تانىم • 13 قازان، 2021

سۋيتسيد سيندرومى: نە ىستەۋ كەرەك؟

240 رەت كورسەتىلدى

ومىردەن باز كەشىپ، وزىنە ءوزى قول سالۋ. بۇل نە؟ تاعدىردىڭ باسقا سالعان بولماشى قيىندىعىنان جالتارۋ ما؟ بالكىم، باسىنا تۇسكەن قانداي دا ءبىر قيىندىقتى ساناسى اۋىر قاسىرەت دەپ تانىپ، سودان قۇتىلۋدىڭ جەڭىل جولىن ىزدەگەن كەلتە ويلى ادامنىڭ ۇشقالاق امالى ما؟ الدە، تاعدىرعا تاۋبە كەلتىرۋدىڭ اسا قاجەتتىگىنەن حابارسىز جاننىڭ ويسىز شەشىمى مە؟ يمانسىز نەمەسە يمانى ءالسىز ادامدى بويىنداعى جىن-شايتانى كوزىن بايلاپ اپارىپ، بيىكتەن يتەرىپ جىبەرۋى مە، نە سۋ تۇڭعيىعىنا باتىرۋى ما، نە ۋىستاپ ءدارى ىشكىزۋى مە، نە قىل ارقاندى موينىنا سالدىرىپ قىلقىندىرۋى ما؟ الدە، اينالدىرىپ ءجۇرىپ الماي قويمايتىن دەرت سەكىلدى اۋرۋدىڭ ءبىر ءتۇرى مە، نە قاننان بەرىلگەن كەسەل مە؟ شىنىندا دا، بۇل نە؟..

ۋاقىت وتكەن سايىن ارانى اشىلا تۇسكەن، تويىمسىز، عىلىمدا «سۋيتسيد» دەپ اتالىپ كەتكەن بۇل بالەكەت جاسىڭدى دا، جاسامىسىڭدى دا «جۇتىپ» جاتىر. ولىمگە ءوز ەركىمەن يىعىن بەرىپ، جۇرت كوزىنەن سىتىلىپ تاساعا شىققاننىڭ ءاپ-ساتتە ج ۇلىنىن ۇزەتىن بۇل «ىشكى جاۋدان» جىل سايىن الەم بويىنشا ميلليونداي ادام كوز جۇمادى ەكەن. بۇعان قوسا، جاھاندا ءبىر جىلدا 20 ميلليونعا جۋىق ادام ءوزىن ءوزى ولتىرۋگە ارەكەتتەنەتىن كورىنەدى. بۇل سانداردىڭ وسىنشا كوپ بولۋىنا قازاقستان دا وزىندىك «ۇلەسىن» قوسىپ وتىر. ولاي بولسا، ەلىمىز وزىنە ءوزى قول سالۋ سيندرومىن وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى، دالىرەگى – ەكونوميكالىق، دەمو­گرافيالىق شىعىن، قوعامدىق كوڭىل كۇيدى تومەنگە تارتاتىن جاعىمسىز ءۇردىس رەتىندە قاراستىرىپ، ونىمەن ەل-جۇرت بولىپ كۇرەسۋدىڭ ۇتىمدى جولىن ايقىنداۋى قاجەت دەپ بىلەمىز.

كەشەگى اتا-بابالارىمىزدىڭ زامانىندا وزىنە ءوزى قول سالاتىندار نەكەن-ساياق، ءتىپتى مۇلدە بولماعان دە­سەدى. ويتكەنى سالت-داستۇرگە، دىنگە بەرىك­تىگى، تىيىمى، سول كەزدەگى تۋىس­تىق قاتىناستاردىڭ شىنايى­لىعى، كىمنىڭ بولسىن باسىنا تۇسكەن اۋىرت­پالىقتى قوعامداسىپ كوتەرىپ الۋ، ءبىر-ءبىرىن تىڭداي ءبىلۋ مادەنيەتىنىڭ جوعارىلىعى، وتباسىلىق قۇندىلىق­تاردىڭ قاستەرلەنۋى، ءاربىر ادامنىڭ ءوز اتا-اناسىنىڭ، باۋىرلارىنىڭ الدىندا امان-ەسەن ءجۇرۋ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ بيىكتىگى جانە باسقا دا ماڭىزدى جاع­داياتتار اتا-بابالارىمىزدى وزىنە ءوزى قول سالۋ سياقتى جات قىلىققا جا­قىن­داتپاق تۇگىل، ءتىپتى ول تۋرالى ويلات­پاعان، ياعني، وزىنە ءوزى قول سالۋ پيعىلىنان ساناسى تازا بولعان.

