زاڭدى جاتتاپ العانىمەن «ا» كورپۋسىنداعىلاردىڭ ءبارى بىردەي بىلىكتىلىك تالاپتارىنا تولىق سايكەس كەلە الدى ما؟

وتكەن جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جاڭا قۇرىلىمى قوعامدىق ومىرگە قادام باسىپ, «ا» جانە «ب» كورپۋستارى دەگەن اتاۋعا يە بولدى. سونداي-اق, سول وتكەن جىلدىڭ مامىر ايىندا «ا» كورپۋسىنا ۇمىتكەرلەر اراسىندا تەستىك تاسىلمەن ىرىكتەۋ جۇرگىزىلىپ, اتالمىش كونكۋرستىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە اڭگىمەلەسۋ ءتۇرىن­دەگى سىناق وتكىزىلگەنى ءمالىم. سودان سوڭ ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي سى­ناقتان سۇرىنبەگەندەر كادر رەزەرۆىنە قابىلدانىپ, ولاردىڭ دەنى «ا» كورپۋسى لاۋازىمىنا تاعايىندالدى. مىنە, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە وسىنداي وزگەرىستەردىڭ جاسالعانىنا دا ەكىنشى جىلعا اۋىسىپ بارادى. سوندىقتان دا بۇگىندە ولاردىڭ العاشقى اياق الىستارى قانداي دەگەن ساۋالعا باتىس قازاقستان وبلىسىندا جاڭا مىندەتتەرىن اتقارۋعا كىرىسكەن باس­قارۋشىلىق دەڭگەيدەگى مەم­­­لەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ مىسا­لىندا جاۋاپ ىزدەگەندى ءجون كوردىك. ەلباسى «ا» كورپۋسى قاتىپ قالعان كادرلىق قۇرىلىم ەمەس ەكەنىن, ونىڭ ۇدايى جاڭارتىلىپ وتىراتىنىن, ءارى قاجەت بولعان جاعدايدا وعان ءتيىستى تالداۋ­لار جاساۋ كەرەكتىگىن ايتقان. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ 2013 جىلعى 10 جەل­­توقسانداعى «ا» كورپۋسىنىڭ مەم­­لەكەتتىك اكىمشىلىك لاۋازىم­دا­­رىنا قويىلاتىن ارنايى بىلىك­تىلىك تالاپتارىن بەكىتۋ تۋرالى» جار­لىعى ەلباسىنىڭ وسى ناقتى وي-پىكىرىنىڭ دالەلىندەي اسەر قال­دى­رادى. وسى جارلىققا سايكەس ارنايى بىلىكتىلىك تالاپ­تارىنىڭ ەڭ باس­­­تى­لا­رىن – مەم­لەكەتتىك اكىم­شىلىك لاۋا­زىم يەلە­رىنىڭ ءبىلىمى مەن جۇمىس ءوتى­لى بو­يىنشا تالاپتار­ى قۇرايدى. ياع­ني جارلىققا سايكەس ولاردىڭ مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمداردا ءتيىستى جۇمىس ءوتىلى, سون­داي-اق مەملەكەتتىك باسقارۋ, قارجى جانە قۇقىق سالالارى بويىنشا جوعارى بىلىمدەرى بولۋى قاجەت. وسى تۇرعىدان كەلگەندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قاراتوبە جانە تاسقالا اۋداندارىنا كادر­لار رەزەرۆىنەن اكىم بولىپ تاعا­يىندالعان اسحات شاحاروۆ پەن سانجار اليەۆتەر بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى دەپ وي تۇيۋگە بولادى. راس, ءوڭىر تۇرعىندارى ارا­سىندا كاسىبي سپورتشىنى اكىم ەتىپ قويعانى قالاي دەپ ايران-اسىر تاڭعالىپ جۇرگەندەر دە بار. الاي­دا, ولار ا.