كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپونيانىڭ, پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ, ومان سۇلتاندىعىنىڭ, نيدەرلاندى كورولدىگىنىڭ جانە اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىلەرى ماسايوشي كاموحارا, شاۋكات ءالي مۋكادام, سايد بەن مۇحاممەد بەن الي ءال-بارامي, حەنري حۋبەرت دريسسەر جانە مۇحاممەد فارۋك باراكيدەن سەنىم گراموتالارىن قابىلدادى.
كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپونيانىڭ, پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ, ومان سۇلتاندىعىنىڭ, نيدەرلاندى كورولدىگىنىڭ جانە اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىلەرى ماسايوشي كاموحارا, شاۋكات ءالي مۋكادام, سايد بەن مۇحاممەد بەن الي ءال-بارامي, حەنري حۋبەرت دريسسەر جانە مۇحاممەد فارۋك باراكيدەن سەنىم گراموتالارىن قابىلدادى.
سەنىم گراموتالارىن قابىلداعان سوڭ پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ەلشىلەردى قازاقستانداعى ديپلوماتيالىق ميسسياسىنىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتادى. سىزدەردىڭ قازاقستانداعى جۇمىستارىڭىز ەكىجاقتى قاتىناستاردى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن. ءسىزدەر قازاقستاندا ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى كەزەڭدە جۇمىستارىڭىزدى باستاعالى وتىرسىزدار. ءبىز قازىر ساياساتتى قايتا سالماقتاپ, مەملەكەتتىك دامۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن ازىرلەپ جاتىرمىز. وسىدان ەكى اپتا بۇرىنعى جولداۋىمدا مەن حالىققا وسى ماسەلەلەردى جاريالادىم. وندا قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى ۇسىنىلدى. ستراتەگيانىڭ ەڭ ماڭىزدى ماقساتى – قازاقستاندى الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنگىزۋ, دەدى پرەزيدەنت.
ودان ءارى ەلباسى ءبىزدىڭ ماقساتىمىز «جەتەكشى ەلدەردىڭ كلۋبى» قاتارىنا ەنۋ عانا ەمەس, ەڭ باستىسى – ءبىز جاڭا ساپاداعى دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, باسقارۋشىلىق ويلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار, ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋ تاجىريبەسىنىڭ وزەكتى بولۋىنا ءمان بەرەمىز, دەي كەلىپ, قازاقستان سىرتقى ساياساتتاعى ساليقالى ۇستانىمىن جالعاستىرا بەرەتىنىن جەتكىزدى.
ودان ءارى پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ وتكەن جىلداعى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىنە توقتالدى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءىجو ەلىمىزدە 6 پايىزعا ءوسىپ, 226 ملرد. اقش دوللارىنان استى. جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 13 مىڭ دوللارعا جەتتى. قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس اراسىنداعى كەدەن وداعى ەكونوميكانىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرا تۇسەدى. بۇل وداق حالىقارالىق ەكونوميكالىق قاتىناستار جۇيەسىندە جىل وتكەن سايىن بەدەل الىپ كەلەدى. وسىلاي دەي كەلىپ, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا ەنۋىمىز دە زور مۇمكىندىك اشاتىنىن اتاپ كەتتى. ءبىز قازىر بۇل ۇيىمعا ەنۋدىڭ كەلىسسوزدەرى ۇدەرىسىنىڭ قورىتىندى كەزەڭىندە تۇرمىز. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز قازاقستاننىڭ بۇل ۇيىمعا ەنۋىن قولدايتىنىنا سەنەمىن, دەدى ەلباسى.