اتا-بابالارىمىزدىڭ ءوز ومىر­لەرىنە ۇستىن ەتكەن بەرىك قاعيدا­لارى­نان  قاتال تاعدىردان قانشاما سوققى جەسە دە اينىماعان. حح عاسىردىڭ ءون بويىندا نەبىر ناۋبەتتى كورگەن قازاق اشتان بۇراتىلىپ، ەسەڭگىرەپ، وزەگى تالىپ ولگەن، بالا-شاعاسىنىڭ، باۋىرىنىڭ، قۇداي قوسقان قوساعىنىڭ، اتا-اناسىنىڭ ءبىر ءتۇيىر دانگە زار بولىپ ءجانتاسىلىم ەتكەنىن كورىپ زار جىلاعان، «حالىق جاۋى» رەتىندە ءيتتىڭ باسىنا تىلەمەيتىن ازاپتىڭ نەشە اتاسىن باستان وتكەرگەن، قاندى سوعىستا اجال ءتونىپ تۇرسا دا قالتىراماي، ومىردەن وزىنشە ءمان ىزدەگەن، كونتسلاگەرلەردە بۇ دۇنيەنىڭ ناعىز توزاعىنا ءتۇسىپ، الىس تۇكپىرلەردە اۋىر ەڭبەككە جەگىلىپ، ەلىنە قايتۋ ورىندالماس ارمانى بولعان، بىراق باسقا تۇسكەن تاۋقى­مەت­تەن قۇتىلۋدىڭ شەشىمى رەتىندە وزىنە ءوزى قول سالۋ امالىنا جۇگىنبەگەن.

بۇگىنگى قوعامدا دا جەكە باسى وتە اۋىر قاسىرەتكە تاپ بولسا دا اتا-بابالارىمىز ۇستانعان قاعيدالارى­مەن، ءھام بويىنداعى يمان كۇشىمەن اللانىڭ، سالت-ءداستۇردىڭ تىيىمىنان اتتاپ وتپەي، تالايلار سەكىلدى بولماشىعا بولا سىنىپ كەتپەي،  باسىنداعى قايعىسىن قايسارلىقپەن كۇرەسە ءجۇرىپ جەڭىپ، قوعامعا دا، ءوز ور­تاسىنا دا پايداسىن تيگىزىپ جۇر­گەندەر از ەمەس. ولار – قاپىلىستا ەرلەرىنەن، ۇل-قىزدارىنان ايىرىلىپ اڭىراپ قالعان انالار، جۇبايلارى، پەرزەنتتەرى وقىس وقيعادان كوز جۇمىپ قۋ باسى قالعان اكەلەر، اتا-انالارىنان، تۋعان باۋىرلارىنان اجال اجىراتىپ كەتىپ، زار جىلاپ جالعىز قالعان ۇل مەن قىز، ويلاماعان جەردەن مۇگەدەك بولىپ قالعان نە تۋعاننان تانىندە كىناراتى بار ءار جاستاعى ادامدار جانە تاعى باسقالار.

