قوعام • 15 قىركۇيەك، 2021

ەڭبەك نارىعىن قانداي وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر؟

254 رەت كورسەتىلدى

پاندەميا كەزەڭىندە ەڭبەك نارىعىنىڭ بۇرىنعىداي بولماسى ايقىندالدى. ونسىز دا وزگەرگەلى ءجۇر ەدى، ىندەت كەلىپ، بۇكىل پروتسەس ءتىپتى جەدەلدەپ سالا بەردى. كاسىپتەردىڭ فورماتى اۋىسا باستادى، تالاپتاردىڭ ولشەمى وزگەردى. مۇنداي الاپات وزگەرىس قازاقستاندى دا اينالىپ وتپەيدى. ارينە، باجايلاپ قاراساق، جاھاندىق ۇردىستەردى ءبىز دە سەزىپ جاتىرمىز. جۇمىس بەرۋشى، جۇمىسشى، بيزنەس جانە ۇكىمەت – مىنە، وسى تورتتىك ءوز مۇددەسىن زاماناۋي ۇردىسكە قانشالىقتى توقايلاستىرا الادى، ماسەلە سوندا بولىپ تۇر.

«ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتا­لىعى­» تاياۋدا عانا «قازاقستاننىڭ ەڭ­بەك نارىعى: جاڭا شىنايىلىق جاع­­دايىنداعى دامۋ» اتتى العاشقى ۇلت­تىق باياندامانى جاريا ەتتى. وندا ۇلت­تىق ەڭبەك نارىعىنا اسەرىن تيگىزەتىن جاھاندىق ترەندتەر انىقتالعان. سونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكت، اۆتوماتتاندىرۋ ماسەلەسى الدىڭعى ورىندا. مىسالى، جاساندى ينتەللەكت ارقىلى دامىعان ەلدەردە تاياۋداعى 15 جىلدا جۇمىس كۇشىنىڭ ونىمدىلىگى 40 پايىزعا دەيىن وسپەك. ءبىز ءدال بۇل دەڭگەيگە يەك ارتپاساق تا، اۆتوماتتاندىرۋ جاعىنان قالىس قالمايتىن سياقتىمىز. ساراپشىلاردىڭ بولجا­ۋىنشا، ەلدەگى جۇمىس ورىندارىنىڭ 52 پايىزى اۆتوماتتاندىرۋدىڭ جوعارى نەمەسە ەلەۋلى تəۋەكەلىنە ۇشىرايدى. ال 2030 جىلعا قاراي قازاقستانداعى جۇمىس كۇشىنىڭ 28 پايىزىن باسقاشا ويلايتىن، تسيفرلى جاستار – «Z» بۋى­نى قۇراماق. سونىمەن قاتار ونلاين جۇمىس ىستەۋ قاعيداسى قاتتى بەلەڭ الادى، سونىڭ ناتيجەسىندە پاندەميادان كەيىن 10 كومپانيانىڭ بىرەۋىنىڭ عانا قىزمەتكەرلەرى جۇمىس كەستەسىنىڭ 80 پا­يىزدان استام ۋاقىتىن كەڭسەدە وتكىزەدى ەكەن.

– كوروناداعدارىس تسيفرلى ەكونو­مي­­­كا­­عا كو­شۋدى جەدەلدەتتى، ءتىپتى جوسپارلانباعان سەكتورلاردا – مەكتەپتەردە، اۋرۋحانالاردا كوپتەگەن قىزمەتتى قازىر فيزيكالىق əلەمدە ەلەستەتۋ قيىن. بۇرىن ەشقاشان تسيفرلى تەحنولوگيانى قولدانباعان ادامدار دا وعان جۇگىنۋگە ءمəجبۇر. پاندەميا كəسىپورىنداردى digital ورتاعا اينالدىرىپ، بيزنەس-پروتسەستەردىڭ بەت-بەينەسىن وزگەرتتى. قازىر ينتەرنەت تەحنولوگيالاردى تارتپاي تابىستى بيزنەس جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەس، – دەيدى IT QCC جشس سەرتيفيكاتتاۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى جولامان ۋəليەۆ.