شاحاروۆتىڭ تۇرار رىس­قۇلوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ەكو­نوميكا ۋنيۆەرسيتەتىن جانە رە­سەي پرەزيدەنتى جانىنداعى مەم­لە­كەتتىك قىزمەت اكادەمياسىن اياق­تا­عانىن بىلە بەرمەيتىن سەكىلدى. ءبىز ارنايى جۋرناليستىك ءىسسا­پارمەن شالعايداعى قاراتوبە اۋدا­نىندا بولعانىمىزدا جاڭا باس­شىنىڭ ادامدارمەن قارىم-قاتىناسى مەن ىشكى مادەنيەتىنە تۇرعىنداردىڭ ريزا ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ ورالدىق. سونداي-اق, ونىڭ بيۋدجەت قاراجاتتارىن ۇنەم­دى ءارى ۇقىپتى جۇمساۋ ءجونىن­دەگى باس­تامالارى دا جۇرتشىلىق تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىر­عانىن اڭعاردىق. ول اقتوبە وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى بولعان كەزدە ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ كوميسسياسىنا جەتەك­شىلىك جاساپتى. ال تاسقالا اۋدانى اكىمى قىز­مەتىنە رەزەرۆتەن ۇسى­نىلعان س.اليەۆتىڭ نەگىزگى ماماندىعى ەكونوميست-بۋحگالتەر. ەكىنشى ما­مان­دىعى – زاڭگەر. ول بىرنەشە جىل قارجى پوليتسياسى جۇيەسىندە قىزمەت اتقارعان. سوڭعى كەزدە  پرە­زيدەنت اكىم­شىلىگىندە ىستەگەن. ەلباسىنىڭ «ا» كورپۋسى بويىنشا قىزمەتكە كىرىسكەندەردىڭ باستاماشىل بولۋى قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەنى ءمالىم. وسى ورايدا بىزگە سان­جار جۇماتاي ۇلىنىڭ جەكە باس­تاماشىلدىق ونەگەسى جاقسى اسەر قالدىردى. اتاپ ايتقاندا, ول ءوزى باسقارىپ وتىرعان وڭىرگە ينۆەستيتسيا تارتۋ, ءجۇندى العاشقى وڭدەۋدەن وتكىزەتىن كاسىپورىن قۇرۋ جونىندە باستاماشىلدىق تانىتۋدا. بۇعان قاجەتتى جەر كولەمى ايقىندالىپ, تەك ءبىر اۋدان ءۇشىن عانا ەمەس, تۇتاس­تاي وبلىس اۋماعى تۇرعىندارى ءۇشىن قاجەتتى ءوندىرىستىڭ جوبالاۋ-سمە­تا­لىق قۇجاتتارى دا جاسالىپتى. ەندەشە ىسكە ءسات دەيمىز دە. اقجايىققا وزگە وڭىردەن كادر­­لار رەزەرۆى بويىنشا تاعا­يىندالعان ا.شاحاروۆ پەن س.اليەۆ العاشقى قادامدارىن اعا بۋىن وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدەن باستاپتى. اتالعان جاس اۋدان باسشىلارى ولارمەن ۇدايى پىكىرلەسىپ, كەڭەسىپ وتىرۋ قاجەت دەپ سانايدى. بۇل, ءسوز جوق, قولداۋعا دا, قۇپتاۋعا دا بولاتىن قادام. ايتسە دە, ولار مۇنى قاندايدا ءبىر بولماسىن ىشكى ەسەپپەن, وزدەرىنىڭ ءيميدجىن كوتەرۋ نيەتىمەن ەمەس, شىنايى كوڭىلمەن, اق ادال جۇرەكپەن جاساعانىن قالار ەدىك. ءارى سولاي ىستەيتىندەرىنە دە سەنىمىمىز مول. «ا» باسقارۋشىلىق كورپۋسى قۇرامىنا كىرەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى وتكەن جىلى ولارمەن وتكىزىلگەن كەڭەستە مەملەكەت باسشىسى ارنايى اتاپ كورسەتكەن – زور جاۋاپكەرشىلىك. ولاردىڭ باستى پارىزى ەل مەن ەلباسى سەنىمىن اقتاۋ بولىپ قالا بەرمەك. ال مۇنداي زور جاۋاپ­كەرشىلىك دەگەنىمىز – ەل-جۇرتپەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, ۇدايى ولاردىڭ اراسىندا بولۋعا ۇمتىلۋ, مۇڭ-مۇقتاجدارىنا نازار اۋدارۋ دەسەك, قاتەلەسە قويمايمىز. ايتسە دە, باسقارۋشىلىق دەڭ­­­­گەيدەگى مەملەكەتتىك قىز­مەت­­­­­­شىلەردىڭ اراسىندا وسىنداي زور جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزى­نە بەرمەيتىن, كەيبىر رەتتەردە ءوزى باس­قارىپ وتىرعان ءوڭىر تۇر­عىن­دارىنان سىرت, ساياق جۇرە­تىندەر دە كەزدەسىپ قالىپ جۇرگەنىمەن ەرىك­سىز كەلىسۋگە تۋرا كەلەدى. مى­سالى, ءبورلى اۋدانىنىڭ اكىمى مارات تۇسىپقاليەۆتىڭ كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىنان تىس كەزدىڭ وزىندە اۋدان اۋماعىندا ۇنەمى بولا بەرمەيتىنى جونىندە جيىرەك ەستۋگە, سول اۋدانعا با­را قالعان جاعدايدا وسىنداي كورىنىسكە كۋا بولۋعا تۋرا كەلىپ قالىپ ءجۇر. ارينە, ونىڭ وبەكتيۆتى سەبەپتەرى بولۋى, اۋىرىپ قالۋى, وتا جاساتۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل ءۇشىن اۋدان باسشىسىنا كىنا تاعۋ دا قيىن. ويتكەنى, بۇل ومىردە كىمنىڭ باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداماي­دى دەيسىز. دەگەنمەن, مۇنداي كورى­نىستەردىڭ اراكىدىك قايتالانىپ تۇ­رۋى ەل الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك دەۋگە بولا قويار ما ەكەن. قىسقاسى, وسى ماتەريال­داردى جيناقتاۋ بارىسىندا جۇرگىزىلگەن جۋرناليستىك تالداۋلار مەن ساراپتامالار زاڭدى جاتتاپ العاندار مەن ونى جەتىك بىلەتىندەردىڭ ءبارى بىردەي حالىقپەن, ەل-جۇرتپەن ورتاق ءتىل تابىسىپ, ءوز ىستەرىن دوڭگەلەتىپ اكەتە الماعاندارىن كورسەتەدى. جوعارىدا ايتىلعانداي, مەم­لەكەت باسشىسى تاراپىنان «ا» كورپۋسىن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ بۋىنى رەتىندە ۇدايى جاڭارتىپ وتىرۋ تالابىن قوي­عانى دا الدىڭعى پىكىرىمىزدىڭ مۇلدەم قيسىنسىز ەمەس ەكەندىگىن اڭعارتاتىن سەكىلدى. سونداي-اق, سىناقتا جولى بولماعان اكىمدەردىڭ ءبارى بىردەي ءوز ورىندارىنا لايىقسىز ەدى دەپ تىم بىرجاقتى تۇجىرىم جاساۋعا بولمايتىنىن دا وقىرماندار نازارىنا سالا كەتكەندى ءجون كورە­مىز. كوش جۇرە تۇزەلەدى. مەن كون­كۋرسقا بارعاندا ءۇمىت­كەرلەردىڭ كەي­بىرى تەك ءبىر-ەكى بالل الا الماي قالعانىن بىلەمىن. بۇل قول قۋسى­رىپ وتىرۋعا سەبەپ ەمەس, دەگەن ەلبا­سىمىزدىڭ ويلى دا ورنىقتى پىكى­رىن ۇمىتپاۋعا, ونى ۇدايى نازارىمىزدا ۇستاۋعا ءتيىسپىز. ەڭ باستىسى, سىناقتا ءسۇرىن­گەن اۋدان اكىمدەرىنىڭ اراسىندا حالىقپەن جۇمىس ىستەۋ داعدىلارىن جەتىك مەڭگەرگەن, ولاردىڭ سىي-قۇرمەتىنە بولەن­گەن, بۇعان دەيىنگى جۇمىس تاجىريبەسىندە ىسكەرلىك قابىلە­تىمەن دارالانعان, وسى ارقىلى اۋدان