ەلىمىزدە سۋيتسيدكە بارىپ ولگەن­دەردىڭ، نە وزىنە ءوزى قول سالۋ ارەكەتىن جاساعانداردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ومىردەن باز كەشۋگە يتەرمەلەگەن سەبەپ-سالدارلارىن زەردەلەگەندە تۇي­گەنىمىز مىناۋ بولدى: ولاردىڭ باسىنا تۇسكەن ءىس (ەموتسيالىق كۇيزە­لىستەر، پسيحولوگيالىق فاكتورلار، وتباسى پروبلەمالارى، قارجى تاپشىلىعى جانە ت.ب.) ءبىز جوعارىدا ۇلگى ەتە ايت­قان ادامداردىڭ باسىنا تۇسكەن قيىن­دىقتاردىڭ جانىندا تۇككە تۇرعىسىز سەكىلدى. وسىندايدا اللاعا دەگەن سەنى­مىن، يماندىلىق كۇشىن، سالت-ءداس­تۇر تىيىمىن تۋ ەتىپ، قانداي قيىندىق كورسە دە مويىماي، ەرىك-جىگەرىن تانىتىپ جۇرگەندەرگە رازى بولاسىڭ.

قازىرگى تاڭدا ءتيىستى ورگاندار تاراپىنان ءسۋيتسيدتىڭ ارىنىن باسۋ امالدارى قولعا الىنىپ جاتقانىمەن، ولاردىڭ وڭ اسەرى تومەن. ماسەلەن، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە 7 مىڭنان استام پەداگوگ-پسيحولوگ كۇندەلىكتى ومىردە قيىن جاعدايعا تاپ بولعان بالالارعا كومەك كورسەتەدى. الايدا ولاردىڭ باسىم بولىگى شەتەلدىك، ونىڭ ىشىندە باتىستىق تانىم-تۇسىنىككە، ويلاۋ جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن تەوريالاردان، زەرتتەۋلەردەن، تۇجىرىمداردان، اتەيستىك كوزقاراستارعا شىرمالعان يدەيالاردان سۋسىنداعان. ولاردىڭ وسىنداي ءبىلىم-بىلىگى قازاقستاندىق الەۋمەتكە، قازاق قوعامىنا زيانىن تيگىزبەسە، ءبىز كۇتكەندەي پايداسىن بەرمەيدى دەسەك، قاتەلەسپەسپىز. سون­دىقتان وتاندىق پەداگوگ-پسيحو­لوگ­تەردىڭ باتىستان كەلگەن تەوريالار مەن تۇجىرىمداردىڭ، كوزقاراس­تاردىڭ جەتەگىنە كوزسىز ەرىپ كەتپەۋ جاعىن ويلاستىرا وتىرىپ، شىعىس دانالىعىنان، حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنان، سالت-داستۇرىنەن، حالىقتىق پەداگوگيكادان جاقسى دەڭگەيدە حابارى بار ماماندار دايارلاۋ ماسەلەسىن قولعا العانىمىز ءجون. مۇنداي مامانداردىڭ دىننەن دە بىلگەنى مول بولعانى وتە ماڭىزدى. ويتكەنى سۋيتسيدكە قارسى كۇرەستە يمامداردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ دا قاجەت بولعانىمەن، ولاردى قوسىمشا تىرەك ەتە وتىرىپ، نەگىزىنەن، ءدىن سالاسىنان حابارى مول پسيحولوگ مامانداردىڭ قىزمەتىن پايدالانعان ورىندى. ويتكەنى ولار ارنايى شتاتتار نەگىزىندە ءتيىستى ورىنداردا جۇمىس ىستەيدى. ناقتىلاي ايتقاندا، ءبىز سۋيتسيدكە قارسى ءىس-قيمىلدا جاق­سى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن پەدا­گوگ-پسيحولوگتەردىڭ قىز­مەتىنە سۇ­يەنگى­مىز كەلسە، الدىمەن ولار­دىڭ جان دۇنيەلەرىن، ءبىلىم-بىلىگىن، رۋحاني ۇستانىمىن باتىس­تىق ەمەس، ءوز قو­عا­مىمىزدىڭ بولمىسى­نا، ءوز حال­قى­­­مىزدىڭ قۇندىلىقتارى­نا ساي­كەس­تەندىرۋ جاعىن ويلاستىر­عانى­مىز ءجون. سول ءۇشىن بولاشاق پەداگوگ-پسيحولوگ مامانداردى دايارلاۋ، بۇل با­عىتتاعى سەمينار-ترەنينگتەردى وت­كىزۋ ءىسىن ۇلتتىق بولمىس، كوزقاراس اياسىندا ۇيىمداستىراتىن ۋاقىت كەلدى.

