قوعام • 22 قىركۇيەك، 2021

«قوس قانات قۇسقا بىتكەن ماعان بىتسە...»

25 رەت كورسەتىلدى

وسى ءبىر ولەڭ ءسوزى ءتىل ۇشىنا ورالعاندا تۋمىسىنان مۇم­كىن­دىگى شەكتەۋلى ءاليا حاسەنوۆا جۇي­رىك قيالدىڭ جەتەگىنە ىلە­سىپ كوڭىل قۇسى شارتاراپقا شا­رىقتاپ كەتەر ەدى. ءوزى دە مول­دىرەگەن جان سەزىمىن ولەڭ جولدارىمەن ورەدى. ءمولدىر مۇڭعا، اسقاق ارمانعا تۇنىپ تۇرعان جاۋقازىن جىرلار جانى­نىڭ جاپىراقتارى ىسپەتتى.

قابانباي اۋىلىنداعى №1 مەك­تەپتى ءساتتى اياقتاعان سوڭ الما­تى­داعى كوللەدجدە ءبىلىم الىپ، پسي­حو­لوگ اتانىپ شىقتى. نۇر-سۇل­تان قالا­سىنداعى «تۇران» ۋنيۆەر­سي­تەتىندە وقىپ، ەكونوميست ماماندىعىن الدى. ەڭبەك جولىن قىزىلسۋات مەك­تەبىندە باستاعان. اۋەلى ارقيلى ماتىندەردى تەرىپ، قولعابىسىن تيگىزدى. 2016 جىلدان بەرى اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى.

قاعىلەز قىز بۇل كۇندە قارعا ادىم جەر مۇڭ بولىپ قالعان قاريا­لار­دىڭ قولعاناتى. تىرشىلىكتىڭ ار­قي­لى ماسەلەسىمەن كۇن سايىن دۇمەپ كە­لىپ جاتقان ادامداردىڭ ءوتىنىشىن جەر­گە تاستاعان كەزى جوق. قولىنان كەل­گەنىنشە كومەكتەسەدى. جالعىز قارت­­تار عانا ەمەس، جاستاردىڭ جايى دا تول­عاندىرادى. سوندىقتان ەكى جەر­دە بىردەي قىزمەت ەتىپ جۇر­گەن جايى بار. اۋدانداعى جاس­تار رە­سۋرس­تىق ورتالىعىندا ەل قور­عانى – ەرىك­تىلەردىڭ جۇمىسىن ۇيىم­داس­تىرۋدا.

وتكەن اپتادا عانا سوفيەۆكا جانە تالاپكەر اۋىلدارىندا تۇراتىن 60-تان استام ارداگەرگە جىلى كيىمدەر مەن جەڭىل-جەلپى كەرەك-جاراقتارىن جەتكىزىپ بەردى. الدەبىر سەبەپتەرمەن تۇرمىس قاجىتىپ جۇرگەن كوپبالالى وتباسىلار مەن جالعىزىلىكتى جاندارعا وزگەگە دەگەندە وزەگىن ج ۇلىپ بەرۋگە دايىن ەرىكتىلەردى جۇمىلدىرىپ، 800 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا كومەك كورسەتتى. قامقورلىقتان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار دا قاعىس قالعان جوق. ولاردىڭ جايىن تۇسىنەتىن ءبىر جان بولسا، ءاليانىڭ ءوزى ەمەس پە؟!

ەل ىشىندەگى ءومىردىڭ تىنىسىن تامىرشىداي تاپ باسىپ تانىساڭ، كەم-كەتىكتىڭ ءالى دە كەزدەسىپ قالاتىندى­عىن اڭعارار ەدىڭىز. داستارقاندا­رى ادال استان كەم بولماسا دا قامكو­ڭىل­دى جىبىتەتىن، قولتىعىنان دەمەي­تىن، ءۇمىت وتىن لاۋلاتاتىن جانا­شىر ءسوز كەرەك. ءسوز – ەمشى. كەمتىگىن تو­لا­يىم تولتىرىپ تاستاماسا دا، كو­ڭىلىن دەمدەيدى، جۇباتادى، مۇڭ شى­مىلدىعىن سەرپەدى.

ءار اكتسيانى وتكىزگەن سايىن ءاليا اپساتقىزى ەڭ باستىسى ماتەريال­دىق كومەك ەمەس، جان جىلۋى ەكەنىن ايقىن ءتۇسىندى. اركىمنىڭ كوڭىلىندەگى كىر­بىڭنىڭ سەبەبىن ءبىلىپ، جانىنىڭ جامىلعىسىن سيپاسا، قارت كوڭىل دە ق ۇلىنداي قۇلدىراڭدايدى ەكەن-اۋ. اۋداننىڭ بەلسەندى جاستارى سوفيەۆكا اۋىلىنداعى 10 وتباسىنا 290 مىڭ تەڭگەگە كۇزگى ماۋسىمدا كيەتىن جىلى كيىم-كەشەك الىپ بەر­دى. ءاليا اپساتقىزىنىڭ ايتۋىنشا، ولار مۇقتاج جانداردى كيىمدەرىمەن جىلىتقان جوق، كوڭىلدەرىمەن جىلىتتى. جاناشىر جاردەمدەرىمەن جاندارىن جادىراتتى. ال ەل قامىن جەگەن ەرىكتىلەر بولسا، قاس-قاعىم ساتتىك قۋانىش بولعانىمەن، كومەككە ءزارۋ ادامداردىڭ قولتىعىنان دەمە­گەندەرىنەن ءلاززات الادى.

تاعى ءبىر جولى اۋىلدىڭ 47 وتباسىنا جالپى قۇنى 470 مىڭ تەڭگە تۇراتىن ازىق-ت ۇلىك سەبەتىن تاراتتى. جالپاق الەمدى جامان تۇماۋ جايلاعان كەزدە قولدارى قىسقارىپ قالعان ادامدار وزدەرىنىڭ قيىندىقپەن جالعىز كۇرەسىپ جاتپاعاندىعىن، ءدال جاندارىندا، ىرگەلەرىندە ءاردايىم قامقور قولدارىن سوزىپ، كومەك كورسەتەتىن، قىسىلعاندا دەمەيتىن جانى جومارت ادامداردىڭ بار ەكەندىكتەرىن ايقىن سەزىنىپ، ىشكى تۇيسىكتىڭ سەنىمدىلىگى نىعايا ءتۇستى. ءاليا اپساتقىزىنىڭ پايىمداۋىنشا، ەڭ باستىسى دا وسى. ەرىكتىلەر وسىنداي ىزگى نيەت، ادال كوڭىلدىڭ ارقاسىندا ەل ىشىندەگى بىرلىكتىڭ دانەكەر ءجىبىن بەكىتە تۇسەدى. كوپپەن كورگەن كۇننىڭ، ەلمەن بىرگە كورگەن اۋىرتپالىقتىڭ جۇگى وسىلايشا جەڭىلدەمەك.

الدا قىراۋلى قىس كەلە جاتىر. ەرىكتىلەردىڭ ەندىگى اتقارار ءىسىنىڭ باعىتى قىس قامى. جۇزدەن ارتىق وتباسىعا وتىن، كومىر الۋعا كومەكتەسۋ كەرەك. جالعىزىلىكتى ادامداردىڭ اراسىندا جىلى كيىمگە زارۋلەر دە بار. ولاردىڭ ەشقايسىسى قامقور كوڭىلدىڭ نازارىنان تىس قالماق ەمەس.

– وتكەن جىلى ءبىزدىڭ اۋداننىڭ ەرىكتىلەرى الدىن الا ءتىزىم جاساپ، قارت­تاردى قامقورلىققا الدى، – دەي­دى ءاليا اپساتقىزى، – ەڭبەك ار­­داگەرلەرى مەن زەينەتكەرلەردىڭ، جال­عىزىلىكتى جانداردىڭ اۋلالارىن قاردان تازارتىپ بەردى. ءتىپتى ايتۋعا دا تۇرمايتىن شاعىن عانا شارۋا بولعانىمەن، قارتتاردىڭ كوڭىلدەرى كوكتەم كەلىپ قالعانداي جادىراپ سالا بەردى. ولاردىڭ كوزدەرىنەن قۋانىش وتىن كورۋدىڭ ءوزى ءبىر باقىت. وتىن-كومىرمەن دە قارايلاستىق. بيىل دا سول ءداستۇردى جالعاستىرماقشىمىز. قىس سىناعىنان بىرلەسىپ شىقساق، ەشكىم دە قىسىلمايتىن بولادى.

ىزگىلىكتى ىستەردىڭ ۇيىتقىسى بولىپ وتىرعان ءاليا اپساتقىزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، كوكتەم شىعىسى­مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردە سان مارتە سەنبىلىك ۇيىمداستىرىلعان. وڭىردەگى قاسيەتتى جەرلەر مۇنتازداي ەتىپ تازار­تىلىپ، بۋلىعىپ جاتقان بۇ­لاق كوزدەرى اشىلىپتى. بۇدان باس­قا دا شارۋا جەتەرلىك. ماسەلەن، بىر­لىك پەن مورتىق اۋىلدارىندا ۇيىم­داستىرىلعان اكتسيا بارىسىندا 750-دەن استام كوشەت وتىرعىزىلعان. جاز بويى سۋارىپ، باپتاپ ءوسىرىپتى. بىرەر جىلدان سوڭ بايتەرەكتەر جايقالىپ، ۇشار باسى كوككە ورلەسە، ەل ەرتەڭىن ويلاعان ەرىكتىلەردىڭ ءىسى دەپ جالپاق جۇرتتىڭ ۇلگى ەتەرى انىق. مۇنى كور­گەن كەيىنگى جاستار دا ءدال وسىلايشا قيمىلداماس پا؟

ەرىكتىلەر وزگە دە جوبالاردى قول­­­عا الۋدا. ونىڭ ىشىندە ەكولو­گيا، پاتريوتتىق ماسەلەلەردى قام­تي­تىن جوبالار بار. كەي-كەيدە كو­ڭىل­­دەگى ويدى بازارداعى نارىق بۇ­زىپ كەتەدى. جاقسىلىقتىڭ جولى­نا جان تۇرشىكتىرەرلىك جامان تۇ­ماۋ­دىڭ ءوزى بوگەسىن بولعان جوق. كا­­­رانتين كەزىندە قولى قىسقارىپ قال­­­عاندا ەرىكتىلەر پسيحولوگتەر مەن زاڭ­گەرلەردىڭ ونلاين كەڭەسىن وتكى­زىپ، كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋدى قول­عا الدى. مەملەكەت تاراپىنان كور­سە­تىلىپ جاتقان كومەكتى قالاي الۋعا بو­لاتىندىعىن تاپتىشتەپ ءتۇ­سىندىردى. ءتورت قابىرعاعا قامالىپ وتىر­عان قا­ريالارعا بۇل دا كەرەك ەدى.

ازىرگە ءاليا اپساتقىزىنىڭ ءبىر جيناعى جارىق كورىپتى. ادەبي ورتادان جىراق جاتقان تالاپكەردىڭ تالپىنىسى. مەكتەپتى ورىس تىلىندە بىتىرگەندىكتەن سول تىلدە جازۋ قولاي­لى ەكەن. تەرىس دەي العان جوقپىز. ەڭ باستىسى، وقىرمانىن بەيجاي قالدىرمايتىن، ءتۇپسىز ءبىر تەرەڭگە جەتەلەيتىن، ورالىمدى ويعا شومىلدىراتىن جىر جولدارى. نەگىزگى دىڭگەگى – ءومىر. ءومىر تۋرالى ءوز پايى­مى. تىرشىلىك تۋرالى تولعانىس. قۇلشىنا، قۇنىعا وقىعان سايىن پەندە بالاسىنا ءبىر-اق رەت بۇيىراتىن قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىردا ءومىردىڭ كەيبىر سىنىنا وكپەلەمەي عاشىق بولعان ءجون ەكەن. سوندا عانا ءتورت قۇبىلاڭ تەگىس نۇرلانىپ تۇرماق. ءاليانىڭ ادەمى جىرىنان جادىعا تۇيگەنىمىز وسى.

 

اقمولا وبلىسى،

تسەلينوگراد اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار