سىر سۇلەيلەرىنىڭ سوڭعى تۇياعى, قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى ماناپ كوكەنوۆ جايلى كوز كورگەن, كوڭىلگە تۇيگەن ويلارىمدى قاعازعا تۇسىرسەم دەپ ءجۇرۋشى ەدىم. وسى ويىما وتكەن كۇزدىڭ سوڭىندا كوپشىلىكپەن بىرگە ماناپتىڭ كىندىك قانى تامعان تۋعان اۋىلى اقتاسقا سوعىپ, سوندا كەسەنەلەرى ورنالاسقان اقتاس اۋليە مەن ايقوجا يشانعا بەرىلگەن اسقا قاتىسىپ, باستارىنا زيارات جاساپ قايتۋىم تاعى دا ءتۇرتكى بولدى. جارىقتىق, كوزى ءتىرىسىندە شىمكەنت قالاسىندا وتكەن وڭتۇستىك اقىندارى ايتىسىنان سوڭ, تۇرعىلىقتى مەكەنجايىن سۇراعان ارىپتەستەرىنە:
«...سوۆحوز – تالاپ,
اقىن – ماناپ.
تۇراعى – اقتاس,
الاتىن – اق باس...» – دەسەڭدەر, جازعان حاتتارىڭ مەنى جازباي تاۋىپ كەلەدى دەگەن ماناپتىڭ تۋعان اۋىلى وسى.
اقتاس... كيەلى اقتاس... ماناپتى تىرشىلىگىندە جەلەپ, جەبەگەن اقتاس. ماناپ اعا 1945 جىلى وسىندا ورنالاسقان قىزىلوتاۋ ۇيىنە مەڭگەرۋشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاسادى. ماندىعان جالاقىسى دا بولعان ەمەس.
جۇرتتىڭ ايلىعىنا قاراساڭ – ايلىق سياقتى.
اجەپتاۋىر بايلىق سياقتى.
ال بىزدىكىنە قاراساڭ
اۋىز جارىماس شايلىق سياقتى, – دەپ جۇرگەن جەرىندە ايتىپ ءجۇرىپ-اق, وسى قىزمەتتەن قول ۇزبەي, ءتىرشىلىگىندە باسىنا قونعان بار ابىروي-اتاققا يەلىك ەتىپ, بار ءومىرىن وسى قىزىلوتاۋ ءۇيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى دەگەن جۇمىسپەن وتكىزدى. وسى جەردەن ەڭبەك دەمالىسىنا شىقتى...
...مەن ماكەڭمەن ەرتە-اق ارالاستىم. ءبىر مۇشەلگە جۋىق جاس الشاقتىعىمىز بولسا دا, 1969 جىلى جاڭاقورعان اۋداندىق «كوممۋنيزم جولى» گازەتىنە ەڭبەكشى حاتتار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەتكە تۇرعاننان باستاپ, اۋداندا ءوتكەن مادەني شارالاردىڭ باسى-قاسىنان الدىمەن وسى ماكەڭنىڭ توبەسىن كورەتىنمىن. ويتكەنى, مەرەكەلىك شارالاردىڭ ءبارى ماكەڭسىز ءوتپەيتىن. ۇلكەن مادەني شارالاردىڭ ءبارى ماكەڭنىڭ ارناۋ ولەڭىمەن باستالاتىن. ءتىپتى, سول ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا حالىق تەاترى اتاعىن جەڭىپ العان اۋدان ونەرپازدارىنىڭ قويىلىمدارى دا ءماكەڭنىڭ ارناۋىمەن اشىلاتىن...
ماكەڭدى ءوز كەزىنىڭ سال-سەرىسى بولدى دەسەك تە ارتىق بولماس. اۋدانداعى ونەرپاز ۇل دا, قىز دا وسى ءماكەڭنىڭ قاباتىنان تابىلاتىن. ولار توبىمەن جۇرگەندە نەشە ءبىر ساۋىقتىڭ ءتۇرىن كۇتە بەر. ءوزىم دە ونەرگە جولدامانى وسى ماكەڭنىڭ ءتاربيەسىنەن الدىم. بەلگىلى دراماتۋرگ قالتاي مۇحامەدجانوۆ اعامىزدىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن اۋداندىق شوپاندار تويىندا ماكەڭ مەنى العاش رەت ايتىس اقىنى رەتىندە بىرلىكتىك اقمىرزا قۇلتاسوۆپەن ساحناعا شىعارعانى بار. سول ايتىسىمىز اۋداندىق گازەتتىڭ ەكى-ءۇش سانىنا قاتار باسىلدى. سول كەزدە ارقالى اقىنداي ارقامىز كوتەرىلىپ-اق قالعان. ونەر جولىن قۋار جانعا وسىدان ارتىق قانداي تاربيە كەرەك.
اۋداندىق گازەتتە ءجۇرىپ, ءماكەڭمەن قانشاما رەت ساپارلاس تا بولدىم. سونداي ساپارلاردىڭ بىرىنەن سوڭ «قۇتتى قوناق» («كوممۋنيزم جولى», 1 مارت, 1969 ج.) دەگەن تاقىرىپپەن كولەمدى وچەرك جازعانىم دا ەسىمدە. وندا سول كەزدەگى ساياسات بويىنشا ماكەڭدى شوپاندار اسىعا كۇتەر قۇتتى قوناق, سۋىرىپ-سالما اقىن, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىنىڭ جەڭىمپازى, الداسپان-سىنشى, ناسيحاتشى رەتىندە كورسەتۋمەن بىرگە, قىستىڭ كوزى قىراۋدا وزات شوپان ءالايدار ەسەنبەكوۆتىڭ ۇيىنە بارىپ, ءتۇن ۇزاق كورسەتكەن ونەرى اڭگىمەگە جەلى بولعان-دى. سول ساپاردا ماكەڭنىڭ وتكىر دە ۋىتتى ءتىلىمەن جانە باتىلدىعىمەن ەل ەسىندە قالعان حالىق اقىنى قۇلان الدابەرگەنوۆتىڭ 1600 جول ولەڭدەرى مەن كۇيشى الشەكەي بەكتىباەۆتىڭ 14 كۇيىن ماگنيتوفون لەنتاسىنا ءتۇسىرىپ العاندىعىنان حاباردار بولدىم. بۇل ۇلكەن قازىنا عوي. قۇلاننىڭ وسى ماڭدا وتكەن جانتورە بولىستىڭ قىڭىر سويلەيتىن اكەسى ارالبايعا ءوزى تۋرالى ايتقان:
قوڭىراتتىڭ ىشىندە,
قىرعىزالى قۇلانمىن.
ءتورت اتانىڭ بىرەۋى
مەنىڭ اتام – سىبانمىن.
جاقسىنىڭ جانىم جايلاۋى
جامانعا سەندەي ىلاڭمىن.
سازعا بىتكەن شىنارمىن,
قياعا قونعان قىرانمىن,
نەسىن سۇراي بەرەسىڭ
قىدىرىپ جۇرگەن شىعارمىن.
بالاسى بولىس ەستە مە
قاتۋلانسام ۇرارمىن.
ۇيىڭە قويىپ مۇردەڭدى
دۇعامدى وقىپ شىعارمىن, – دەپ القىمىنان قىسىپ-قىسىپ قالعاندا, مۇرنىنان شۇمەكتەتىپ قان ساۋلاتقانىن دا العاش وسى ماكەڭنىڭ اۋزىنان ەستىدىم. ماكەڭ ءوزى قوناق بولعان سول كەشتى:
جاناشىرىم, جارقىنىم, جانىم دەدىم,
قاجەت بولسام سەندەردىڭ جانىڭدا ەدىم.
ءبىرىڭ كەڭەس بەرمەسەڭ, ءبىرىڭ كومەك,
ايتىڭدار, نە بولماقشى ءحالىم مەنىڭ.
سۋعا كەتىپ قالماي ما سالىم مەنىڭ.
سۋعا كەتىپ قالمايدى سالىم مەنىڭ
دارىندىسىن ءدوپ تانىر دارىندى ەلىم.
سىرلاسقاندا وسىلاي وزدەرىڭمەن,
ءبىر جادىراپ قالادى جانىم مەنىڭ – دەگەن ءوز ولەڭىمەن اياقتاعان-دى.
مەنى ەل اۋزىنداعى ماكەڭنىڭ قىزىر اتا اتانۋى جايلى اڭىز ەرەكشە قىزىقتىراتىن. مەن عانا ەمەس, باس قوسىلعان جەردە وسى وقيعانى ءاركىم-اق ءوز اۋزىنان ەستىگەندى ماقۇل كورەتىن. ويتكەنى, بۇل اڭگىمە ماكەڭنىڭ ءوز اۋزىمەن قۇلاققا سونشالىقتى قۇلپىرىپ, جاندانىپ, جاعىمدى ەستىلەتىن.
«...سوعىستان كەيىنگى جىلدارى, جەڭىل ءشايى اق كيتەل كوستيۋم-شالبار كيۋ ءسان بولدى. ءوزىم بولمىسىمنان اپپاقپىن, شاش تا اق, باس تا اق, ءۇستىمدە اپپاق اق كيتەل كوستيۋم-شالبار, استىمدا اق بوز جورعا, قوڭىر سامالداتىپ قاراتاۋدان اسىپ, سوزاق اۋدانىنىڭ تاۋ ەتەگىندە تۇراتىن تۋىسىما جەلە-جورتىپ بارا جاتقانىمدا, الدىمنان جاسى جەر ورتادان اۋىپ قالعان ءبىر اعامىز اتىمنىڭ شىلبىرىنا ورالا كەتكەنى. «اسسالاۋماعالەيكۋم» دەپ ءسالەم بەرسەم, ءسوز تىڭدايتىن ءتۇرى جوق, «و, اينالايىن قىزىر اتا, ءىزدەپ جۇرگەنىم دە ءوزىڭ ەدىڭ عوي. جاراتقانىم-اۋ, كولدەي بولعان كوز جاسىمدى كورىپ, قىزىر اتاعا ۇشىراستىرعانىڭا شۇكىرشىلىك ەتتىم. ەندى مەن بۇل كىسىنىڭ ىقىلاس باتاسىن الماي جىبەرمەيمىن», دەپ باس بارماعىمدى جانىمدى شىعارا بۇراپ, اعىل تەگىل بوزداپ قويا بەرگەنى. نيەتىن تۇسىنە قويدىم. ايقاي سالدىم:
ەي, جاي الاقانىڭدى!
ساعان كەرەگى بالا عوي,
بەردىم ەكەۋ الا عوي.
الدىڭ ىقىلاس باتامدى
ەندى ۇيىڭە بارا عوي.
ءاۋمين! – دەپ بارماعىمدى ازەر بوساتىپ الىپ, ارتىما قاراماعان كۇيى قاراتاۋ اسىپ كەتتىم. كۇندەر ءوتىپ, ءبىر جىلدان كەيىن تۋىسىمنىڭ اۋىلىنا قايتا ورالسام, باۋىرىم:
– اينالايىن, ماناپجان, سەنىڭ كەلىپ قالعانىڭ قانداي جاقسى بولدى. قۇتتى قوناق بولىپ, ۇلكەن قۋانىشتىڭ ۇستىنە ءتۇستىڭ. ابىرويلى ءبىر شوپان اعامىز ۇزاق ۋاقىت پەرزەنتسىز ءجۇرىپ ەدى, جاقىندا قوشقارداي قوس ۇلدى بولىپ, بۇگىن شىلدەحانا تويىن وتكىزىپ جاتىرمىز. سونىڭ باسشىلىعىنا مەنى تاعايىنداپ ەدى, باسى-قاسىندا بولۋىم كەرەك, – دەي بەرگەندە, ءسوزىن اياقتاتپاي توي يەسى ءوزى دە اسىعىس ەسىكتەن اتتاپ, توردە وتىرعان مەنى كوردى دە, ەسىك الدىندا كوزى باقىرايعان كۇيى قاتتى دا قالدى. ءبىردەن تانىدىم, باياعى ءوزىم باتا بەرگەن شوپانىم. تۋىسىم «ءوي, اعا-اۋ, بۇل ءوزىمىزدىڭ ماناپ اقىن عوي» دەسە, الدەن سوڭ ەسىن جيعان شوپان: «سەنىڭ مانابىڭ بولسا مانابىڭ شىعار, ال بۇل ازامات ماعان جىلاپ-ەڭىرەپ سۇراعانىمدا تىلەگەن بالامدى بەرگەن باتاگوي قىزىرىمنىڭ ناق ءوزى», – دەپ ەڭكىلدەپ قۇشاقتاي كەتكەنى...».
ماكەڭ حانسىڭ با, قاراشاسىڭ با, قاس-قاباعىڭا قارامايتىن, ويىنا كەلگەنىن ىركىپ, بۇگەجەكتەپ, كۇلتەكتەپ جاتۋعا جانى قاس بولاتىن. ەسكى وقيعالار ەسىمە ءتۇسىپ وتىرعانى. ءماكەڭنىڭ تىرشىلىگىندە ونەردەگى جانىنان تاستاماي ەرتكەن ەكى ءىنىسى بولسا – بىرەۋى, بىرەۋ بولسا, ول دا تاپ سونىڭ ءوزى – ءانشى سازگەر بەكسۇلتان بايكەنجەەۆ ەدى. بۇل اڭگىمەنى بەكسۇلتان تۋرالى جازعان ەسسەمدە دە كەزىندە كەلتىرگەن ەدىم, قازىر دە قايتالاۋعا تۋرا كەلىپ تۇر.
پەرىشتە بەينە, پاك كوڭىل, مەنىڭ قۇرداسىم, مارقۇم ءمادينا ەراليەۆانى ءمادينا ەتىپ العاش ەلگە تانىستىرعان «اقبايان» ءانىنىڭ اۆتورى بەكسۇلتاننىڭ دا, رۋحاني ۇستازى, كوڭىلى ءتىل تابىسقان ۇلكەن دوسى وسى ماناپ اقىن بولدى. ەكەۋى قاتارلاسىپ, ەل ارالاپ ساحناعا شىققاندا, سول كونتسەرتتى كورگەن دە ارماندا, كورمەگەن دە ارماندا بولاتىن. قازاق پوەزياسىنىڭ كلاسسيگى ءابدىلدا تاجىباەۆتىڭ ءوزى «ءبىر ءوزى – ءبىر تەاتر» اتاسا, وسى باعانى ودان ءارى وسىرگەن قازاق ساحناسىنىڭ ساڭلاعى ءسابيرا مايقانوۆا اپامىز «ءبىر ءوزى بىرنەشە ساحنا» اتاعان ماناپ بەكسۇلتاندى بارىنشا ەركەلەتىپ, قىزعىشتاي قورىپ, ونەرىن ۇشتاۋىنا قولىنان كەلگەن كومەگىن ايامايتىن. ءبىرى تەك اعاعا ءتان ۇلكەن مەيىرىمدىلىك تانىتسا, ءبىرى ىنىگە ءتان نازىك سىپايى قۇرمەتىن جوعالتقان ەمەس. بەكسۇلتاننىڭ,
– وۋ-ۋ!... ەل ماقتاعان
ارداقتاعان,
ارداقتى ادام – ماناپ اعام,
قۇرمەتتەسە ەل ءدايىم,
باقىت دەمەي, نە دەيىن
اقىن اعا ارقاشان
ارتا بەرسىن مەرەيىڭ, – دەپ اعاسىن انگە دە قوسىپ, شىرقاپ جۇرگەنىن ەستىگەن ءبىز, ونىسىن اعاسىنا دەگەن ىستىق ىقىلاسى دەپ قابىلدايتىنبىز. ال مۇنداي سۇلۋ جاراسىمدىلىق كىمگە دە بولسا ۇلگى-ونەگە بولىپ كورىنەتىن.