تەك سوڭعى 5 جىلدىڭ ىشىندە سمارتفون قولدانۋشىلارىنىڭ سانى 1،7 ەسە ارتقان. 1990 جىلدان 2009 جىلعا دەيىن كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالار بويىنشا əلەمدە 533 مىڭ پاتەنت بەرىلسە، سوڭعى 10 جىلدا 989 مىڭ پاتەنت ماقۇلدانعان. وسىنىڭ ءوزى-اق زاماننىڭ دامۋ كارتيناسىن بايقاتادى. قانداي ماماندىققا سۇرانىستىڭ وسەتىنىن كورسەتەدى. سون­دىق­تان بيزنەسىن ورىستەتۋدى ويلاعان ليدەرلەر ەڭ الدىمەن بۇلتتى ەسەپتەۋ­لەر (cloud computing)، ۇلكەن دەرەكتەر (Big Data)، ەلەكتروندى كوممەرتسيا (e-commerce) جəنە جاساندى سانانى (Al، جس) دامىتۋعا كۇش سالىپ جاتىر. ارينە، بۇل ءۇردىس IT-سالاداعى ورتا جəنە جوعارى بىلىكتى ماماندىقتارعا جانە ءونىمدى əزىرلەۋ، ينجەنەريا، ماركەتينگكە دەگەن سۇرانىستىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى.

سوندا جاساندى ينتەللەكت ونىمدىلىكتى قالاي ارتتىرادى دەيسىز عوي؟ جۇمىس كۇشى ازايادى، ۋاقىت ۇنەمدەلەدى، ساپا تۇراقتىلىعى ورنايدى. بىراق ءبىر قيىنى – بولاشاقتا 85 ملن-نان استام جۇمىس ورنى ەڭبەك نارىعىنان شىعىپ قالۋى ىقتيمال. 2030 جىلعا قاراي شامامەن 100 ملن جۇمىسشى نەمەسە شامامەن 16-شى ادام قىزمەت ءتۇرىن وزگەرتۋگە ءمəجبۇر بولماق. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن دامۋ ۇيىمىنىڭ باعالاۋىنشا، تاياۋداعى 15-20 جىلدا قولدانىستاعى جۇمىس ورىندارىنىڭ 14 پايىزى اۆتوماتتاندىرۋ نəتيجەسىندە جوعالىپ كەتۋى مۇمكىن، ال تاعى 32 پايىزى جەكە مىندەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋ شاماسىنا قاراي وزگەرەدى.

«قازاقستان تۋرالى ايتار بولساق، بىزدە جۇمىس ورىندارىنىڭ جارتىسىنان كوبى (52 پايىز) اۆتوماتتاندىرۋدىڭ جوعارى نەمەسە ماڭىزدى قاۋپىنە ۇشى­راي­دى. بۇل ەىدۇ 8 (47 پايىز) جəنە كورشى رەسەي فەدەراتسياسى (47 پا­يىز) بويىنشا ورتاشا دەڭگەيدەن جوعارى» دەپ جازادى «ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى».

بۇل ءبىرتۇرلى ۇردىسكە قازاقستان قا­لاي دايار بولۋى كەرەك؟ بۇعان بايلانىس­تى ورتالىق «قازاقستاندىقتار قايتا ما­ماندانۋعا نەمەسە سۇرانىسقا يە جاڭا داعدىلاردى، ءبىرىنشى كەزەكتە، تسيفرلى، كوگ­نيتيۆتى جانە الەۋمەتتىك-مىنەز-قۇ­لىق داعدىلارىن يگەرۋگە ءماجبۇر بولادى» دەپ توپشىلايدى. سوعان ساي ارزان جانە يكەمدى وقىتۋ نۇسقالارى نارىققا كەلە باستايدى. نارىقتىڭ تسيفرلانۋى – تسيفرلى ۇرپاقتىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىمەن دە بايلانىستى. ورتالىقتىڭ: «جۇمىس كۇشىنىڭ قۇرىلىمى وزگەرەدى، 2025 جىلعا قاراي ونىڭ باسىم بولىگىن قازاقستاندا تسيفرلى ساۋاتتىلىق پەن digital ورتاعا بەيىم بولۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن ەرەكشەلەنەتىن ميللەنيالدار مەن Z بۋىنى (63 پايىز) قۇرايدى» دەگەن تۇجىرىمى الگى سوزگە دالەل.

البەتتە، سالانىڭ ءبارى تسيفرلانادى دەپ كەسىپ ايتۋ دا قيىن. تىڭ ۇردىسكە مەيلىنشە يكەمدىلەرى – بانكتىك قىزمەت كورسەتۋ، وڭدەۋ ونەركəسىبى، كولىك جəنە ساقتاۋ سالالارى ەكەن. وڭدەۋشى ونەركəسىپتە روبوتتاردى عانا پايدالانۋ 20 ملن جۇمىس ورنىن جوعالتسا، بانكتەگى وپەراتورلاردىڭ جۇمىسى بىرتىندەپ بانكوماتتارمەن الماستىرىلادى.

