ونەر • 28 قىركۇيەك، 2021

تۇرار تۋرالى جاڭا تۋىندى

240 رەت كورسەتىلدى

عالامتورداعى عالامات تەحنولوگيالار ءداستۇرلى مەديانى ىعىستىرا باستادى دەسەك تە، تەلەارنا ۇرپاق تاربيەسىندەگى قۋاتتى قۇرال بولىپ قالا بەرمەك. كوكجاشىكتەن كورگەنى مەن كوڭىلگە تۇيگەنى كوپ كىشكەنتاي كورەرمەننىڭ كەلەشەگى دە كەمەل.

تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءتول بەسىگى – ارۋ الماتىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى تۇ­تاس ەل تۇرعىندارىنىڭ كوڭىل كۇيىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سەبەبى ميلليوندار توعىسقان مەگاپوليس اركىمنىڭ ومىرىندە وزىنشە ءىز قالدىرىپ، ورنەگىن سالعان. جۋىردا عانا ەكى ميلليونىنشى تۇر­عىنى ومىرگە كەلىپ، اۋماعى ارتقان الىپ شاھار ايشىقتارىن كورەرمەنمەن قاۋىشتىراتىن «الماتى» تەلەارناسى جاڭا ماۋسىمىن اشتى. ۇلت رۋ­حانياتىنىڭ ۇياسىنان حابار تاراتاتىن مەدياۇجىم تاۋەلسىزدىكتىڭ مەرەيلى بەلەسىندە كورەرمەندى قانداي جاڭالىعىمەن قۋانتپاق؟ ارىپتەس رەتىندە جاڭا ماۋسىمنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا كۋا بولىپ، كوڭىلگە ۇيالاعان بىرەر جوباعا توقتالىپ ءوتۋدى ءجون سانادىق.

تاريحتى تارازىلايتىن تۇلعالار دەيتىن بولساق، ولاردىڭ ءومىر-ونەگەسى تۇنىپ تۇرعان تاعىلىم. قازاق حال­قىنىڭ ادال پەرزەنتى، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى تۇرار رىس­قۇلوۆقا ارنالعان «قىزىل جەبە» دەرەكتى فيلمدەر توپتاماسى وسى ويىمىز­دى قۋاتتاي ءتۇستى. حالقىنىڭ ازات­تىعىن اڭساعان عيبراتتى عۇمىر يەسىنىڭ قايراتكەرلىك جولى، قوعامدىق-ساياسي ومىردەگى وتكىر ۇستانىمى ارقاۋ بولعان تۋىندى كورەرمەنگە تۇرار تاعدىرىنان سىر شەرتەدى. ستسەناريى شەرحان مۇرتازانىڭ «قىزىل جەبە» رومانىنىڭ جەلىسىمەن جازىلعان جوبا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسىمەن ءتۇسى­رىلىپتى. ون بولىمنەن تۇراتىن بۇل فيلم­دە تۇراردىڭ بالالىق شاعى، ازامات اتانعان كەزى جانە تۇركسىب تەمىر جولىن سالۋدا اتقارعان ەڭبەكتەرى قامتىلعان. فيلم تۇرار رىسقۇلوۆ جايلى بۇعان دەيىن ايتىلماي كەلگەن تىڭ دۇنيەلەردى قامتۋىمەن قۇندى. اسىرەسە، تۇركىستان مەملەكەتىن قۇرۋ جولىندا تۇراردىڭ مۇحامەدجان تىنىشباەۆ، مۇستافا شوقايمەن كەزدەسكەن ساتتەرى كارتينادا اسەرلى بەينەلەنگەن. تۋىندىنىڭ باستى مايەگى الاشورداشىلار مەن تۇر­كىستان يدەياسىنىڭ اۆتورلارى ەكى­ۇداي پىكىردە بولسا دا، تۇپتەپ كەلگەندە ۇلتىنىڭ باقىتتى بولاشاعىن كوكسەگەندىگى، ولاردى بىرىكتىرەتىن ورتاق مۇرات ەل تۇتاستىعى ەكەنىن كورسەتۋىندە دەپ تۇيدىك.

– ءفيلمدى ءتۇسىرۋ بارىسىندا تۇ­راردىڭ اكەسى رىسقۇلدى دا قامتىدىق. ويتكەنى رىسقۇلسىز تۇرار جوق. اكە­سىنىڭ قۋعىندالۋى جانە تۇراردىڭ بىرگە تۇر­مەگە ءتۇسۋى دە كورىنىس تابادى. تۇ­رارعا اكەسىنىڭ «ارىڭ مەن كويلەگىڭنىڭ جاعاسىن كىرلەتپە» دەپ ايتقان ءسوزى بار. سوندىقتان تۇرار ءوزىن جوعارى ۇستاۋى، اردىڭ جانە جان تازالىعىنا ۇلكەن ءمان بەرگەنى سول اكەسىنەن دارىعان قاسيەت دەپ كورسەتتىك. سونداي-اق شەر­حان مۇرتازا اعامىزدىڭ بەينەسى دە فيلمدە كورىنىس بەرەدى. 1970 جىل­دىڭ اياعى 1980 جىلداردىڭ باسىندا شەراعاڭا «رىسكۋلوۆچينا» دەپ تيىسكەن. ياعني ونىڭ جازۋشى، سىنشىلارمەن اراداعى شيەلەنىستى ساتتەرى دە وسى فيلمدە ايتىلادى. «قىزىل جەبە» كەڭەس وكىمەتىنىڭ يدەولوگياسى ەدى عوي دەگەندەر دە بولدى. ءبىزدىڭ ويى­مىزشا، بۇل جەردە «قىزىل جەبە» دەپ وتىرعانىمىز تۇراردىڭ ءوزى. شەراعاڭ جىلقى ارقىلى تۇراردىڭ وبرازىن بەرگەن، ياعني ول قىزىل جەبەدەي اعىپ ءوتتى. تۇرار تۇرمەدە جاتقاندا وعان ىلعي قىزىل جەبە كەلەدى. ال اتار الدىندا قىزىل جەبە ودان كەتەدى. ەلەس بولىپ، تاستاپ كەتكەندە رىسقۇلوۆ ءوزىنىڭ ولەتىنىن تۇسىنەدى. سوندىقتان «قىزىل جەبە» ونىڭ رۋحى، ۇستانىمى، – دەيدى ءفيلمنىڭ باس پروديۋسەرى ءىلياس ىسقاقوۆ.