بىردە جاڭاقورعانعا اقىن باكىر تاجىباەۆ باستاعان قۇرامىندا سابىرحان اسانوۆتاي اقىندارى بار ءبىر توپ جازۋشىلار كەلدى. ولاردى كۇتۋ م.كوكەنوۆ باستاعان مادەنيەت ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە تاپسىرىلدى. اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى قۋات الدابەكوۆتىڭ ۇيىنە اعىل-تەگىل داستارقان جاسالدى. كەلگەن مەيماندارعا قۇرمەت جاساپ ونەر كورسەتۋ اۋىلدا قالىپتاسقان ءداستۇر. سول وتىرىسقا ءماكەڭ بەكسۇلتاندى ارنايى الدىرتىپ, ءان سالدىردى. جۇرت ىقىلاسى مەيمانداردان گورى سىرباز سازدى بەكسۇلتانعا اۋىپ بارا جاتتى. بۇعان باكىر اعامىز تارىلىڭقىراپ وتىردى. وسى كوڭىلدى سەزگەن ماكەڭ ءوزىنىڭ باكىرمەن جاس شامالاستىعىن العا تارتىپ, – باكىرجان, جاسقا قاراساڭ قۇرداسسىڭ, باسقا قاراساڭ ءىنىسىڭ. سولاي بولا تۇرا سەن كۇندە ەلگە كەلە بەرمەيتىن قادىرلى قوناقسىڭ, كەلگەن كۇندە دە ەل ءىشى كەڭ, باسقا جەرگە جەتكەنمەن, بىزگە جەتپەي جاتاسىڭ. سودان دا وسى ساپارىڭنىڭ رەتى ءبىزدىڭ اۋدانعا تيگەنىنە ءبارىمىز شىن ءجۇرەكتەن قۋانىپ, شاشباۋىڭدى كوتەرىپ وتىرعانىمىز مىناۋ. كوپتى كورگەن سىنشى بولادى دەگەن. سەنىڭ اقىندىعىڭدى سوڭعى ۋاقىتتا سازگەرلىگىڭ باسىپ بارا جاتقان سياقتى. مىنا مەنىڭ بەكسۇلتانىم ءوزىڭدى كورگەلى ونەرىن اياپ قالىپ وتىرعان جوق. باتاداي باعاڭدى بەرىپ, باعدارلاما ايتا وتىر؟ – دەدى.
ءبارىمىز باكىردىڭ اۋزىنا قاراپ ءۇن-ءتۇنسىز قالدىق, جۇرت نازارى قايتا وزىنە اۋعانىن سەزگەن باكىر اعامىز ماڭعازدانا, – ونەردى ءبىر جانداي بىلەر بىزدەرگە تارازىلاتقاندارىڭىز دۇرىس قوي, ماكە. مەن نە ايتايىن, بەكسۇلتان جاقسى ءانشى ەكەن, بىراق اندەرى باتىستىڭ كەيبىر اۋەندەرىنە ۇقساپ كەتەتىن سياقتى, – دەدى سىرعاقتاتىپ. ۇلكەن دەپ اۋزىنا قاراپ وتىرعان اعامىز ۇلكەندىك تانىتپاي, مىنا ايتقان تۇجىرىمىنا ءبارىمىز دە ىڭعايسىزدانىپ قالدىق. جۇرەگى جاۋدان قايتپاس ماكەڭ ءسوز تىزگىنىن بوساتپاس ايگىلى حالىق اقىنى ەمەس پە, از ۇنسىزدىكتى سەرپىپ تاستاپ: «انا دومبىرانى بەرى اپەرشى» دەدى ءۇي يەسى قۋاتقا. دومبىرانىڭ قۇلاعىن ءبىزدىڭ قۇلاعىمىزعا تانىس ءوز ىرعاعىنا كەلتىرىپ الدى دا:
– باكىرجان, دۇرىس قوي, ءبىزدىڭ بەكسۇلتانجاننىڭ ءانى باتىستىڭ ءاندەرىمەن اۋەندەس بولسا, وندا ءورىستى ۇزاقتان قايىرعان ەكەن. ەندى مىنا انگە قۇلاق ءتۇرىڭىزشى, – دەدى دە شىرقاي جونەلدى:
جەر شارىن مەكەندەگەن بۇكىل حالىق,
بىزدىڭ ەل داستۇرىنەن قۋات الىپ.
سوۆەتتەر وداعى بوپ سۇيەنەرى
بۇل كۇندە دوستىعىمەن
وتىر تانىپ
– دەپ باياعىدا مەكتەپ پارتاسىندا وتىرعاندا حورمەن ايتۋشى ەدىك, كەيىنگى كەزدە وسى ءاندى جاڭعىرتىپ, بۇلبۇل قۇس تۋعان جەردەنگۇل ىزدەيدى,
كۇدەرىن قۇشتارلىقپەنءبىر ۇزبەيدى
كەلەسىڭ گۇل بوپ ەركەم كوز الدىما, ءوزىڭدى مەن ىزدەمەي, كىم ىزدەيدى؟ – دەگەن جاڭا ءان ايتىلا باستادى دەپ, باكىردىڭ جيەندىك جاساعانىن ءبىر ءىلىپ وتكەندە, باكىر بۇلقان-تالقان بولىپ اتىپ تۇرىپ, كەتەمىنگە باسىپ ەدى, قاسىنداعى سابىرحان اسانوۆ اعامىز ازەر توقتاتتى. بەكسۇلتان دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن ماكەڭ باكىردىڭ الگى ابەستىگىنە رەنىشىن باسا الماي: – ءاي, باكىر, ءبىز ەكەۋمىز قۇرداسپىز, سوعان وراي ۇلكەن بولعان سوڭ, سالماقتى بولار دەسەم, سابىردان جۇرداي بولىپ شىقتىڭ عوي. جاقسى ادامدار سىندى سابىرمەن قابىلدايدى. بايقاپ جۇرگەن شىعارسىڭ, ءبىز اقىندارمەن ايتىسقا ءتۇسكەندە, نەبىر دورەكى سوزدەر ەستيمىز. مۇنداي شاعىن توپ الدىندا بولسا دا ءجون عوي, ۇلكەن زالدا, قانشاما حالىقتىڭ الدىندا ەستيمىز. دەگەنمەن, سوعان شىداپ, ۋاجدەن جەڭۋگە تىرىسامىز. قۇرداسىڭنىڭ كىشكەنە سىنىنا شىداماي جاس بالا قۇساپ سونشاما وكپەلەگەنىڭ ۇيات-اق بولدى-اۋ, – دەدى. ەكىنشى ءبىر وقيعا, جاڭاقورعان اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى احمەتجان جانپەيىسوۆ قۇرمەتتى زەينەتكەرلىككە شىققان سوڭ, وبلىس ورتالىعىنا اڭشىلار قوعامىنا باسشى بولىپ اۋىساتىن بولىپ, كوشەر الدىندا دوس جاراندارى مەن قىزمەتتەس سەرىكتەستەرىنە ءدام بەردى. اركىم ءوز تىلەگىن ايتىپ, ءسوز كەزەگى ءماكەڭە كەلگەندە: – احا, اركىمنىڭ كوڭىلىنە قۇداي بەرەدى. كوڭىلىڭىز كول داريا سياقتى اقكوڭىل, اقجارقىن ادام ەدىڭىز. سونان شىعار, جاڭا قىزمەتىڭىز دە ساۋساققا ىڭعايلى وڭقاي اسىق سياقتى جامان ەمەس ەكەن. بۇرىن حاتشى كەزىڭىزدە جاتىپ جەيتىن ەدىڭىز, ەندى اتىپ جەيتىن بولىپسىز, ايتەۋىر, ساتىپ جەمەيتىن كورىنەسىز, – دەگەندە, اقاڭ: – اي, ماناپجان-اي, ءتىلىڭنىڭ شوعايناسى بار-اۋ. بۇلاي ايتپاساڭ سەن ماناپ بولار ما ەدىڭ. تاۋىپ ايتىلعان سوزگە داۋا بولمايدى. اعاڭدى قاتىردىڭ, – دەپ ارقاسىنان قاققىشتاعان ەكەن. ءدال وسىنداي اقىن ءۋاجىنىڭ ءبىرى, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ەركىن اۋەلبەكوۆ اقىنمەن سالەمدەسىپ تۇرىپ: – وۋ, ماكە, قىپ-قىزىل بوپ كەتىپسىڭ عوي, – دەسە, ماكەڭ ساسپاستان; – ە, ەرەكە, التىننىڭ دا سىرتى قىزىل بولماي ما – دەگەن عوي.| ءا |
جازۋشى.سۋرەتتە: حالىق اقىنى
ماناپ كوكەنوۆ پەن ۇلى ابدىكەرىم ماناپوۆ.