– تاريح بىزگە ءبىر كəسىپتىڭ ورنىنا باسقالار كەلەتىنىن ۇيرەتەدى. سوندىقتان مەنىڭ ويىمشا، ەسكىرگەن ماماندىقتار جوعالىپ كەتپەيدى، جاي عانا باسقا ما­مان­­دىقتارعا تۇرلەندىرىلەدى. وسىعان سۇيەنە وتىرىپ، قازىرگى زامانعى ماماندار ءۇشىن جان-جاققا مۇقيات قاراۋ، تەندەنتسيالاردى باقىلاۋ، ءوز سالاسىنداعى نەعۇرلىم سۇرانىسقا يە تەحنولوگيالاردى يگەرۋ جəنە قاجەتتى سەرتيفيكاتتاۋدان ءوتۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار قازىرگى əلەمدە، ەڭ بولماعاندا، نەگىزگى ساندىق داعدىلاردىڭ بولۋى ماڭىزدى، ولارعا قويىلاتىن تالاپتار بارعان سايىن ارتىپ كەلەدى. Əرينە، ۇنەمى وقۋ مەن دامۋعا بەيىمدەلۋ دە ماڭىزدى، – دەيدى Ernst & Young Kazakhstan LLP كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر ديرەكتورى دامير دەمينوۆ.

باياندامادا قازاقستاندا ەرەسەك ادام­داردىڭ 19،7 پايىزىندا كوم­پيۋ­تەر­­لىك داعدىلاردىڭ قالىپ­تاس­پاعانى ايتىلعان. راس ءسوز. اسىرەسە 2020 جىلى بەيرەسمي سيپات العان «42 500 داۋى» كەزىندە ەتسق كىلتىن اشىپ بەرۋدىڭ ءوزى اقىلى قىزمەتكە اينالىپ، الەۋمەتتىك جاردەماقىنى العىسى كەلگەن جۇرت كومپيۋتەر ورتالىعى مەن كومپيۋتەر ءتىلىن بىلەتىندەردى جاعالاپ كەتتى. بىلاي قاراساڭىز، ينتەرنەتپەن تولىق قام­تىل­ما­عان ەلدىڭ تۇرعىندارىن «ينتەرنەت ءتىلىن بىلمەيسىڭ» دەپ جازعىرۋدىڭ دا قيسىنى جوق.

ورتالىق حالىقتىڭ جاسى مەن جۇ­مىس كۇشىنە بايلانىستى بىرنەشە بۋىنعا ءبولىپ، ولاردىڭ سيپاتتاماسىن جازعان. 76-93 جاس ارالىعىنداعى كىسىلەردى ء«ۇنسىز ۇرپاق» دەسە، 57-75 جاس ارالىعىنداعىلاردى بەبيبۋمەرلەر دەپ قاراستىرادى: ياعني تۇراقتى جۇمىس ىستەۋگە باعىتتالعان، كوماندادا جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگىن جوعارى باعالايدى جانە پاتريوتيزم ءھام تۇراقتىلىقتى بيىك قويادى. 41-56 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار – X ۇرپاق: مانساپتىق ءوسۋدى حوش كورەدى، ءوز ۋاقىتىن باعالايدى، داراشىلدىقتى ءجون سانايدى. 24-تەن 40-قا دەيىنگىلەر ميللەنيالدار: ولاردىڭ تسيفرلى ساۋاتتىلىعى جوعارى، جاھاندىق وزگەرىستەرگە قىزىعادى، ءوز قۇندىلىقتارى مەن قاعيدالارىن قورعاي الادى. ال ەندىگى زامان مەن نارىقتىڭ يەسى 7-23 جاس ارالىعىنداعى Z ۇرپاق. ولار ءبىلىم الۋعا كوبىرەك ۋاقىت ءبولىپ، كəسىبي جəنە جەكە ءومىر اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءمان بەرەدى، تسيفرلى وزگەرىستەردى مەڭگەرگەن، مانساپتىق ءوسۋدى جوققا شىعارمايدى جانە ەڭبەك كەستەسىنىڭ يكەمدىلىگى ءۇشىن قارجىلىق جەڭىلدىكتەرگە دايىن.

اۆتوماتتاندىرۋ، جاساندى ينتەللەكت، ونلاين ۇردىستەردىڭ باسىمدىلىعى  بەكەردەن-بەكەر ايتىلمايدى. بۇل قازىر باستان وتۋدە جانە كەلەشەكتە تۇرلەنىپ، قارقىندى جالعاسا بەرەدى. تەك سوعان دايىن بولۋ اسا ماڭىزدى. دايىن بولماي قالعان ازاماتتاردىڭ نارىقتان شىعىپ قالۋى وپ-وڭاي. ءارى شەكارامىزدى اتتاپ تۇرعان جاڭا نارىق باياعى نارىق سەكىلدى كەشىرىمشىل ەمەس سياقتى. قاتال ءارى قىزىق. ءبىزدى قاتال ءارى قىزىق بەلەس كۇتىپ تۇر.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار