قازاقستاندا دا جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنا قاتىستى جاعداي ءماز ەمەس. ەلىمىزدىڭ ءار 33-ءشى تۇرعىنىندا قان اينالىمى دەرتىنىڭ بەلگىسى بار. ءار 12-ءشى ادام ارتەريالىق گيپەرتونياعا شالدىقسا, 19 ملن حالىقتىڭ 1,5 ملن-نان استامى ءدال وسى جاعداي بويىنشا ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇر. سالا ماماندارى ارتەريالىق گيپەرتونيا مەن جۇرەكتىڭ يشەمياسى جالپى جۇرەك اۋرۋلارىنىڭ 60 پايىزىن قۇرايتىنىن ايتىپ دابىل قاعۋدا.
الماتى قالاسى وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار الاڭىندا دۇنيەجۇزىلىك جۇرەك كۇنىنە وراي وتكەن بريفينگتە كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ باسقارما ءتورايىمى, مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور روزا قۋانىشبەكوۆا جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى الەم حالقىنىڭ اۋرۋشاڭدىعى مەن مۇگەدەكتىگىن ەڭ كوپ تۋىنداتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
«جۇرەك-قانتامىر اۋرۋلارى نەلىكتەن بەلەڭ الىپ بارا جاتىر؟ بىرىنشىدەن, بۇل ءومىر سالتىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى. قازىر ءبىز از قوزعالاتىن بولدىق. قوزعالىستىڭ ازدىعى گيپوماگنيەميا – بۇلشىق ەتتىڭ بۇرىنعى كۇشىنەن, توزىمدىلىگىنەن ايىرادى. وعان قوسا دەنەدەگى ارتىق سالماق جۇرەك اۋرۋلارىنا اكەلەدى. قازىر الەم حالقىنىڭ 30-40 پايىزى ارتىق سالماقتان زارداپ شەگۋدە. بۇل دا الاڭداتارلىق فاكتور», دەيدى روزا توحتانالىقىزى.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, قازىر ءبىز تۇتىنىپ جۇرگەن قورەك زاتتار تىكەلەي جۇرەك اۋرۋلارىنا اكەلىپ سوقتىرۋدا. بۇرىنعى ءۇي تاعامدارىنىڭ ورنىنا جىلدام ازىرلەنەتىن, دايىن ونىمدەر پايدا بولدى. بۇل قۇرامىندا كونسەرۆانتتارى جوعارى فاست-فۋد, بالمۇزداق سياقتى ونىمدەر. ولار اعزاداعى قورەك الماسۋدى بۇزىپ, ينفاركت پەن ينسۋلتتىڭ تۋىنداۋىنا اكەلەدى.
دۇنيەجۇزىلىك جۇرەك فەدەراتسياسىنىڭ مالىمەتىنشە, ينفاركت پەن ينسۋلتتان بولاتىن ەرتە ءولىمنىڭ 80%-ىن سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ, تەمەكى شەگۋدەن تىيىلۋ, دۇرىس تاماقتانۋ مەن فيزيكالىق بەلسەندىلىكتى باقىلاۋ ارقىلى تويتارۋعا بولادى. ايتالىق, بۇرىن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى ەرەسەك ادامدارعا ءتان قۇبىلىس بولسا, قازىر ونىمەن جاستار, تىپتەن بالالار دا اۋىراتىن بولعان. روزا توحتانالىقىزى ەلىمىزدە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا سكرينينگتىك شارالار وتەتىنىن, ودان 40 جاستان اسقان ازاماتتار مىندەتتى تۇردە ءوتۋى قاجەتتىگىن جەتكىزدى.
«قازاقستاندا عانا ەمەس, الەمدە ءجيى كەزدەسەتىن ارتەريالىق گيپەرتەنزيا, سوزىلمالى جۇرەك جەتىسپەۋشىلىگى جانە قانت ديابەتى سياقتى اۋرۋلار ادام ومىرىنە وراسان قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر. اۋرۋلاردى باسقارۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ادامداردىڭ ءوز دەنساۋلىعى وزدەرىنە بايلانىستى ەكەنىن تۇسىنە باستاعانىن كورسەتتى. بۇل – ناۋقاستى دەنساۋلىعى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋعا, ءوزىن ءوزى باسقارۋدى جانە وزىنە-ءوزى كومەكتەسۋدى ۇيرەتۋگە باعىتتالعان تەلەمونيتورينگتى, باقىلاۋدى جانە كوپبەيىندى توپپەن جۇمىستى قوسا العاندا, زاماناۋي تالاپتار ەسكەرىلگەن پروفيلاكتيكالىق مەديتسينالىق تەكسەرۋدىڭ جاڭارتىلعان باعدارلاماسى», دەيدى پروفەسسور.
پاندەميا كەزىندە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى مەن ينسۋلتتان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم ەسەلەپ وسكەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇعان سەبەپ كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ ترومبوزعا بەيىمدىلىكتى جانە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ ءورشۋىن تۋىنداتاتىنى. پوستكوۆيد جۇرەك-قان تامىرلارى جۇيەسى اۋرۋلارىنىڭ پايدا بولۋىنا بىردەن-ءبىر سەبەپ. ارتەريالىق گيپەرتەنزيا, اريتميا, جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋى, سوزىلمالى جۇرەك جەتىسپەۋشىلىگى, قانت ديابەتى سەكىلدى ناۋقاسقا شالدىققانداردا كالي يوندارىنىڭ كونتسەنتراتسياسىنىڭ تومەندەۋى ورشىگەن. عالىمدار وسى تۇستا پنەۆمونيادان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم 12%-عا عانا وسكەنىن, كەرىسىنشە ادامدار پنەۆمونيادان ەمەس, ونىڭ اسقىنۋ سەبەبى سالدارىنان قايتىس بولىپ جاتقانىن ايتادى.
جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنا قاتىستى وتكەن ەۋروپالىق كونگرەستىڭ كلينيكالىق تاجىريبەسىندە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا ادىستەمەلىك نۇسقاۋلار جاڭارتىلعان بولاتىن. قازاقستان تاۋەكەل دەڭگەيى وتە جوعارى ەلدەردەن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ قاۋپى جوعارى ەلدەر ايماعىنا كوشىرىلدى. بۇل حالىقتىڭ جۇرەك اۋرۋلارىن ەمدەۋدىڭ ينتەرۆەنتسيالىق ادىستەرىمەن كوبىرەك قامتىلۋىنا بايلانىستى ءارى وتاندىق كارديولوگتاردىڭ جەمىستى ەڭبەگى دەۋگە بولادى.
بۇگىندە كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ بىلىكتى ماماندارى اورتا قاقپاقشاسىن ەندوۆاسكۋليارلىق يمپلانتتاۋ بويىنشا جوعارى تەحنولوگيالىق كارديولوگيالىق وپەراتسيالاردى ءساتتى جاساپ ءجۇر. جۇرەك ىرعاعىنىڭ كۇردەلى بۇزىلىستارىن كاتەتەرلىك ەمدەۋ سالاسىندا سوڭعى ۇلگىدەگى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پايدالانىلادى. جۇرەك قىزمەتىنىڭ كەنەتتەن توقتاپ قالۋ قاۋپى جوعارى پاتسيەنتتەرگە تەرىاستى كارديوۆەرتەر-دەفيبريللياتور يمپلانتتاۋ بويىنشا دا وتالار ويداعىداي وتكەن. كەۋدەنى كەسپەي-اق جۇرەك قاقپاقشالارىنا جانە كورونارلىق شۋنتتاۋ بويىنشا از ءينۆازيۆتى وپەراتسيالار, جۇرەك ىرعاعىنىڭ بۇزىلىسىن كورونارلىق شۋنتتاۋ نەمەسە جۇرەك اقاۋلارىن تۇزەتە وتىرىپ ءبىر ۋاقىتتا ەمدەۋ ءۇشىن اشىق جۇرەككە كريوابلاتسيا ورىندالادى.
دارىگەر كەڭەسىن ەسكەرسەك, جۇرەك اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ قاجەت. بۇل تۇرعىدا فيزيكالىق بەلسەندىلىك پەن تۇراقتى مەديتسينالىق باقىلاۋدىڭ ماڭىزى زور.
الماتى