كەلەسى كەزەكتە پرەزيدەنت 2017 جىلى قازاقستاندا بولاتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ دە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ كوتەرەتىن تاقىرىبى ەلدەردىڭ ءبىر-بىرىنە جاقىنداي تۇسۋىندە ماڭىزدى باعىتقا يە بولاتىنىنا سەنىمدىمىن, دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى جينالعاندارعا قازاقستان سىرتقى ساياساتىنىڭ 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى بەكىتىلگەنى تۋرالى دا ايتتى. بۇل تۇجىرىمدامانىڭ ىسكە اسىرىلۋى ودان ارعى ىنتىماقتاستىعىمىزعا زور سەرپىن بەرەدى. ونى جۇزەگە اسىرۋعا سىزدەر قولداۋ كورسەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى قازاقستاننىڭ بۇگىنگى كۇنى سەنىم گراموتاسىن تاپسىرعان ەلشىلەردىڭ مەملەكەتتەرىمەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستارىنا توقتالدى. سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ نيدەرلاندى كورولدىگىمەن ىنتىماقتاستىعى جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن قاناعاتتانۋشىلىقپەن اتاپ ءوتتى. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز – رەسپۋبليكامىزدىڭ جەتەكشى ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. بىلتىر ارامىزداعى تاۋار اينالىمى 10 ميلليارد دوللارعا جەتتى. گوللانديانىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسياسىنىڭ جالپى كولەمى 48 ميلليارد دوللارعا جۋىقتادى. قازاقستاننىڭ ەنەرگيا رەسۋرستارىن ءتيىمدى دامىتۋ, ولاردى الەمدىك نارىققا تاسىمالداۋ سالاسىنداعى ەنەرگەتيكالىق ارىپتەستىگىمىز قارقىندى دامۋدا. ءبىز گوللانديالىق كومپانيالاردىڭ مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا, ونەركاسىپكە وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ىسىنە مەيلىنشە بەلسەنە قاتىسۋىنا مۇددەلىمىز, دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن بىرگە, ەلباسى «قازاقستان-نيدەرلاندى» ىسكەرلىك كەڭەسىن قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ول ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ۆەدومستۆولارى مەن ءىسكەر توپتارى اراسىندا بارىنشا تىعىز بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى جانە باسقا دا ماسەلەلەردى بيىلعى ناۋرىزدا گااگاعا باراتىن ساپارىم بارىسىندا نيدەرلاندىدا تالقىلاۋعا بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. وندا مەن يادرولىق قاۋىپسىزدىككە قارسى كۇرەس جونىندەگى جاھاندىق سامميتكە قاتىساتىن بولامىن, دەدى پرەزيدەنت.
ودان ءارى ن.نازارباەۆ جاپونيامەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناسقا توقتالىپ, قازاقستان ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىققا ءمۇددەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز ءسىزدىڭ ەلدەرىڭىزدى ازيا-تىنىق مۇحيتى وڭىرىندەگى اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق ارىپتەسىمىزدىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرامىز. ەلدەرىمىز اراسىندا بارلىق دەڭگەيدە سىندارلى جانە سەنىمدى ۇنقاتىسۋ ورنىققان, ەكىجاقتى قۇرىلىمدار ءتيىمدى جۇمىس ىستەيدى, شارتتىق-قۇقىقتىق بازا نىعايۋدا. ەلدەرىڭىزدىڭ تەحنولوگيالىق دەڭگەيى جوعارى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان جەتەكشى جاپوندىق كومپانيالارمەن ءبىرلەسكەن عىلىمي قامتىمدى جوبالارعا قاتىسۋعا مۇددەلى. تاياۋ ۋاقىتتا «ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق قاتىناستاردى نىعايتۋدىڭ جول كارتاسى» قابىلدانۋى وسى ماقساتقا قىزمەت ەتەدى دەگەن ۇمىتتەمىن. ەلدەرىمىز اراسىنداعى كەڭ اۋقىمدى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا سەپتىگىن تيگىزەتىن ىرىقتاندىرۋ, ىنتالاندىرۋ جانە ينۆەستيتسيانى ءوزارا قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋدى تەزدەتكەن ءجون, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
كەلەسى كەزەكتە مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندى اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىمەن دوستىق جانە تاتۋ كورشىلىك قارىم-قاتىناستار بايلانىستىراتىنىن ايتتى. اۋعانستان ۇكىمەتىنىڭ ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالدى تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىن قۇپتايمىز. قازاقستان ءوز تاراپىنان گۋمانيتارلىق جانە ەكونوميكالىق كومەكتەر كورسەتۋدە, اۋعانستانداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا قاتىسۋدا. ءبىز مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, كوپىرلەر سالۋدامىز, جولدارعا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قالپىنا كەلتىرۋمەن اينالىسىپ جاتىرمىز, ازىق-ت ۇلىكتى وتەۋسىز تاسىمالداۋدى جۇزەگە اسىرۋدامىز. ءبىز اۋعانستان ءۇشىن ارناۋلى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن قابىلدادىق, وعان سايكەس اۋعاننىڭ ءبىر مىڭ ستۋدەنتى 2020 جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن بولادى. بيىلعى جانە كەلەسى جىل اۋعانستان مەملەكەتتىلىگىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى بولماق. اۋعان حالقى بۇل كەزەڭنەن لايىقتى ءوتىپ, تۇراقتى جانە قاۋىپسىز قوعام قۇرۋدا ءوز جولىن تابادى دەپ ۇمىتتەنەمىز جانە ءبىز بۇعان مۇددەلىمىز, كومەك قولىن دا سوزاتىن بولامىز, دەدى پرەزيدەنت.
پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسىمەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار تۋرالى دا ەلباسى شاعىن اقپارات بەرە وتىرىپ, الداعى كەزەڭدەگى ىنتىماقتاستىقتاردىڭ باعىتىن اتاپ ءوتتى. پاكىستانعا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي باستامالارىنا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانى ءۇشىن ريزاشىلىق بىلدىرەمىز. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز – اوسشك-گە بەلسەنە قاتىسۋشىلار قاتارىندا. پاكىستان وكىلدەرى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ جۇمىسىنا ۇدايى قاتىسادى. جوعارى ەكونوميكالىق الەۋەتكە يە جانە گەوساياسي جاعىنان ءتيىمدى ورنالاسقان پاكىستان قازاقستاننىڭ پەرسپەكتيۆالى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەسى بولىپ سانالادى. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مەن اگرارلىق ونىمدەردى وڭدەۋ سالاسىندا ەكىجاقتى جوبالار بار. قازاقستان ءىرى استىق ءوندىرۋشى رەتىندە ءونىمىن پاكىستانعا جەتكىزە الادى. ءبىزدىڭ وسى باعىتتاعى ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆالارىن زەرتتەۋىمىزگە بولار ەدى, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان مەن ومان سۇلتاندىعى اراسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋ ەكى جاققا دا ءتيىمدى ەكەنىن ايتا كەلىپ, پرەزيدەنت: «ءسىزدىڭ ەلگە جاساعان ساپارلارىم جانە سۇلتان كابۋس بەن سايدپەن جۇرگىزگەن كەلىسسوزدەرىم جاقسى ەسىمدە. سىزدەردىڭ تاراپتارىڭىزدان ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا قىزىعۋشىلىق بارىن بىلەمىن. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستاۋىندا ومان حالقى مەن باسشىلىعىنىڭ كورسەتكەن دوستىق كومەگىن ءبىز جوعارى باعالايمىز. قازىر سىزدەرمەن ەكىجاقتى دا, كوپجاقتى دا ديپلوماتيا اياسىندا دوستىق قارىم-قاتىناستار ۇستانىپ وتىرمىز. ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ەسكەرە كەلە, بىزگە اۋىل شارۋاشىلىعى, مۇناي حيمياسى, ەنەرگەتيكا, كولىك, تۋريزم جانە قۇرىلىس سالالارىنداعى ىسكەرلىك ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ قاجەت. ومان كومپانيالارىن ءىرى يندۋستريالىق جوبالارعا قاتىسۋعا, سونداي-اق, ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستار ءوندىرۋ مەن تاسىمالداۋ سالاسىندا وزىق تاجىريبە جانە ءبىلىم الماسۋعا شاقىرامىز», دەدى.
ەلباسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا ەلشىلەردى جاۋاپتى ديپلوماتيالىق جۇمىستارىنىڭ باستالۋىمەن تاعى دا قۇتتىقتادى. استانا – ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى اۋقىمدى وزگەرىستەردىڭ سيمۆولى. ول قازاقستاننىڭ وزگەرىستەرگە دايىن ەكەنىن جانە بولاشاققا دەگەن تالپىنىسىن تانىتادى. استانا احۋالى مەملەكەتتەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان سىزدەردىڭ جەمىستى جۇمىستارىڭىزعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سانايمىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءتىركەلگەن ديپلوماتيالىق كورپۋسپەن جىلداعى ءداستۇرلى كەزدەسۋدە سىزدەرمەن قۋانا جۇزدەسەتىن بولامىن. مەملەكەت باسشىسى رەتىندە مەن جانە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى سىزدەردىڭ ميسسيالارىڭىزدىڭ لايىقتى ورىندالىپ, ەلدەرىمىز اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار جىل وتكەن سايىن نىعايىپ جانە وسىناۋ ۇدەرىسكە قوساتىن ۇلەستەرىڭىز قوماقتى بولۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايمىز, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سەنىم گراموتاسىن تاپسىرۋ ءراسىمى اياقتالعان سوڭ ەلشىلەر جۋرناليستەرگە شاعىن بريفينگ بەردى. سونىڭ ىشىندە جاپونيانىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ماسايوشي كاموحارا جاپونيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ەكىجاقتى بايلانىستار ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستار ورناعان 1992 جىلدان بەرى جۇيەلى دامىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. بىلتىر قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى مەن پارلامەنتتىڭ جوعارى پالاتاسىنىڭ توراعاسى جاپونيادا رەسمي ساپارمەن بولدى. بۇل ساپارلار ەلدەرىمىز اراسىنداعى ودان ارعى ىنتىماقتاستىقتىڭ, سونىڭ ءىشىندە ەكونوميكالىق سالاداعى بايلانىستاردىڭ نىعايۋىنا ءمۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتەمىز. ءبىزدىڭ ەلىمىز قازاقستانمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق اياسىن ودان ءارى كەڭەيتۋ نيەتىن كوزدەيدى. مەن وزىمە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك سالماعىن سەزىنەمىن جانە بۇل ميسسيانى ورىنداۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ بارلىعىن جاسايمىن, دەدى م.كاموحارا.
پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى شاۋكات ءالي مۋكادام ءوز ەلىنىڭ باسشىسى قازاقستان پرەزيدەنتىن 2014 جىلى پاكىستانعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانى تۋرالى ايتتى. مەن بۇدان 13 جىل بۇرىن استانادا بولدىم. ول كەزدە قالادا ۇلكەن قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتقان ەدى. بۇگىندە استانا – قارقىندى دامىعان جانە زاماناۋي قالا. قىزمەتىمنىڭ ماقساتى – ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ. ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستارىمىزدىڭ جاڭا بيىكتەرى تۋرالى ايتا وتىرىپ, مەن ساۋدا, ەكونوميكا جانە ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ سالالارىن اتاپ وتەر ەدىم. 2012 جىلى ەلدەرىمىز اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا كولەمى 36 ميلليون اقش دوللارىنا جەتتى. كەلەسى ءۇش جىلدا ءبىز بۇل كولەمدى 100 ميلليون اقش دوللارىنا دەيىن ۇلعايتقىمىز كەلەدى, دەدى شاۋكات الي مۋكادام.
ومان سۇلتاندىعىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى سايد بەن موحاممەد بەن الي ءال-بارامي دوستاس ەكى ەل اراسىنداعى جەمىستى قارىم-قاتىناستاردىڭ نىعايۋى مەن دامۋى ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرىن سالاتىنىن جەتكىزدى.
ءوز سوزىندە نيدەرلاندى كورولدىگىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى حەنري حۋبەرت دريسسەر ءوز ەلىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ كەلەسى اپتادا ساپارمەن كەلەتىنىنە جانە قازاقستان باسشىلىعىمەن بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزەتىنىنە توقتالدى. قازاقستان پرەزيدەنتى ناۋرىزدىڭ سوڭىندا گااگادا وتەتىن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق ءسامميتتىڭ قۇرمەتتى قوناعى بولادى. قازاقستان مەن نيدەرلاندى حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى كوپتەگەن نەگىزگى ماسەلەلەرگە, وعان قوسا, تەرروريزمگە قارسى كۇرەس پەن يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا قاتىستى ورتاق كوزقاراس ۇستانادى. نيدەرلاندى – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ اسا ءىرى ينۆەستورى, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ جولىنداعى سەنىمدى سەرىكتەسى. بەلسەندى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق اۋىل شارۋاشىلىعىندا, عارىش سالاسىندا, ەنەرگەتيكا مەن ەكونوميكانىڭ باسقا دا سالالارىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا, دەدى ح.دريسسەر.
ءوز سوزىندە اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مۇحاممەد فارۋك باراكي ءوز ەلىنىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي قارىم-قاتىناستار اياسىن كەڭەيتۋگە جانە نىعايتۋعا, سونداي-اق, وزگە دە سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن كولدەنەڭ تارتتى. اۋعانستاننىڭ جاڭارعان ەكونوميكاسىن قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىنە ەلەۋلى كومەگى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ اياسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرىم مەن تاجىريبەمدى جۇمسايمىن, دەدى اۋعانستان ەلشىسى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
