قازاق تەلەديدارىنىڭ ەڭلىكگ ۇلى

مەن دۇنيەگە ساۋلەت بەرە, با­قىت­تى بوپ كەلىپپىن. اي اسپاندا نۇرىن سەبە, تاڭ جۇلدىزىن كورىپ­پىن. اششى ءسابي داۋىسىمنان كۇن مەرەيى ءجىبىپتى.تاۋلار بالقىپ, قۇز­دار شالقىپ, ءتۇن تۇندىگىن ءتۇرىپتى. الپىسقا اياق باسقانشا ءبىر جاس يىسكە زار بولعان كۇلياس قاريانىڭ شاڭىراعىنا شاتتىق الا كەلگەن شا­رانانى ەندى ونشاقتى جىل وتكە­سىن وسىلايشا شابىتتانا شالقىر دەپ ەشكىم دە ويلاعان ەمەس. بالەن­باي جىل بىرگە تۇرمىس كەشسە دە پۇش­پاعى قاناماعان قاليمان ءباي­بى­شەسىنىڭ ەرلىگى, كەڭدىگى بولماسا مۇن­داي باقىتقا قول جەتكىزۋ قايدا. وزىنەن ەشتەڭە ونە قويماسىن دەر كەزىندە ۇعىنىپ ۇلگەرگەن كەڭپەيىل جان كەمپىر ۇرپاعىنىڭ ۇزىلۋىنە جول بەرمەگەن. ەل ىشىنەن تاڭداپ ءجۇ­رىپ, 25 جاستاعى جاڭىلدى الپىس­تى القىمداعان كۇيەۋىنە اكەپ قوسقان. جاڭىل انا قاتارىنان ءتورت قىزدى دۇنيەگە اكەلدى. تۋمىسىنان سەزىمتال گۇلماريا اكەسىنىڭ ۇل اڭ­ساپ كوڭىلى جابىرقايتىنىن سەزەتىن. سويتەتىن دە, قىزدىڭ عانا ەمەس, ۇل­دىڭ دا شارۋاسىن اتقارۋعا تىرىسا­تىن. اكەسى ەكەۋى ديىرمەنگە ۇن تارتا بارعاندا قاپ-قاپ بيدايدى ارقالاپ ارباعا تيەيدى. شالعىمەن دەستە-دەستە ءشوپ شابادى. باقشا سۋارىپ, بال­شىقتان كىرپىش قۇيادى. “قىزىم­دى ون ۇلعا ايىرباستا­ماي­مىن” دەپ, اكەسى ءماز. الدىڭعى ءۇش قىز بەن كەش­تەتىپ ومىرگە كەلگەن جال­­عىز ۇل جانە كەنجە قىزدىڭ دا سالماعىن ارقالاۋدى وسى گۇل­ماريا­نىڭ ماڭ­دايىنا جازىپتى تاعدىر. 86 جاسىن­دا دۇنيەدەن وزعان اكەسىنىڭ قايعى­سىن كوتەرە الماي, اراعا ەكى جىل جەتەر-جەتپەس ۋاقىت سالىپ, نەبارى 49 جاس عۇمىر كەشكەن اناسى دا ومىرمەن حوش ايتىسىپ جۇرە بەرگەن. گۇلماريانىڭ بۇدان بىلايعى ءومىرى بەينەتكە, ىزدەنىسكە تولى بولدى. ارتىنان ەرگەن باۋىرلارىن جەتكەرە ءجۇرىپ, قازمۋ-عا تۇسكەن. مۇلدەم حوش ايتىستى دەۋگە دە بولمايتىن شىعار. ول العاشقى ەڭبەك جولىن قازاق تەلە­دي­دارىندا سپورت كوممەنتا­تورى بولۋدان باس­تادى. بۇعان دەيىن سپورت تاقىرى­بىمەن ەفيرگە شىققان قا­زاق قىزدارى بولعان ەمەس. بۇل 1980 جىل ەدى. ءالى ءازىر بولا قويماس تا ما ەدى, ەگەر قازاق