ەكونوميكاسى مەن ءما­دەنيەتىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ىقپالىن تيگىزگەندەردىڭ بولۋى وكىندىرمەي قويمايدى. وتكەن جىلعى سىناقتا جولى بولماعان مۇنداي توپتاعى تالانتتى اكىمدەر رەسپۋبليكانىڭ ءار ايماعىندا كەز­دەسەتىنىنە كۇمان كەلتىرۋ قيىن-اق. بۇگىنگى ساراپتاماعا وزەك بولىپ وتىرعان باتىس قازاقستان وب­لىسىنىڭ مىسالىندا وسىنداي ءسۇرى­نىپ كەتكەندەردىڭ ءبىرى – زەلەنوۆ اۋدا­نىنىڭ بۇرىنعى اكىمى مارات وڭعاربەكوۆ ەدى دەسەك, قاتەلەسە قوي­­مايمىز. سولاي بۇلا تۇرسا دا وتكەن جىلعى كونكۋرس تالابى بو­يىن­شا ءتيىستى ناتيجە كورسەتە ال­­ماعاندار جوعارىدا اتالعان پرە­زيدەنت جارلىعىنا سايكەس بيىل وعان قايتادان قا­تىسۋعا قۇقىلى ەكە­­نى دە اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق ماسەلە. «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ بويىنشا مەملەكەتتىك قىز­­مەتشىلەر قىزمەت ەتيكاسىن قا­تاڭ ساقتاۋعا ءتيىس. الايدا, ىل­عي بىلاي بولا بەرمەيتىنىنە ەرىك­سىز قىنجىلۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل ماسەلەنى وتكەن جىلى «ا» باس­قارۋ­شىلىق كورپۋسى مەم­لەكەتتىك قىز­مەتشىلەرىمەن كەڭەس كەزىندە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا قاداپ, شەگەلەپ ايتقان ەدى.  سوعان قارا­ماستان قىزمەت ەتيكاسىن ساقتاماۋ كورىنىستەرى كەزدەسىپ قالىپ ءجۇر. ءوزىن وبلىستاعى بارلىق قىز­مەت پەن اۋىر جۇكتى تەك ءبىر ءوزى ات­قا­رىپ جۇرگەندەي ءتۇر كورسەتىپ, ءمۇل­دەم ۋاقىتىنىڭ جوق ەكەندىگىن ايتىپ, وزىنە حابارلاسقاندارمەن تىلدەسۋدەن باس تارتۋعا ىڭعاي تانىتىپ تۇراتىن لاۋازىمدى تۇلعالار دا كەزدەسىپ قالادى. مەملەكەتتىك قىزمەت ەتيكاسىمەن سىيىسا بەر­مەيتىن وسىنداي تەرىس ادەتتىڭ كورى­نىسىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ال­­ماز باداشەۆتىڭ بويىنان كو­­رىپ قالعانىمىزدى جاسىرعىمىز كەلمەيدى. ءتۇيىپ ايتقاندا, «ا» كورپۋ­سىنداعىلار ەشقانداي دا ەليتا ەمەس, مەملەكەت, ەل, حالىق قىزمەت­شىسى ەكەنىن ۇمىتپاسا, ءارى وزدەرىنە جوعارى مورالدىق جانە ونەگەلىك قاسيەتتەردى ءتان ەتسە ولاردىڭ ەل الدىنداعى ابىرويى مەن بەدەلى سوعۇرلىم مول بولاتىنىنا ەشقانداي كۇمان جوق. ەلباسىمىزدىڭ «ا» كورپۋسىنا قاتىستى ءتيىستى تالداۋلار مەن ساراپتامالار جۇرگىزۋ كەرەكتىگى جونىندە ايتقانى باق وكىلدەرىنە دە قاتىستى سياقتى كورىنەدى. سون­دىقتان دا جاڭا باسقارۋشىلىق مەملەكەتتىك كورپۋس قىزمەتى ەكىنشى جىلعا اياق باسقان شاقتا وسىنداي ءبىر تالداۋدىڭ قاجەتتىگى ايقىن كورىندى دە تۇردى. وسى ويدىڭ جەتە­گىمەن كەيبىر ۇققان-تۇيگەن جۋرناليستىك وي-پىكىرلەرىمىزدى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى.