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ بىرلىكتى، تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى نىعايتۋ جونىندەگى، تۇراقتىلىققا، بولاشاققا دەگەن سەنىم­دىلىككە جانە ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنىڭ ءال-اۋقاتى ءۇشىن جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان وراسان زور مازمۇندى جۇمىسىنىڭ باس­تاۋى بولدى.

 

مارات ءازىلحانوۆ،

قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى،

قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى

قحا حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىدا ەپيداحۋال كۇردەلەنىپ بارادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 11:00

«سارى» ايماقتا تۇركىستان وبلىسى تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:10

كوروناۆيرۋس قايتا كۇشەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:54

وڭتايلىسى – ونلاين وقۋ

ايماقتار • بۇگىن، 08:53

ساپا ارتپايىنشا، سۋبسيديا جوق

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوروناۆيرۋس قايتا ءورشىدى

الەم • بۇگىن، 08:42

ۆيرۋس جۇقتىرۋ ازايماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:30

اسىعىس شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

كومەك كورسەتىلەدى

قوعام • بۇگىن، 08:10

قور ستراتەگياسى ازىرلەنەدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار