ۇرانداتپاي ۇيىمداستىرعان ۇتادى

وتكەن اپتادا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ القا جينالىسى بولعان ەدى. سوندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىنداعى كەلەلى ماسەلەلەردى ورىنداۋ بارىسى جان-جاقتى تالقىلانعان. مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا قالاي اتقارىلادى دەگەن ماسەلە كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءماسليحاتتا ءسوز بولدى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىاسلان ءسارىنجىپوۆ القادا ايتىلعان مىندەتتەر جايلى جان-جاقتى ءمالى­مەت بەرە كەلىپ, ءبىرىنشى ەلباسى جول­داۋىندا كورسەتىلگەن مەكتەپكە دەيىنگى قۇرىلىمداردىڭ جۇمىسىن زا­مان تالابىنا ساي جۇرگىزۋ ءۇشىن 2020 جىلعا قاراي 3 پەن 6 جاس ارا­لىعىنداعى بۇلدىرشىندەردى بالا­باق­شامەن تولىق قامتۋ, ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنىن جاڭارتۋ, ساپاسىن كوتەرۋ, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندەگى وزىق ۇلگىنى ءبىر­تە-بىرتە ەنگىزىپ, كەلەشەكتە وتا­نى­مىزداعى بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيالارى سول دەڭگەيدە جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك وقىتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جولدارىن تاراتا كەلىپ, ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە دە نازار اۋدارىپ, ورىس مەكتەپتەرىندەگى قازاق تىلىنە ءمان بەرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا الدا بولاتىن وزگەرىستەردەن حاباردار ەتتى. بۇدان كەيىن جوعارى ءبىلىم, عىلىم جانە جاستار ساياساتى بويىنشا اعىمداعى باسىمدىقتار جايلى ۆيتسە-مينيستر تاكير بالىقباەۆ قازىر وتانىمىزداعى 131 جوعارى وقۋ ورنىندا 524,2 مىڭ ستۋدەنتتىڭ ءبىلىم الىپ جاتقانىن, ولارعا مىڭعا تارتا شەتەلدىكتەردىڭ دە ءدارىس وقىپ, قازاقستاندىق جوعارى ءبىلىم جۇيەسى ەۋروپالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىمەن – تمد ەلدەرىمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ جاتقانىن اتادى. بولون پروتسەسى وتاندىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن شەتەلدىك باعدارلامالارمەن ۇيلەستىرۋگە ىقپال ەتىپ جاتقانىن, اعىمداعى جىلى سول بولون پروتسەسىنە ءبىزدىڭ ەل دە توراعالىق ەتىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ۇلگىسىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنا دەربەستىك بەرۋ پروتسەستەرى باستالعانىن, 4 جوعارى وقۋ ورنىندا بايقاۋ, 64 قامقورشىلىق كەڭەستەرى قۇرىلعانىن جەتكىزدى. الداعى ۋاقىتتا ەلباسى جولداۋىندا كور­سەتىلگەن جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق اۆتونومياعا ءبىرتىن­دەپ كوشۋ جونىندەگى تاپسىرما بويىنشا جۇمىستاردىڭ جۇيەلى اتقارىلاتىنىن ايتىپ, ونداي ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزگەن كەزدە ءبىلىم وردالارىنىڭ باسشىلارى مەن وقىتۋشىلارى اشىقتىق قۇرىلىم جاعدايىندا جۇرتپەن بىرلىكتە جۇمىس ىستەيتىنىن جەتكىزدى. وتانىمىزداعى جوعارى ءبىلىمنىڭ ەكونوميكالىق قابىلەتتىلىگىنە, وقۋ ساپاسىنا قارايتىن بولساق, الەمدىك دەڭگەيدە 88-ورىندى يەلەنىپتى. ال دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ۇزدىك دەگەن 200 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاتارىنا ەلىمىزدىڭ بىردە-ءبىر وقۋ ورنى ىلىنە الماپتى. بۇرىن قارجىلاندىرۋ ءبىر باعىتتا ءجۇرىپ كەلسە, ەندىگى جەردە وعان دا وزگەرىس ەنگىزىلەتىن كورىنەدى. كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ تومەندىگى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ كەمشىندىگىندە جاتقان سەكىلدى. سول سياقتى, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى جەمقورلىقپەن كۇرەسۋ ەندىگى جەردە ءفورمالدى تۇردە ەمەس, تۇبەگەيلى جويۋ جايىنا توقتاتىلىپ, مولدىرلىككە كەڭ جول اشۋ كوزدەلىپ وتىر ەكەن. ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ دە قاراستىرى­لۋ ۇستىندە. عىلىم سالاسىنا بايلانىستى العا تارتىلعان اڭگىمە جەلىسىنە قاراعاندا «عىلىم تۋرالى» زاڭدا كورسەتىلگەن مىندەتتەردى ءمىنسىز جۇزەگە اسىرۋ نيەتىندە جوبا-جوسپارلار ازىرلەنىپ جاتقانى العا تارتىلدى. ونىڭ باستىسى, عىلىمي جەتىستىكتەردى قولدانا وتىرىپ, تابيعي رەسۋرستاردى تالاپقا ساي پايدالانۋ, شيكىزاتتار مەن ونىمدەردى قايتا وڭدەۋ, ەنەرگەتيكا جانە ماشينا جاساۋ, اقپاراتتىق, تەلەكوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا­لار, ءوڭىر تۋرالى عىلىم, ەلىمىزدىڭ ينتەللەكتۋالدى الەۋەتى ارتتىرىلا بەرمەك. عىلىمي جوبالار گرانتتىق نەگىزدە قارجىلاندىرىلادى. سول سەكىلدى عىلىم سالاسىنداعى كادرلىق الەۋەتتى تۇراقتاندىرۋعا ىقپال ەتۋ جايى دا ايتىلدى. جاستار ساياساتىنا كەلسەك, بۇل سالادا ارنايى زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ, پارلامەنتكە ۇسىنىلىپتى. ال مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ بويىنشا ۆيتسە-مينيستر ەسەنعازى يمانعاليەۆ جولداۋدا كورسەتىلگەن تاپسىرمالار بويىنشا جاسالىپ جاتقان جوسپار-جوبالارعا توقتالدى. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا, اسىرەسە, 3-تەن 6 جاس اراسىنداعى بۇلدىرشىندەردى بالاباقشامەن قامتۋ جايىنا كەلسەك, 2014-2016 جىلدار ارالىعىندا 190 ميللياردتان ارتىق تەڭگە جۇمسالىپ, 2017-2018 جىلدارى – 82,7, 2019-2020 جىلدارى – 100 پايىز بالالار بالاباقشامەن قامتىلادى. بالانى ەرتە جاستان دامىتۋ تۇجىرىمداماسى جاسالىپ جاتقانىن ايتقان ول, ورتا ءبىلىم بەرۋ ءىسى ۋاقىت ولشەمىنە بەيىمدەلەتىنى, اسىرەسە, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. 2015 جىلى ءبىرىنشى سىنىپ بويىنشا بارلىق پاندەر جاڭا باعدارلاما بويىنشا جۇرگىزىلەتىنىن, 11 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە دە وزگەرىستەر ەنەتىنىن جەتكىزدى. ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەرگە بايلانىستى الداعى ءۇش جىلدا 146 مەكتەپ سالىنىپ, 2016 جىلى ءۇش اۋىسىمدى ءبىلىم ۇيالارى 13 ەسەگە, اپاتتى مەكتەپتەردىڭ ۇلەسى 1,2 پايىزعا تومەندەيتىنىنە ناقتى دايەكتەر كەلتىردى. كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىن جاڭارتۋ كوزدەلىپ وتىرعانىن, وقىتۋ 181 ماماندىق 476 بىلىكتىلىك بويىنشا جۇرگىزىلەتىنىن دە ەسكە سالدى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قولعا الىپ جاتقان باستى باعىت ءبىلىم ساپاسى ەكەنى باسا ايتىلدى. اسىرەسە, سىرتتاي وقىتۋ سالاسىنداعى قيىن تۇيىندەر دە جان-جاقتى قارالىپ جاتىر ەكەن. بۇعان قوسا حالىقتىڭ تالابىنا وراي, مەكتەپ وقۋشىلارىن ساباق كەزىندە ءبىر رەت ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ جايى دا اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. ال مۇعالىمدەردىڭ بەدەلىن كوتەرۋ جولىنداعى اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ءسوز بولعاندا, بۇل سالاعا ءوز قالاۋىمەن كەلەتىن تالانتتى جاستار تارتىلماق. دامىعان ەل ساناتىنداعى وڭتۇستىك كورەيا مەملەكەتىندەگىدەي مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ 10 پايى­زىن مۇعالىمدىك ماماندىققا باۋ­لۋ ءۇردىسىن قالىپتاستىرۋ قاراستىرىلۋدا ەكەن. مەكتەپ سالۋ ىسىندە جەرگىلىكتى جاعدايلار ءبىرىنشى كەزەكتە تۇراتىنىن, وندا بۇگىن, كەلەشەكتە وقيتىن بالالار سانى ەسەپتەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. وقۋلىق ماسەلەسىنە قاتىستى سۇراقتارعا مينيستر ا.ءسارىنجىپوۆ جاۋاپ بەرىپ, «وقۋلىقتار قاتاڭ ساراپتاۋدان وتەتىنىنە جان-جاقتى دايەكتەر كەلتىرە وتىرىپ, بۇل ىسكە باسپا ورىندارى دا ىجداھاتتى بولۋ قاجەتتىگىن, تاپسىرىس بەرۋشى مەكەمەلەر, ياعني ءبىلىم ءبولىمى مەن ۇستازدار قاۋىمى دا اتسالىسسا ۇتىلماس ەدى», دەگەن ءۋاجىن العا تارتتى. ءباسپاسوز ماسليحاتىنداعى باستى ۇستانىم, ۇرانداتپاي ۇيىمداستىرا بىلگەن جەردە جۇمىس جۇيەلى جۇرەدى, سوندا ەلباسى جولداۋىنداعى تاپسىرمالار مۇلتىكسىز ورىندالىپ, جۇرت كوڭىلىنەن شىعادى دەگەن بايلامعا دەن قويىلدى. سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان».