رەتتەۋ ءىسى ىلگەرىلەۋ ۇستىندە

كەشە تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆتىڭ قاتىسۋىمەن ۆەدومستۆونىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسى ءوتتى. وندا نەگىزگى باياندامانى اگەنتتىك باسشىسى مۇرات وسپانوۆ جاسادى. «ەكونوميكانىڭ مونوپوليالىق سەكتورىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ­ جۇيە­سىنىڭ ءتيىمدى جۇمىسى, ينۆەس­تيتسيالىق تارتىمدىلىق ماسە­لە­لەرىن شەشۋ, تۇتىنۋشىلار قۇ­قىق­تارىن قورعاۋ مەن «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ اگەنتتىك قىز­مە­تىنىڭ نەگىزگى ستراتەگيالىق با­عى­تى بولىپ تابىلادى. بۇگىندە ەلى­مىز الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋگە دايىندالۋدا. ال بۇل جاڭعىرتۋسىز, جاقسى جەلى­لەر­سىز جانە ينفراقۇرىلىمسىز ءمۇم­كىن ەمەس. مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن قازاقستان حالقىنا جولداۋىن­دا قويعان ەل دامۋىنىڭ جاڭا ءمىن­دەتتەرى ەكونوميكانىڭ ءتيىم­دى ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ, تۇتىنۋ­شى­لار قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە تاريفتىك ساياسات تەتىگىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋدى تالاپ ەتەدى», دەدى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى م.وسپانوۆ. قازىرگى تاڭدا اگەنتتىك ينفرا­قۇرىلىمدىق رەتتەۋشى رەتىندە 1186 تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىسى قىزمەتىنە تاريفتىك جانە تەحني­كا­لىق رەتتەۋدى جۇزەگە اسىرادى. تاريفتەر زاڭناما تالاپتارىنا سايكەس بەكىتىلەدى. 2012 جىلى مونوپوليستەر سۇراعان كىرىستەر 55 ملرد. تەڭگەگە تومەندەتىلسە, 2013 جىلى ولاردىڭ سۇرانىسى 175 ملرد.-تان استام تەڭگەگە قىسقارتىلعان. شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن كەدەرگىلەر تومەندەتىلگەن. بىرقاتار شاعىن مونوپوليستەر تاريفتەردى وزگەرتۋدىڭ حابارلاما بەرۋ نۇسقاسىنا كوشىرىلىپ, نورماتيۆتىك بازاعا وڭتايلاندىرۋ جۇرگىزىلگەن. سونداي-اق, وزىق ەلدەردىڭ تاجىريبەسى بويىنشا كەزەڭ-كەزەڭمەن ىنتالاندىرىپ رەتتەۋ ەنگىزىلۋدە. ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا وتكەن جىلدان باستاپ وڭىرلىك ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالار ءۇشىن بەنچماركينگ ادىسىمەن تاريفتەر بەلگىلەنگەن. سۋمەن جابدىقتاۋ سالاسىندا پروبلەمالاردى شەشۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلگەن. كەڭ اۋقىمدى جاڭعىرتۋ مەن رەكونسترۋكتسيالاۋ ءۇشىن سۋعا تاريف بەلگىلەۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ەنگىزۋدىڭ 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوس­پارى قابىلدانىپ, ىسكە اسىرىلۋدا. سونىمەن بىرگە, اگەنتتىك جىلۋ جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ بويىنشا كەشەندى جوسپارىن دا ازىرلەۋدە. اتالعان جوسپار ماقۇلدانىپ, ىسكە اسىرىلعان جاعدايدا 2020 جىلعا دەيىن توزۋدىڭ 15 پايىزعا, ال ىسىراپتار دەڭگەيىنىڭ 4 پايىزعا تومەندەۋى جوسپارلانعان. ينۆەستيتسيالىق تارتىم­دى­لىق­تى كوتەرۋ جونىندەگى جۇمىستىڭ ناتيجەسى ينۆەستيتسيالارعا وڭ سەرپىن بەرىپ وتىر. 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينۆەستيتسيالار سوماسى شامامەن 230 ملرد. تەڭگەنى قۇراسا, بۇل وتكەن كەزەڭنەن 10 پايىزعا ارتىق. بۇگىنگى كۇنى 92 تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىسى شەكتى تاريفتەرمەن جۇمىس ىستەيدى. بۇل تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تاريفتەردىڭ تۇراقتىلىعى مەن بولجالدىلىعىن, سونىمەن قاتار, قىزمەتتەر ساپاسىن كوتەرۋدى قامتاماسىز ەتپەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن بالامالى تەتىكتى ەنگىزۋدى, سونداي-اق, ۇيگە ورتاق جىلۋدى ەسەپتەۋ اسپاپتارىن بيۋدجەت ەسەبىنەن ورناتۋ شارالارىن قارجىلاندىرۋدى ەسكەرە وتىرىپ, جىل سوڭىنا دەيىن تۇرعىن ۇيلەردى جىلۋ ەنەرگياسىن ەسەپتەۋ اسپاپتارىمەن ءجۇز پايىز جاراقتاندىرۋ جوسپارلانعان. القا وتىرىسىن قورىتىندىلا­عان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى با­قىت سۇلتانوۆ ەلباسى ن.ءا.نازار­باەۆ­تىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماق­سات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مىندەتىنە باسا نازار اۋدارىلعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ول وسى تاپسىرمانىڭ اياسىندا اگەنتتىك ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرعان كەزدە, ەڭ الدىمەن, تۇتىنۋشى مەن مونوپوليست مۇددەلەرىنىڭ تەڭگەرىمىن قامتاماسىز ەتەتىن مونوپوليالىق سەكتوردىڭ مەملەكەتتىك رەتتەۋ جۇيەسىن دامىتۋى ءتيىس دەگەندى دە نازاردان تىس قالدىرمادى. ءابدىراحمان قىدىربەك, «ەگەمەن قازاقستان».