«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – اۋقىمدى ىستەردىڭ ارقا سۇيەرى
مۇنايلى ەل بولا تۇرساق تا جانار-جاعارماي ماسەلەسىنىڭ تۇيتكىلى ءالى كۇنگە شەشىمىن تاپپاي تۇرعان جايىمىز بار ەكەنى راس. مەيلى, تۇتىنۋ تۇرعىسىنان حالىقارالىق تالاپقا ساي يكەمدەلسەك تە, الەمدىك مۇناي باعامىنىڭ اسەرى بىزدەگى مۇناي ونىمدەرىنىڭ كەي جاعدايدا ارزانداۋىنا ىقپال ەتۋى ءتيىس ەدى. جوق, بىزدە ماۋسىم سايىن جانە حالىقارالىق تالاپتارعا ساي جانار-جاعارمايدىڭ باعاسى تەك بىرىڭعاي ءوسۋ ۇستىندە.
بيىلعى جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى وسى ماسەلەنىڭ نۇكتەسىن قويۋ تۋرالى ارنايى توقتالىپ ءوتتى. حالىقتىڭ دا كۇتكەنى, كوكسەگەنى سول بولاتىن. وسى رەتتە ءوز مۇنايىمىزدان الىنعان ونىمدەردىڭ پايداسىن حالىق قايتسە كورەدى دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ارداگەر مۇنايشى, كەڭەس وداعىنىڭ كەزىندە بىرقاتار جىلدار بويى «ماڭعىستاۋ-مۇناي» وندىرىستىك بىرلەستىگىن باسقارعان, 1992-1995 جىلدار ارالىعىندا ەنەرگەتيكا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترىنىڭ مۇناي جانە گاز شارۋاشىلىعى بويىنشا ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان, «حالىقتار دوستىعى», «پاراسات», «قۇرمەت» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, كسرو-نىڭ قۇرمەتتى مۇنايشىسى ءھام ءوزىنىڭ بار سانالى ءومىرىن مۇناي ءوندىرۋ سالاسىنا ارناعان قايراتكەر نۇرلىحان بەكبوسىنوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– نۇرلىحان اعا, مۇنايلى ولكە ەكەنىمىز اقيقات. ەۋروتالاپقا ساي يكەمدەلۋ ءوز الدىنا, ەلدەگى جانار-جاعارمايدىڭ جەر جىرتۋ, ەگىن ورۋ كەزىندە قىمباتتاپ كەتەتىنى دە كوپتىڭ كوڭىلىن پاسەيتەتىن قۇبىلىس. مۇناي ونىمدەرىنىڭ باعاسىن قايتسەك ىرىقتاندىرامىز؟
– راس ايتاسىڭ, ەلىمىز مۇناي مەن گازدىڭ قورى جونىنەن دۇنيە- جۇزىندە وندىققا كىرەتىن بىردە-ءبىر ەل. سونىمەن قاتار, ورتالىق ازيا اۋماعىنداعى شيكى مۇنايدى ەڭ كوپ وندىرەتىن ەل رەتىندە دە الدىڭعى قاتاردا. بيىلعى جىلدىڭ جوسپارىنا ساي قازاقستان 80 ميلليون توننادان استام مۇناي وندىرۋگە ءتيىس. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدەگى 172 مۇناي كەن ورنىنىڭ 80-نەن اسا نۇكتەسىنەن وندىرىلۋدە. بۇل كورسەتكىش جىل ساناپ ءوسىپ وتىر.
ءبىزدىڭ مۇناي تۇتىنۋشىلارعا 3 ءتۇرلى ادىسپەن تاسىمالدانۋدا, ولار – وزەن, اتىراۋ-سامارا-كاسپي, مۇناي قۇبىرى (كتك) ارقىلى جانە اتاسۋ-الاشونكاۋ مۇناي قۇبىرى ارقىلى, اقتاۋ پورتى ارقىلى تەڭىز تاسىمالى جانە تەمىرجول تورابى بويىنشا.
قازاقستاندا 3 مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى بار. ولار – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى, پاۆلودار جانە شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى. قازىرگى كەزدە بۇل زاۋىتتاردىڭ ونىمدەرى ساپاسى تومەن, مۇناي وڭدەۋ قوندىرعىلارى توزعان, ەسكى, سونداي-اق, مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ تەرەڭدىگى 65-68 پايىزدان اسپايدى, سول سەبەپتى دە مۇناي ونىمدەرىنىڭ ساپاسى حالىقارالىق ستاندارتقا سايكەس ەمەس. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, ماسەلەن, اقش پەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ مۇناي ءوندىرۋ تەرەڭدىگى 87-92 پايىز جانە ساپاسى دا جوعارى.
قازاقستان جىل سايىن 80 ميلليون توننادان اسا مۇناي ءوندىرىپ وتىرسا دا ەلىمىزدە جانار-جاعارماي جەتىسپەۋشىلىگى, باعا تۇراقسىزدىعى, ءتىپتى, الەمدىك نارىقتا مۇنايدىڭ باعاسى تومەندەسە دە بەنزيننىڭ قىمباتتاۋى مەن ساپاسىزدىعى تولاستاماي تۇر. بۇل, ءسوز جوق, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىپ, وركەندەۋىنە جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى.
جانار-جاعارماي پروبلەماسىنداعى كەلەڭسىز جاعدايلاردىڭ سەبەبى, مەنىڭشە, مىنادا, ءبىرىنشىدەن, ەلىمىزدەگى 3 مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ ابدەن توزىعى جەتكەندىگىنەن جانە مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالار ءۇشىن مۇنداي ەسكى زاۋىتتاردا مۇناي وڭدەگەننەن ونى ەكسپورتقا شىعارىپ ساتقان تيىمدىرەك. ەكىنشىدەن, پاۆلودار مەن شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى كەڭەس وكىمەتى كەزىندە رەسەيدىڭ باتىس ءسىبىر مۇنايىنا يكەمدەلىپ سالىنعاندىقتان, قۇبىرلار رەسەي تارابىنا تارتىلعان دا, قازاقستاننىڭ مۇناي كەن ورىندارىمەن بايلانىستىراتىن قۇبىرلار جوق. كەيىن ەگەمەندىك العان سوڭ رەسەي جاعىنان كەلەتىن مۇناي كولەمى ازايدى دا, بۇل ەكى زاۋىتقا مۇناي كولەمىنىڭ تولىق جەتىسپەۋىنەن ونىڭ نارىققا اسەرى ارتىپ وتىر. ۇشىنشىدەن, ەلدەگى جانار-جاعار- ماي تۇتىناتىن تەحنيكانىڭ ارتۋى جانە ءتورتىنشى سەبەپ – قاجەتتى مۇناي ونىمدەرىن سىرتتان اكەلۋ بولىپ وتىر. سونداي-اق, بەسىنشى سەبەپ – رەسپۋبليكامىزدا كوپكە دەيىن جانار-جاعارماي پروبلەمالارىن رەتتەيتىن, ولاردىڭ باعالارىن ءبىر جۇيەگە كەلتىرەتىن زاڭنىڭ بولماۋى.
ايتا كەتەيىك, سوڭعى جىلدارى ۇكىمەت, مۇناي جانە گاز مينيسترلىگى, قازاق ۇلتتىق مۇناي-گاز كومپانياسى جانە «سامۇرىق-قازىنا» ءال-اۋقات قورى بىرلەسىپ رەسپۋبليكاداعى 3 مۇناي زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جونىندە كەڭ قامتىلعان ۇلكەن جوسپار جاساپ, ونى قارجىلاندىرۋ ءىسى قاراستىرىلىپ جاتىر. 2011 جىلى 20 شىلدەدە ۇكىمەت №463-IV «مۇناي ونىمدەرى اينالىمى مەن ءوندىرۋدىڭ مەملەكەتتىك رەتتەۋى تۋرالى» قاۋلى قابىلداعان ەدى. ارينە, بۇل شارالار ەل ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە ءسوزسىز وڭ اسەرىن تيگىزەرى حاق.
الايدا, پاۆلودار مەن شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ ەلىمىزدىڭ مۇنايلى كەن ورىندارىنان شالعاي ورنالاسۋى ەلدەگى جانار-جاعارماي پروبلەماسىن تۇپكىلىكتى شەشە المايدى. سوندىقتان دا بۇل ماسەلەنى تولىعىمەن شەشۋ ءۇشىن مۇناي كەن ورىندارى شوعىرلانعان ايماقتارعا جاقىن ءارى قازاقستان مۇنايىنىڭ فيزيكا-حيميالىق قۇرامىنا سايكەس, قازىرگى تالاپتارعا ساي مۇناي وڭدەۋ قوندىرعىلارىنىڭ جەتىستىكتەرىن تولىق پايدالانا وتىرىپ جاڭا 1-2 زاۋىت سالۋ قاجەت.
– بيىلعى جولداۋىندا دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدە تاعى ءبىر زاۋىت قۇرىلىسىن قولعا الۋ شاراسىن تاپسىرعانىن بىلەسىز. ەلباسى ايتىپ, ساراپشىلار قۋاتتاپ وتىرعانداي, بار تۇيتكىل زاۋىتقا كەلىپ تىرەلسە, ونداي جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالىناتىن جەر بار ما؟
– ارينە, بار. ونىڭ ۇستىنە ماسەلەنى كوپ ۇزارتپاي ءتيىمدى شەشۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – وداق تارقاماس بۇرىن قۇرىلىسى باستالىپ, كەيىنىرەك تاۋەلسىزدىك العان تۇستا ۋاقىتشا توقتاپ قالعان ماڭعىستاۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن قولعا الۋ. ماڭعىستاۋ مۇناي ءوڭدەۋ زاۋىتى 80-جىلداردىڭ اياعىندا, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ءسولتۇستىگىنەن, دالىرەك ايتقاندا, بوزاشى تۇبەگىنەن سول كەزدەرى اشىلىپ ىسكە قوسىلا باستاعان قاراجانباس, قالامقاس, قاراجانباس-مورە, سولتۇستىك بوزاشى, سولتۇستىك قاراجانباس, جالعىزتوبە, تاعى باسقا كەن ورىندارىنان وندىرىلگەن مۇنايدىڭ فيزيكالىق-حيميالىق قۇرىلىمى مەن قۇرامىندا ۆانادي, نيكەل سەكىلدى سيرەك كەزدەسەتىن مەتانداردىڭ بولۋى, ونى وداقتىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى دۇرىس ءوڭدەي المايتىندىعىنا بايلانىستى سالۋعا شەشىم قابىلدانعان.
سول كەزدەرى ماڭعىستاۋدا اشىلعان ۇلكەن كەن ورىندارىنان ءوندىرىلەتىن مۇنايدىڭ فيزيكا-حيميالىق ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلىپ, ولاردى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى سول جەردەن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن سالۋ ەكەندىگى دالەلدەنگەن ەدى. بۇل ماسەلە سول كەزدەگى بيلىكتىڭ الدىنا قويىلىپ, ماڭعىستاۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋدى جان-جاقتى دالەلدەيتىن تەحنيكا-ەكونوميكالىق جوباسى دايىندالىپ, وڭ شەشىمىن تاپقان-دى. سول جىلدارى بۇل ماسەلەنى شەشۋدە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ىقپالى بولىپ, زاۋىت قۇرىلىسى سول كىسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا بولعان. وكىنىشكە قاراي, قارقىندى ءجۇرىپ جاتقان قۇرىلىس جۇمىستارى 1994 جىلى العاشقى داعدارىسقا بايلانىستى ۋاقىتشا توقتاتىلعان ەدى.
بۇل كەزدە زاۋىتتىڭ سىرتقى كوممۋنيكاتسياسىنىڭ بىرقاتارى سالىنىپ, ماڭعىشىلاق ستانساسىنان زاۋىتقا دەيىن 32 شاقىرىمدىق تەمىرجول, ەنەرگوكومبيناتتان جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر تورابى, اۆتوجول, بىرنەشە كورپۋس سەكىلدى كەرەكتى قۇرىلىمدار دايىن بولعان.
تاعى ءبىر ەسكەرەر جايت, ماڭعىستاۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى اقتاۋ قالاسىنىڭ سولتۇستىك-باتىس جاعىندا قالادان 43 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. مۇنىڭ تيىمدىلىگى – ماڭعىستاۋ, اتىراۋ وبلىستارىندا جىلدىڭ ۇشتەن ەكى بولىگىندە جەل تەك شىعىستان سوعادى, سول سەبەپتى دە بۇل جوبا ەكولوگيالىق تۇرعىدان دا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىمەن قۇندى ەدى. ونىڭ ۇستىنە زاۋىتتىڭ ورنالاسقان جەرى كەن ورىندارىنىڭ قۇبىرلارىنا دا جاقىن. مىنە, سودان بەرى 20 جىل ۋاقىت ءوتتى. سول زاۋىت بۇگىنگى ەلىمىزدەگى جانار-جاعارماي پروبلەماسىن تۇبەگەيلى شەشۋگە كوپ ىقپال ەتەتىن ءتيىمدى جوبا رەتىندە ءالى دە ءوز قۇندىلىعىن جويماي تۇر دەپ بىلەمىن.
زاۋىتتىڭ قۋاتى 6 ميلليون توننا مۇنايدى وڭدەپ, مۇناي ايىرۋ تەرەڭدىگى 92 پايىز بولاتىن. سونىمەن قاتار, زاۋىتتان حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن ونىممەن قاتار مۇناي ونىمدەرىنىڭ كەرەكتى نومەنكلاتۋرالارىنىڭ بارلىعىن ءوندىرىپ, ساپالى جول سالۋعا قاجەتتى بيتۋم الۋعا دا بولاتىندىعى دالەلدەنگەن ەدى.
ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن مۇناي ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدەگى پروبلەمالاردى تۇپكىلىكتى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولى قازىرگى تەحنيكانىڭ جەتىستىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ مۇنايلى ايماقتارىندا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن سالۋ. بۇل قادامنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ بيىلعى «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» دەپ اتالاتىن جولداۋىندا دا باسا ايتتى. ەگەر ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ العا قويىپ وتىرعان مىندەتتەرىن, ونىڭ ىشىندە مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا قاتىستى تاپسىرماسىن تىڭعىلىقتى ورىندايمىز دەسەك ماڭعىستاۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن جالعاستىرىپ, قىسقا مەرزىمدە ىسكە قوسۋ ارقىلى ۋاقىتتان دا, قاراجاتتان دا ۇتارىمىز كوپ بولار ەدى.
– ماڭعىستاۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن ىسكە قوسۋ, تەك جانار-جاعارماي ماسەلەسىن اۋىزدىقتاۋمەن قاتار, ەلدەگى باسى اشىق ءبىراز پروبلەمانى تويتارۋعا قىزمەت ەتسە كەرەك؟
– ماڭعىستاۋ ەكولوگيالىق تۇرعىدان پروبلەمالى ايماق. وسىعان وراي كەزىندە ماڭعىستاۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالاتىن ورىن جان-جاقتى زەرتتەلىپ, دالەلدەنگەن, ونىڭ قۇرىلىسىنا سول كەزدىڭ ءوزىندە قىرۋار قارجى جۇمسالعان. ماڭعىستاۋ مۇنايىنىڭ قۇرامىنا بايلانىستى تۋىندايتىن پروبلەمالاردى شەشۋ ماقساتىندا سول جەردەن زاۋىت سالىپ مۇناي ونىمدەرىن شىعارۋ ءماسەلەسى كوتەرىلگەن ەدى, بۇل جاعداي ءالى دە بار.
ماڭعىستاۋدىڭ ۇلكەن مۇناي كەن ورىندارى اشىلعانىنا دا ءبىراز جىل بولدى. بۇل كەن ورىندارى پايدالانۋدىڭ سوڭعى ساتىلارىندا ءجۇرىپ جاتىر. جەتىباي, وزەن كەن ورىندارىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنىنە دە 50 جىلداي ۋاقىت بولدى. قاراجانباس, قالامقاسقا 30-35 جىل. سوندىقتان بۇل كەن ورىندارىنان مۇناي ونىمدەرىن الۋ جىل سايىن قيىنداي بەرەدى, سول سەبەپتى وزىندىك قۇنى دا ارتا تۇسپەك. وندىرىلەتىن مۇنايدىڭ كولەمى ازايعان سايىن وبلىستىڭ دا ەكونوميكاسى كەلەشەكتە تومەندەي تۇسەدى. سول سەبەپتى, ءوندىرىلەتىن مۇنايدىڭ ءبىر بولىگىن جەرگىلىكتى جەردەن وڭدەپ سىرتقا تاسىمالداۋ ارقىلى مۇنايلى ايماقتىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە بولادى.
قازاقستاننىڭ باتىسىنداعى مۇناي كەن ورىندارىنىڭ قورى جەتكىلىكتى. سوندىقتان دا, بۇل ايماقتا مۇناي ايىرۋ زاۋىتتارىنا بەرىلەتىن مۇناي كولەمى جونىنەن ۇزاق ۋاقىتتار بويىنا پروبلەما تۋىنداماسى انىق, ونىڭ ۇستىنە ماڭعىستاۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا ەلدىڭ باتىسىندا اشىلعان كەز كەلگەن مۇناي كەن ورىندارىنان وندىرىلگەن مۇنايدى قۇبىر ارقىلى تاسىمالداۋعا بولادى.
ماڭعىستاۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالعاندا رەسپۋبليكانىڭ ىشكى جانە سىرتقى تۇتىنۋشىلارىنا جەتكىزۋ ماسەلەسى جان-جاقتى دالەلدەنىپ سالىنعان بولاتىن. ونىڭ ءۇستىنە ەگەمەندىك العاننان كەيىن ماڭعىستاۋ مەن تۇركىمەنستان اراسىندا سالىنىپ, قازىردە پايدالانۋعا بەرىلگەن تەمىرجول جۇيەسى بۇل ماسەلە تۇرعىسىندا پروبلەمالار تۋىندامايتىندىعىنا كەپىل بولىپ وتىر.
ماڭعىستاۋداعى ۇلكەن كەن ورىندارىنىڭ مۇناي ءوندىرۋ مۇمكىنشىلىكتەرى جىل سايىن ازايىپ كەلەدى. جاڭا كەن ورىندارىنىڭ ازىرگە اشىلماۋى وبلىستاعى جۇمىسسىزدىق پروبلەماسىن ارتتىرا تۇسپەك. وسى جاعدايدا ماڭعىستاۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى مىڭداعان جۇمىس ورنىمەن ەلدى قامتاماسىز ەتەدى.
– ءجون ەكەن...
– تاعى ءبىر ءتيىمدى ۇسىنىس, ماڭعىستاۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن اقتاۋ قالاسىنىڭ ماڭىندا عانا ەمەس, جاڭاوزەن قالاسىنان دا سالۋعا بولادى. وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىنىڭ باسىندا جەتىباي-وزەن كەن ورىندارىنىڭ كەڭ كولەمدە ىسكە قوسىلۋىنا بايلانىستى مۇنايمەن بىرگە وندىرىلەتىن ىلەسپە گازدىڭ دا ۇلەسى ۇلكەن بولدى. ول ىلەسپە گازدى وڭدەپ, وزەن-جەتىباي كەن ورىندارىندا مۇناي ءوندىرۋ ادىستەرىنىڭ ءبىرى گازليفتى جۇمىسىنا پايدالانىپ, ارتىعىن اقتاۋداعى جىلۋ ەلەكترستانسالارىنا بەرەتىن. وسى ىلەسپە گازدى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن قازاقتىڭ گاز وڭدەۋ زاۋىتى ىسكە قوسىلعان ەدى. ول زاۋىتتىڭ قۋاتى 1,5 ميلليارد تەكشە مەتر گاز وڭدەيتىن. كەيىنگى جىلدارى وزەن-جەتىباي كەن ورنىنان وندىرىلەتىن مۇناي كولەمىنىڭ ازايۋىنا بايلانىستى, وندىرىلەتىن مۇنايدىڭ قۇرامىندا سۋدىڭ كوبەيىپ كەتكەندىگىنەن وسى ىلەسپە گازدىڭ ۇلەسى ازايدى. گاز ءوڭدەۋ زاۋىتىنا بەرىلەتىن گازدىڭ كولەمى ازايىپ, سونىمەن قاتار, گاز زاۋىتىنىڭ جۇمىس قارقىنى دا تومەندەپ كەتتى. وسى سەبەپتى, گاز زاۋىتىندا جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسشىلاردىڭ دا كەلەشەگى ب ۇلىڭعىر بولىپ تۇر. جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى جىل ساناپ كوبەيۋدە. وسى ورايدا جاڭاوزەن قالاسىنداعى جۇمىسسىزدىق پروبلەماسىن ەسكەرە وتىرىپ, جوبالاۋ ينستيتۋتتارىن قاتىستىرۋ ارقىلى گاز وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتىپ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا اۋىستىرۋدىڭ جولدارىن دا قاراستىرسا ارتىق بولماس ەدى. سەبەبى, بۇل ماسەلە وڭدى شەشىلەتىن بولسا, جۇمىس جاساپ تۇرعان گاز زاۋىتتىڭ بۇكىل ينفراقۇرىلىمى مەن ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسياسىن پايدالانۋ ارقىلى جاڭادان سالىناتىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا جۇمسالاتىن قارجى شىعىنىن ەداۋىر ازايتار ەدى.
اڭگىمەلەسكەن
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