تەلەدي­دارى­­نىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى سوۆەت مازعۇتوۆ پەن سپورت تە­لە­­كوم­مەن­تا­تورى ومىرزاق جولىم­بەتوۆتىڭ كو­رە­گەندىگى بولماسا. گۇل­ماريانىڭ بويىنداعى قابىلەتتى بايقاپ بىلگەن ۇستاز ستۋدەنت شاعىن­دا-اق ونى تەلە­ديدارعا باۋلي باستاعان. كەيىن­نەن وقۋ بىتىرگەن گۇل­ماريانى ءومىر­زاق جولىمبەتوۆ سپورت رەداك­تسيا­سىنا جەتەكتەپ الىپ كەلگەن. گۇلماريا بارمانبەكوۆانىڭ تەلە­جۋرناليست رەتىندەگى ناعىز كە­مەلى­نە كەلىپ, تولىسقان شاعى قوعام ومىرىندەگى قيلى كەزەڭدەرمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. قىلىشىنان قان تامعان كەڭەس يمپەرياسى كۇيرەپ, كۇتپەگەن كۇي كەشىپ, ءبىر ءۇمىت, ءبىر كۇدىكپەن اڭىرىپ قالعان شاق. زاۋىت-فابريكا اتاۋلى قاڭتارىلىپ قالعان. جۇمىس ورىندارى تارقاپ, نەبىر “مەن” دەگەن ازاماتتار ەكى قو­لىن قۇشاقتاپ, ابدى­راپ قالدى. جوعارعى كەڭەستە “اڭى­را­قاي شاي­قا­سى” ءجۇرىپ جاتتى. جەر داۋى مەن مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىن شەشۋ وڭايعا سوقپادى. “جەر ساتىپ كۇن كورەيىك” دەدى كەيبىر پىسىقاي­لار. “جەر ساتىلمايدى!” دەدى شەر­حان­­دار. مەملەكەتتىك ءتىل ەكەۋ بولسىن دەدى كوممۋنيستىك رۋحپەن نارلەن­گەندەر. ءداپ وسىنداي ايقاستىڭ تۇسىندا – قازاق سسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ ءحىىى شاقىرىلىمىندا گۇلماريا بارمانبەكوۆا قازاق تەلەديدارىنىڭ جوعارعى كەڭەستەگى ءتىلشىسى قىزمەتىن اتقاردى. وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى ەل ەگەمەندىگىن الىپ, ءوزىن-ءوزى ىزدەي باس­­تا­عان تۇس. مۇستافا وزتۇرىك, مۇرتازا ب ۇلىتاي, يبراگيم گۋلەر سەكىلدى سىرتتا جۇرگەن قازاقتىڭ باس كوتەرەر ازاماتتارى ەلىن تاۋىپ جاتتى. جۇمىر جەردىڭ بەتىندە قازاق دەگەن ۇلتتىڭ بار ەكەنىن جات جۇرتقا تانىتىپ, ەل تۋىن جەلبىرەتكەن سپورت­شىلار جاقسىلىق ۇشكەم­پىروۆ, سەرىك قوناقباەۆ, تالعات, قانات بايشولاقوۆتار – جۋرناليست گۇلماريانىڭ تەلەتۋىندىلارىنا ارقاۋ بولعان تۇلعالار. قوعامداعى قۇبىلىستار ەلدەگى جالعىز تەلەديداردىڭ تىرشىلىگىنە دە ايتۋلى وزگەرىستەر اكەلگەن. قازاق­ستان تەلەراديوكوميتەتىنەن كتك, ودان كەيىن الماتى ارناسى ءبولىنىپ شىقتى. 31-ارنا قۇرىلدى. بەرتىن كەلە “حا­بار” اگەنتتىگى ءبولىنىپ شىقتى. ەڭ قيىن تۇس وسى بولدى. “قازاقستان” ار­ناسى بار جاقسى تەح­ني­كاسىن “حابار­عا” بەرىپ, جالا­ڭاش­تانىپ قالا بەردى. جۋرناليستەر ايلاپ ەڭبەكاقى الماي جۇمىس ىستەگەن كەزدەر بولدى. مول ايلىق ىزدەگەندەر باسقا تەلەارنا­لارعا تارىداي شاشىلدى. 10 جىل بويىنا كورەرمەندەرىنىڭ كوزايىمىنا اي­نال­عان گۇلماريا بارمان­بەكوۆانىڭ اۆتورلىق “ساپا” باعدارلاماسى ءداپ وسى تۇستا, 1995 جىلدىڭ 19 قارا­شاسىندا دۇنيەگە كەلدى. بۇل – تۇتىنۋشى تاقىرىبىن قوزعا­عان رەسپۋبليكاداعى العاشقى تەلەباعدارلاما بولاتىن. بۇكىل سانالى عۇمىرىن قازاق تەلەديدارىنا سارپ ەتكەن مايتال­مان تەلەجۋرناليست گۇلماريا كەزىن­دە ءتاپ-ءتاۋىر ولەڭ جازدى, سپورت ساڭ­­لاقتارى جونىندە “جارىس جولىندا” دەگەن كىتابى شىقتى. جاراتىلىسىنان انا بولۋعا لا­يىق­تالعان مىندەتىن تابيعي نازىك­تىك­پەن قابىلداعان ول قىزمەتتەگى مان­ساپ-اتاقتان گورى وتباسىنىڭ ىن­تى­ماق-ىرى­سىنا, قوس قاراشىعى ارمان مەن راۋانانىڭ ءتالىم-ءتار­بيە­سىنە كو­بىرەك كوڭىل ءبولۋدى ءجون سانا­عان. اتا كۇ­شىمەن, انا سۇتىمەن تال بو­يى­نا دا­رى­عان ادالدىعى, نامىس­قويلىعى, قانداي جاعدايدا دا ۇياتىن بيىك قوياتىنى – تۇتاستاي تاعدىرى­نىڭ تۋى. 2006 جىلدىڭ اقپانىنداعى اپات گۇلماريا مەن كەنجەبەكتى ەسەڭگىرە­تىپ ەستەرىنەن تاندىردى. ءتورت جاسار ايشا, ەكىدەگى دانا پەرىشتەلەرىمەن راۋانا جول ۇستىندە قايعىلى قازاعا ۇشىراپ, ەكى بىردەي وتباسى, اعايىن-تۋعان اڭىراپ قالدى. قۇلدىراڭ­داعان ق ۇلىنشاقتارى, ايى, كۇنى, اسىلى, جانى, جارىعى... كەنجەكەڭ ەكەۋىنىڭ جۇرەگىندە, ميىندا, سانا-سەزىمىندە, تىنى­سىندا, لەبىندە, دەمىندە-ءبارىن­دە... جاس قىرشىن­دار­دىڭ وتكەرگەن دە, وتكەرمەگەن دە ومىرلەرىن وزدەرى كەشۋدە, وكىنىشى­مەن, وكسىگىمەن, مۇڭى­­مەن, ءتوزىمى­مەن, تاۋبەسىمەن. سابىرمەن ءتوزۋ ايتۋعا عانا جەڭىل. نەسىنە جاسىر­سىن, ءومىردىڭ ءمانى كەتىپ, كۇلۋ دەگەن­نىڭ نە ەكەنىن ۇمى­تىپ, قۇر سۇلدەرى قالعاندا, ءۇش بوتاسىنىڭ قاسىنا اسىققان ساتتەردى دە باستان كەشتى. مىنا جاقتا ەكەۋى – ۇلى مەن جان جارى, و جاقتا ۇشەۋى... ءتارىزدى ءبىرتۇرلى سۋىق وي گۇل­ماريانىڭ زەردەسىن پەردەلەپ, تىل­سىم دۇنيەگە ىنتىق­تىرعان سۇمدىق سەزىمنىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي-اق قويعان. قۇسا بولعان انانىڭ بو­يى­نان ءال كەتىپ, تاماعىنان اس وتپەي, ءبىر قاسىق سۋ ىشسە قايتا قۇسا­تىندى شىعاردى. اقىرى اۋرۋحانا توسەگىنە ارباعا سالىپ زورعا جەتكىز­گەن. تاڭ الدى ەدى, جاتقان توسەگىنەن دەنەسى كوتەرى­لىپ بارا جاتتى. قۇداي-اۋ ۇشا­ت­ىن­داي ما, قالاي. بيىكتەن ايشا مەن دانانى كوزى شالىپ, ەسى كەتە قۋان­دى. – جەتتىم-اۋ ايتەۋىر, – دەگە­نىن­شە بولعان جوق, ايشا: “اپا, جەتەدى ەندى, تۇرىڭىز!” دەدى. داۋىسى كادىمگىدەي انىق ەستىلدى. جوعارى كوتەرىلىپ بارا جاتقان گۇلماريا توسەككە توپ ەتە ءتۇستى. ەكەۋى دە كوزدەن عايىپ بولدى. توڭىرەك تىپ-تىنىش, تاڭ اتىپ كەلەدى ەكەن. ءبىر ءتۇرلى جانى جايباراقات كۇيگە بولەندى. تۇلا­بويىن بۋعان ازاپتان سىتىلىپ, جارىققا كوزىن اشقانداي. ساڭىل­اۋىندا ساقتالىپ ۇلگەرگەن ايشانىڭ بۇيىرا ايتقان ءسوزى كۇش-قايراتىمەن قايتادان تابىستىردى. دەرتىنەن ايىقتىرىپ, ورتاسىنا ورالتتى. ۇمىتتەرىن اقتاپ, وزدەرىن الپەشتەپ وتىرعان ۇل مەن كەلىنگە ال­عىستارى شەكسىز. ارمان مەن ءالي­ما­نىڭ ارقا­سىندا نە ىشەم, نە كيەم, قالاي, قاي­تىپ, قايدا ەمدەلە­مىز دەمەيدى. قۋانىشقا كەنەلتىپ ومىرگە كەلگەن نەمەرە الۋانىڭ بال­داي ءتاتتى قىلى­عى دا ۇلكەن دەمەۋ. كەزىندە قازاق تەلەديدارى­نىڭ ەڭلىكگ ۇلى اتانعان تانىمال ءجۋرناليستىڭ ەندىگى زەينەت­كەرلىك كەزەڭىندەگى شى­عار­ماشىلى­عىنا ءداپ وسى كىشكەن­تاي بالاپانى ارقاۋ بولار-اۋ. وسىناۋ زيالى وتباسىنان جانعا جايلى جىلىلىق ەسىپ تۇراتىنى عاجاپ. كەنجەكەڭ مەن گۇلماريا ودا­عى­نىڭ ونەگە تۇتارلىقتاي بەرىك­تىگى, سەزىم پاكتىگىنىڭ ساقتالۋى كەز-كەلگەنگە بۇيىرا بەرمەيتىن باقىت. بالكىم, باسىم كوپشىلى­گىمىزدىڭ اي­دا­لادان دالباسالاپ ىزدەپ تاپپاي ءجۇر­گەن ساتتىلىك, تابىس, ءتىپتى شى­عار­ماشىلىق شابىت دەگەنىمىز وسى: ءسۇيىپ قوسىلعان ەكەۋدىڭ كەشىرىم­دىلىك, يماندىلىق كەڭىستىگىن قۇرۋى شىعار... ماعيرا قوجاحمەتوۆا, جازۋشى, حالىقارالىق “الاش” سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى.