قازاقستان • 22 قىركۇيەك، 2021

وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ ەكىنشى سەمينارى

29 رەت كورسەتىلدى

ەلوردادا مەملەكەتتىك كوميسسيا جانىنداعى جوبالاۋ كەڭسەسى جانە قوستاناي وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇر­باندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ جۇمىس توپ­تارىنىڭ «كۋلاكتاردى، بايلاردى، جارتىلاي فەودالداردى (ورتا شارۋا) جانە كرەستيان-شارۋالاردى اقتاۋ بويىنشا قورىتىندىلار مەن ۇسىنىم­داردى زەردەلەۋ، ازىرلەۋ» تاقىرىبىنا ارنالعان ەكىنشى سەمينارى ءوتتى.

مەملەكەتتىك كوميسسيا مۇشەسى، جوبالىق كەڭسە باسشىسى سابىر قاسىموۆ ءوز سوزىندە «ەگەر بۇكىل كەڭەس حالقى ءۇشىن تراگەديا 1937-1938 جىلدارى، سول سياقتى «ۇلكەن تەررور» جىل­دارى بولسا، وندا قازاقستان جانە ونىڭ حالقى ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بول­ما­عان تراگەديا مەن ناعىز اپات 1928-1933 جىلدار بولىپ تابىلادى. وسى جىلدارى بولشەۆيكتىك-ستالين­دىك رەجىمنىڭ حالىققا قارسى ال­دىن الا ازىرلەگەن سايا­ساتى، سونداي-اق قازاقستانداعى ونىڭ «تاعايىنداعان» قولداۋشىلارىنىڭ قابىلداعان مەملەكەتتىك شەشىمدەرى ناتيجەسىندە، مەملەكەت تاراپىنان قازاق حالقىنىڭ جالپى سانىنىڭ جارتىسىنان ايىرعان ادامگەرشىلىككە جاتپايتىن ناۋقاندار جۇرگىزىلدى... ناق وسى ءىرى بايلار مەن كۋلاكتاردى، ورتا شارۋالار شارۋاشىلىعى مەن م ۇلىكتەرىنىڭ جوعارىدان تۇسىرىلگەن جوسپار ارقىلى جاپپاي تاركىلەنۋى حالىق ءومىرىنىڭ ماتەريالدىق نەگىزىنىڭ جويىلۋىنا جول اشتى»، دەدى.

سەمينار جۇمىسىندا رەپرەسسيا كەزەڭىنىڭ لەكسيكاسىندا «تاركىلەۋ» تەرمينىمەن قاتار «ەكسپروپرياتسيا» تەرمينى قولدانىلاتىنى اتالىپ ءوتىل­دى. سوزدىكتەر مازمۇنىندا وسى ۇعىم­نىڭ سينو­نيمدەرىن كەلەسىدەي تەرميندەر قۇ­رايدى: «توناۋ»، «تار­تىپ الۋ»، «الىپ قويۋ»، «قول سۇعۋ». ءدال وسى تەر­مين­­دەر قازاق­ستان تۇرعىن­دارىنىڭ بۇكىل مۇل­كى تاركىلەندى دەپ سيپاتتاۋعا جارايدى.

سەمينار مودەراتورى س.قاسىموۆ زەرتتەۋشىلەر مەن بۇكىل قوعامدى جالپى تاقىرىپ بويىنشا، سونداي-اق جەكەلەگەن فاكتىلەردى دە ساياسيلاندىرۋعا جول بەرمەۋگە، وسىنداي اۋىر جىلدارى بۇرىنعى كەڭەس ەلىنىڭ بارلىق حالىقتارى زارداپ شەككەندىكتەن، وزگە حالىقتار مەن مەملەكەتتەردى ايىپ­تاماۋعا شاقىردى.

سەميناردا اتاپ وتىلگەندەي، زەرت­تەۋ­­شىلەردىڭ الدىن الا زەرتتەۋ مالى­مەت­ت­ەرى بويىنشا «قازاقستاندا 54 مىڭ شا­رۋاشىلىق تاركىلەنگەن: وتاعاسى مەن ولار­دىڭ وتباسى مۇشەلەرى سوتتال­دى، جەر اۋدارىلدى جانە ت.ب. ەگەر ورتا ەسەپ­­پەن ءبىر وتباسىنىڭ بەس مۇشە­سىن ال­­ساق، وندا قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشى­راعان ادام­دار­دى جانە تيىسىنشە قۇربان­دار سانى ەكى ءجۇز مىڭنان استام ادامدى قۇرايدى».

سەمينار مودەراتورى اتاپ وتكەن­دەي، ءىس جۇزىندە قۇرباندار كوپ بول­عان، ويتكەنى «باي-كۋلاكتارعا» قا­تىس­تى «اۋىزەكى ايىپ تاعۋ» قولدا­نىل­­عان، سوت پەن تەرگەۋسىز «باي-كۋلاك­تاردىڭ» كوپ بولىگى تاركىلەۋگە ۇشىرادى، قاماۋ­عا الىندى، تاركىلەۋ جونىندەگى ۋاكىل­دەردىڭ جانە وڭىرلىك وگپۋ باس­شى­لارىنىڭ (وكىلدەرىنىڭ) اۋىزشا نۇس­قاۋى بويىنشا قوعامدىق كەڭەستەر ارقىلى جەر اۋدارىلدى.

سوندىقتان دا تاركىلەۋ مەن جەر اۋدارۋدىڭ كوپتەگەن قۇرباندارى ەسەپكە الىنىپ، ەسەپ كىتابىنا تىركەل­مەگەن­دىكتەن قۇجاتتىق دالەلدەر قالدى­رىلماعان. ء«بىزدىڭ الدىمىزدا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى رەتىندە ولاردىڭ سانىن انىقتاۋ مىندەتى تۇر. بۇل جۇمىستىڭ باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ولاردىڭ ۇرپاقتارى جانە باس­قا دا اقپارات بەرۋشىلەرمەن ساۋال­داما جۇرگىزۋ... ءبىز كۇشتەپ تاركىلەۋ­دىڭ قۇرباندارىنىڭ، اسىرەسە بال­ا­لاردىڭ اۋرۋدان، اشتىقتان، ءماج­بۇرلى بوسقىندىقتان، سۋىقتان، جەر اۋدارى­لۋ سالدارىنان قانشا ادام قايتىس بولعانىن زەرتتەۋىمىز كەرەك. ادام شىعىنى كوپ بولدى. نەلىك­ت­ەن تاركىلەنگەن جانە قۋعىنعا ۇشىرا­عان ناقتى وتباسىنىڭ مىسالىندا ادام شىعىنىن زەردەلەمەسكە. ءدال وسى جۇمىستار ەرىكتىلەردىڭ، جۋرناليس­تەردىڭ، تەلەارنا جانە اكىمدىكتىڭ يدەولوگيا سالا بويىنشا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مىندەتى ءارى بورىشى»، دەدى س.قاسىموۆ.

سەمينارعا قاتىسۋشىلار زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن ءوزارا تاجىريبە الماسىپ، بىرقاتار جاڭا ماتەريال­دى، جازىقسىز قۋعىن-سۇرگىن قۇربان­دارىنىڭ جاڭا ەسىمدەرىن ۇسىنىپ، ودان ءارى قاراي زەرتتەۋ جوسپارلارىن بەلگىلەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى تۇرعىندارى سۋسىز قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:57

كانەلونى اۋىر شايقاس كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 12:18

ۇقساس جاڭالىقتار