ادەتتە، حالىقتىق سانادا ءسۋيتسيدتىڭ بەلەڭ الۋى ەلدەگى الەۋمەتتىك-تۇرمىس­تىق جاعدايدىڭ تومەندىگىمەن بايلانىستىرا قاراستىرىلادى. شىن مانىن­دە، مۇنى دۇرىس كوزقاراس دەۋ قيىن. ويتكەنى بىرىنشىدەن، حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايى تالاي ەلدەن جوعارى بولماسا تومەن ەمەس. ەكىنشىدەن، حالقىنىڭ اۋزىنان اق ماي اقتارىلىپ وتىر دەپ ەسەپتەلىنەتىن ەلدەردە دە وزىنە ءوزى قول سالۋشىلار سانى دامۋشى نە دامۋى كەنجەلەپ قالعان مەملەكەتتەردىكىنەن الدەقايدا كوپ. مىسالى، سوڭعى كەزدەرى ماجارستان، فينليانديا، ەستونيا، ليتۆا، لاتۆيا، گەرمانيا، اۋستريا، شۆەيتساريا، نيدەرلاند، جاپونيا سىندى مەملەكەتتەردە «سۋيتسيد سيندرومى» اسقىنىپ تۇر. ددۇ سۋيتسيد كەدەي ەلدەردە ەمەس، دامىعان ەلدەردە كوپ تىركەلەتىنىن ايتۋدا. بۇل تۇستا وزىنە ءوزى قول سالۋ سيندرومىنىڭ ءورشۋىن ماتەريالدىق تۇرعىدا از قامتاماسىز ەتىلۋدەن ەمەس، قوعام مۇشەلەرىنىڭ رۋحاني جۇ­تاڭ­دىققا دۋشار بولۋىنان ىزدەگەن ءجون سەكىلدى. ناقتىلاي ايتقاندا، مادەني-رۋحاني قۇندىلىقتار شەتكە ىسىرىلعان جەردە ادامداردىڭ ومىرگە دەگەن قۇلشىنىسى تومەندەپ، باسى­نا تۇسكەن كەز كەلگەن ءىستى تاقسىرەت ساناپ، ودان ءولىم ارقىلى قۇتىلىپ كەتۋ ادىسىنە جۇگىنگىسى كەلىپ تۇرادى. اتاقتى الەۋمەتتانۋشى ەميل ديۋركگەيم «قوعامدىق قارىم-قاتىناس السىرەگەن جانە ادام بويىنداعى سەنىم مەن رۋحاني قۇندىلىق جويىلعان جەردە سۋيتسيد كوبەيەدى»، دەپتى.

مامانداردىڭ زەرتتەۋىنە قارا­عاندا، وزىنە ءوزى قول جۇمساۋ ارە­كەتى كوبىنە اتەيستەر اراسىندا كوپ كەز­د­ە­سە­تىن كورىنەدى. ونىڭ سەبەبى – دىنسىز­دەردىڭ اللاعا جانە اقىرەتكە يمان كەلتىرمەۋلەرىندە. وسى ارادا ءبىر كوڭىل اۋدارارلىق جايت، حالقى يسلام ءدىنىن جاپپاي ۇستاناتىن ەلدەردە سۋيتسيد وتە تومەن: 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 0،1 ادام. ال وزگە دىندەردى ۇستاناتىن قوعامداردا بۇل سيندروم جوعارى: 100 مىڭ ادامعا 11،2 ادامنان كەلەدى.

ءيا، سۋيتسيدكە بارلىق دىندەر قارسى. سولاردىڭ ىشىندە يسلام ءدىنىنىڭ وزىنە ءوزى قول سالۋ ارەكەتىنە دەگەن ۇستانىمى وتە قاتال. سوندىقتان دا سۋيتسيد ماسە­لە­سىنىڭ شەشىمىن يسلام دىنىنەن ىزدەۋ ءتيىمدى سياقتى. ويتكەنى وزىنە ءوزى قول جۇمساۋ – يسلامدا وتە اۋىر كۇنا. بۇل جاراتقاننىڭ پەشەنەگە جازعا­نىنا قارسى شىعۋ. اللا تاعالا «سون­داي-اق ءبىر-ءبىرىڭدى ء(وز-وزدەرىڭدى) ولتىر­مەڭدەر. ءشۇباسىز، اللا سەندەرگە وتە مەيى­رىمدى. كىمدە-كىم وسى ايتىل­عان­داردى قاساقانا ىستەپ، شەكتەن شىعىپ، وزىنە ءھام وزگەلەرگە قيانات جاسايتىن بولسا، ءبىز ونى شىجعىرىپ ازاپتاۋ ءۇشىن الاپات وتقا تاستايمىز. بۇل اللا ءۇشىن وپ-وڭاي» (نيسا، 29-30)،  دەيدى.

نەگىزىندە، ءوزىن ءوزى ءولتىرۋ – كوبىنە اسقىنعان ەگويستەردىڭ ءىسى. وندايلار وزگەنى ەمەس، ءوزىن عانا ويلاپ، باسىنا تۇسكەن ىستەن ءولىم ارقىلى ازات بولۋدى عانا ويلايدى. ولار سوڭىندا اڭىراپ قالاتىن اتا-اناسىن، باۋىرلارىن، ەت جاقىندارىن قاپەرىنە دە المايدى.

يسلام ءدىنى ومىردەگى قيىنشىلىق­تاردى جاي عانا سىناقتار دەپ تۇسىن­دىرەدى، ونىڭ ارتىنان جاقسىلىق بولاتىنىن ۇقتىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە اللادان ءۇمىت ۇزدىرمەيدى، سابىر ساقتاتادى، ءوزىن ءوزى ولتىرۋدەن تىيادى.

ەلىمىزدە اتالعان جاعىمسىز ءۇر­دىس­تىڭ بەلەڭ الۋىنا بۇرىنعى اتەيس­تىك قوعامنىڭ سالدارلارىنىڭ ازاي­ماي وتىرعانى، قوعامداعى رۋحاني جۇتاڭدىق جانە يسلام دىنىنەن حابارىمىزدىڭ ازدىعى اسەر ەتىپ وتىر. سول ءۇشىن ەلىمىزدە وسى باعىتتا جان-جاقتى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ قاجەتتىگى ايقىن كورىنىپ تۇر.

سۋيتسيد قۇربانى بولعانداردىڭ جوي­داسىز امالىنا، وزىنە ءوزى قول سالۋ­عا بوي الدىرعانداردىڭ ارەكەت­تەرىنە ولاردىڭ اتا-انالارى، مۇعالىم­دەرى، كورشىلەرى، بىرگە جۇرگەن جولداس­تارى جانە وسىناۋ قاتەرلى ءۇردىستى اۋىزدىقتاي الماعان مەملەكەت تە جاۋاپتى. مەملەكەت قوعامدى سۋيتسيد سيندرومىنان «ەمدەۋ» ءىسىن ءوز دەڭگەيىندە ۇيىمداستىرۋى قاجەت.

ءبىزدىڭ قوعامدا يسلام ءدىنى كەڭ تاراعان. بۇل – ءبىزدىڭ باعا جەتپەس مۇم­كىندىگىمىز. بىراق وسى قولدا بار الەۋەت­تى ءتيىمدى پايدالانۋ ىسىندە كىنارات­تار بار. وسى كىناراتتى جويۋ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس.

ءيا، ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز وزىنە ءوزى قول سالعاندارعا سالقىن ءارى تەرىس قارا­عان. ولاردىڭ مۇردەلەرى بولەك كو­مىل­گەن دەگەن ءسوز بار. باسقا ەلدەردە دە، ماسەلەن، گرەكيادا ءوزىن ءوزى ولتىر­گەن ادامداردىڭ ءمايىتىن ورتەپ جىبە­رەتىن بولعان. وتكەن عاسىرلاردا ەۋرو­پانىڭ بىرقاتار مەملەكەتىندە ءوزىن ءوزى ولتىرگەن ادامداردى ءدىني كوز­قاراس­پەن قىل­مىسكەرلەر دەپ ەسەپتەگەن ەكەن. بۇ­گىندە باسقاسىن ايتپاعاندا، قوعا­مى­مىزدا سۋيتسيدپەن ولگەندەرگە دەگەن كوزقاراس ايقىن ەمەس. مۇنداي ساناتتاعى قازانى تابيعي نەمەسە ءتۇرلى سەبەپتەرمەن بولعان قازامەن قاتار قاراستىرامىز.

قايدان ەنگەنى بەلگىسىز، ەل ىشىندە سۋي­­تسيد­كە بارعانداردىڭ جانازاسى شى­عا­­رىلماۋى كەرەك دەگەن ءسوز ءجيى ايتى­لادى. شىن مانىندە، سولاي ما؟ ولار­دىڭ جانازالارى وقىلىپ جاتىر. مۇ­نى كەيبىر اعايىن يمامداردىڭ شاري­عات تالابىن بۇزۋى دەپ قارايدى. شىن مانىندە، بۇلاي توپشىلاۋ دۇرىس ەمەس.

قمدب شاريعات جانە ءپاتۋا ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى حاسان امانقۇل: «قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى شىعارعان «جانازا جانە جەرلەۋ راسىمدەرى» كىتابىندا ءوزىن ءوزى ولتىرگەن ادامنىڭ جانازاسى تۋرالى بىلاي دەلىنگەن: «ادام بالا­سىنىڭ ءوز وزىنە قول جۇمساۋى – ادام­دىق تۇرعىدان دا، ءدىن تۇرعىسىنان دا ۇلكەن كۇنا. ويتكەنى جان – اللا­نىڭ ادام بالاسىنا بەرگەن ەڭ قاسيەتتى اماناتى. ءوز ءومىرىن قيۋ – سول اماناتقا جاسالعان قيانات ءارى ۇلكەن كۇنا. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) كوپتەگەن حاديستە وزىنە قول جۇمساعان ادامنىڭ ۇلكەن كۇناعا باتاتىنىن، توزاقتا ازاپ شەگەتىنىن ايتقان. وزىنە قول جۇمساۋ بۇرىنعى ۇمبەتتە دە تىيىم سالىنعان. ءبىر حاديستە: «سىزدەردەن بۇرىنعى ۇمبەتتەر اراسىندا جارالانعان ءبىر ادام اۋرۋىنا شىداي الماي قولىن پىشاقپەن كەسىپ، قان توقتاماي قانسىراپ ءولدى. سوندا اللا تاعالا: «ق ۇلىم مەن بەرگەن جانىمدى قولدان الدى. مەن وعان جۇماقتى حارام (ماقۇرىم) ەتتىم»، دەگەن. ءوزىن ءوزى ولتىرگەن ادامنىڭ جانازاسىن پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) وقىماعاندىعى ايتىلادى ء(مۇسلىم ريۋايات ەتكەن). الايدا ساحابالارعا ءوزىن ءوزى ولتىرگەنگە جانازا نامازىن وقۋعا تىيىم سالماعان. سوندىقتان بۇرىنعى ۋاقىتتا بىزدە كۇنانىڭ اۋىرلىعىن ءبىلدىرۋ ءارى باسقالارعا ساباق بولۋ ماقساتىندا وزىنە قول جۇمساعان ادامداردىڭ جانازاسى وقىلماعان. ال بۇگىندە قمدب مۇنداي جانازالاردى كوپ ادام جيناماي، بارىنشا تەزىرەك وتكىزۋ كەرەكتىگىن ايتادى. بۇل دا جاستارعا جانە رۋحاني ورەسى تومەن كىسىلەرگە عيبرات بولارى انىق»، دەيدى.

قالاي دەسەك تە، قوعامىمىزدا وزىنە ءوزى قول سالۋ سيندرومىن بولدىرماۋ ماڭىزدى. بۇل جالپىحالىقتىق مىندەت ەكەنىن قاپەردەن شىعارمالىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى تۇرعىندارى سۋسىز قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:57

كانەلونى اۋىر شايقاس كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 12:18

ۇقساس جاڭالىقتار