 كينوكارتينادا تۇرار رىس­قۇ­لوۆ­تىڭ ءرولىن – سىرىم قاشقاباەۆ، اكەسى رىس­­قۇلدى – ەركەبۇلان دايىروۆ، شەر­­­حان مۇرتازا ءرولىن – الدابەك شال­­­باەۆ سومداعان. جوبانىڭ جەتەك­شىسى ءارى يدەيا اۆتورى – نۇرجان مۇحام­مەد­جانوۆا.

 جاڭا ماۋسىمنىڭ تاعى ءبىر جار­قىن جوباسى رەتىندە تاۋەلسىزدىك جەتىستىكتەرىن ناسيحاتتاعان «باقىت­تىمىن وزىڭمەن» دراماسىن اتاۋعا بولادى. رومانتيكا ءارى كومەديا ەلەمەنتتەرى ءوزارا جىمداسقان تەلەحيكايا ءبىر قا­لاداعى بىرنەشە كەيىپكەردىڭ ءومىرى ار­قىلى قازاقستاننىڭ 30 جىلدىق دامۋىن، قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەرىن، تۇر­عىندار كوڭىلىندەگى ماحاببات پەن ءۇمىت سەزىمدەرىن سيپاتتايدى. ەگە­مەندىكتىڭ ەڭسەلەنۋ تاريحىن بەدەرلەگەن «الماتى: تاۋەلسىزدىك بەلەستەرى» دەرەكتى ءفيلمىنىڭ دە كورەرمەنگە بە­رەرى كوپ. مۇندا بەلگىلى ساياساتكەرلەر، قوعام قايراتكەرلەرى، پەداگوگتەر مەن قوعام بەلسەندىلەرى مەملەكەتتىڭ قا­لىپتاسۋىنداعى قىزىقتى دەرەكتەرمەن بولىسەدى.

«قازىرگى كەزدە تەلەارنا – اركىمنىڭ ويىن تۇزەيتىن، بويىن تۇزەيتىن، سوعان اسەر ەتىپ جول سىلتەيتىن اقپاراتتىق دەرەكتەردىڭ ناقتى ءارى شىنايى كوزى دەسەك ارتىق بولماس. ءبىزدىڭ تەلەارنامىز الماتىنىڭ بارى مەن جوعىن باعامداپ، اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستى حالىققا جۇيەلەپ ءتۇسىندىرىپ كەلەدى. الماتى – ۇلىلارىمىزدىڭ ءىز قالعان قاسيەتتى دە قاستەرلى قالا. جو­بالاردىڭ بارىندە ادامدى ارمان بيىگىنە جەتەلەي جونەلەتىن ءومىر جىرى، كوڭىل سىرى نازىك سەزىممەن جىمداسىپ، وسكەلەڭ ۇرپاققا رۋحاني تاربيە بەرۋدى كوزدەيدى. الدىمىزدا ۇلكەن جوسپارلار بار. مارتەبەلى كورەرمەن ونىڭ ءبارىن تەلەەكراننان تاماشالاپ، باعاسىن بەرە جاتار»، دەيدى «الماتى» تەلەارناسىنىڭ باسشىسى نۇرجان جالاۋقىزى.

ەكراندا ادامزات تاريحىن قانمەن ايعىزداعان سوعىس كارتينالارى، جاھان جۇرتىن تىعىرىققا تىرەگەن پاندەميا، اسقار بيىككە قول سوزعان الماتىنىڭ بۇگىنگى جارقىن كەلبەتى، جاڭالىققا ۇمتىلعان جاستاردىڭ ارمان-ماقساتى، ۇلى تۇلعالارىمىزدىڭ ءومىر ونەگەسى، مەيىرىمگە سۋساعانداردىڭ جان جىلۋى، مەملەكەت قولداۋىمەن ءوز كاسىبىن ورگە دوڭگەلەتكەن انالاردىڭ قۋانىشى، كۇن­دەلىكتى تىرشىلىك تىنىسى ءبارى-ءبارى كور­سەتىلەدى. تەلەونىمدەر ءداۋىر ايناسى دەسەك، ۋاقىت ۇنىنە ساي اۋقىمىن كە­ڭەيتىپ كورەرمەن كوزايىمىنا اينالىپ وتىرعان ارناعا مول تابىس تىلەپ، كەڭ تىنىستى جوبالارى كوبەيە بەرسە دەيمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

جانى جايساڭ جاز-اتا

قوعام • كەشە

دۇبىردەن تۋعان ولەڭ

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار