بولات تا, ۇلبوسىن دا 2000 جىلى ج.ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا جانە تسيرك كوللەدجىنىڭ «قۋىرشاق جانرى ءارتىسى» ماماندىعىنا وقۋعا بىرگە قابىلدانادى. سەرىك ماقۇلبەكوۆتىڭ شەبەرحاناسىندا شىڭدالعان قىز بەن جىگىت كوللەدجدى تامامداعان سوڭ شاڭىراق كوتەرۋگە شەشىم قابىلدايدى. 2003 جىلى سۇلتانعالي شۇكىروۆتىڭ بۇيرىعىمەن رەسپۋبليكالىق قۋىرشاق تەاترىنا ءارتىس بولىپ قابىلدانعانىمەن, ءبىر جىل وتپەي-اق «سانانى تۇرمىس بيلەگەن» كەزەڭنىڭ تارشىلىعىن بولات تا ءبىر ادامداي تارتىپ, تەاتردى تاستاۋعا ءماجبۇر بولعان ەدى. ون ەكى مىڭ تەڭگەگە وتباسىن اسىراۋ قيىندىق تۋدىرعان سوڭ, امال جوق, تەاترداعى تازا جۇمىسىن الماتى ارماتۋرا زاۋىتىنداعى قاراپايىم جۇمىسشىلىققا ايىرباستاپ, قۋىرشاقتارمەن قوش ايتىسىپ كەتە بارادى. قالا شاعىن اۋداندارىنداعى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ ءبىرازىندا قولىنىڭ ءىزى قالعانىن بولات بۇگىندە ك ۇلىپ ەسكە العانىمەن, شىنىقتىرىپ, شىمىر ەتىپ شىعارعان ول ءومىر مەكتەبىن اكتەر ەشقاشان ۇمىتپاق ەمەس. ەسەسىنە, جاس بوسانىپ وتىرعان ۇلبوسىن ەرىنىڭ ءىزىن الا, قۇنداقتاۋلى بوبەگىن اۋىلداعى اتا-ەنەسىنە تابىستاپ, ءدال وسى تەاترعا جۇمىسقا قابىلدانادى.
بويعا دارىعان ونەر ۇزاق بۇعىپ جاتا المايدى. قۇداي سىيلاعان قاسيەتتىڭ قالايدا بۇلقىنىپ, بۇزىپ-جارىپ شىعاتىن ءبىر مەزەتى بولادى. الدە ساعىنىش, الدە نامىس ءبارىبىر جەتەكتەپ اكەلىپ سول ۇلى مۇراتپەن قايتا تابىستىرادى. كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىندا ءجۇرىپ بولات وسىنى ءتۇسىندى. «ۆ تەاترە «سەزام» حوروشو» دەگەن قىزىلدى-جاسىل جارنامانى قۇلاعى شالعانىمەن كوز توقتاتىپ قاراماعان ەكەن, جاڭا جىل قارساڭىندا جۇمىسى حانبازارداي قايناپ, ءبىر اي بويى تىنباستان بالالارعا ناعىز مەرەكەلىك ونەر ءجار-
مەڭكەسىن ۇسىناتىن «سەزام» تەاترى شاقىرعاندا, ساحنانى ساعىنىپ, قۇلازىپ جۇرگەن بولات ويلانباستان قۇرىلىس الاڭىنان تىكە وسىندا تارتتى. «سەزامنىڭ» ۇزەڭگىسىنە اياعىنىڭ ىلىنگەنى سول, تاياق تاستام جەردە ءبىر كەزدە ءوزىنىڭ تۇساۋىن كەسىپ, تۋعان ۇيىندەي بولعان جىلى ۇياسى – قۋىرشاق تەاترى قۇشاعىن اشىپ, قول بۇلعاپ تۇردى...
كىشكەنتاي كورەرمەندى قۋانتۋ, اسەرگە بولەۋ تۇككە تۇرمايتىن تىرلىك, جاي عانا ونەر دەگەن ادام قاتەلەسەدى, بالدىرعانداردىڭ بابىن ءبىلۋ, ونىڭ تانىمىنا لايىق تىلمەن جانىن باۋراپ, تاڭىرقاتۋ – وتە قيىن جۇمىس. «بۇلار نە تۇسىنەدى دەيسىڭ؟» دەپ رولىنە ءجۇردىم-باردىم قاراپ, دايىندىقسىز ساحناعا شىققاندى انيمەنىڭ الۋان ءتۇرىن كورىپ ادام بولىپ كەلە جاتقان كىشكەنتاي بالدىرعاندار ءبىر رەت تە كەشىرە الماق ەمەس. ءتىلىن بۇراپ تالپىشتەنە سويلەپ, قۋىرشاقتى قيمىلداتسا بولدى, بالا ەسى شىعا قۋانىپ سالا بەرەدى دەگەن كەشەگى تۇسىنىك كەلمەسكە كەتتى. سەبەبى بۇگىنگى قۋىرشاقتاردىڭ ءتۇرى دە, تۇرپاتى دا باسقا. ەندەشە بۇگىنگى قۋىرشاق تەاترى ءارتىسىنىڭ جۇمىسى دا كەشەگىدەن كۇردەلىرەك, وزگەشە ارناعا اۋىسقان. كەيىپكەرىنىڭ داۋىسىن, قيمىلىن ءدال كەلتىرۋ ءوز الدىنا, سپەكتاكلدىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن وقيعاعا بايلانىستى قۋىرشاقتى ىلەستىرە جۇرگىزۋ وڭاي شارۋا ەمەس. قۋىرشاقتى قوزعالىسقا كەلتىرەتىن ءجىپتى ون ساۋساعىنىڭ ءار بۋىنىنا وراپ الىپ, ولاردى شاتىستىرىپ الماي, ات بولىپ شاۋىپ, ونىڭ ۇستىندەگى ادامىنا ءان سالدىرىپ, وعان قوسا قاس-كىرپىگىن ويناتىپ, ول از بولسا, اتىنىڭ تىزەسىن بۇكتىرىپ, قۇلاتىپ, قايتا تۇرعىزىپ, ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە قيمىل جاساتىپ, قۋىرشاققا جان ءبىتىرۋ ءۇشىن ەرەكشە تالانت كەرەك. بولاتتى رەجيسسەر جۇلدىزبەك جۇمانباي ساحنالاعان بەلگىلى ونەرتانۋشى ەركىن جۋاسبەكتىڭ «توبا» اتتى سپەكتاكلىندەگى مىسىقتىڭ رولىنەن كورگەنىمىزدە, ءارتىستىڭ قيالى جۇيرىك, شەبەرلىگى مىقتى بولسا, كەز كەلگەن ماق ۇلىقتىڭ مىنەزىمەن ادام جانىن اسەرگە بولەپ, جاماننان جيرەنتىپ, ىزگىلىككە ۇيرەتۋگە بولادى ەكەن-اۋ دەپ وي تۇيگەنىمىز ەسىمىزدە.
بولاتتىڭ مىسىعى, ايىبى ماقۇلىق دەمەسەڭ, ارنايى ءسوز ەتۋگە تۇراتىن ايرىقشا وبراز. بۇل وبراز ءاردايىم ۇلكەن بۋىن كورەرمەننىڭ كوز الدىندا تۇراتىن «پروستوكۆاشينوداعى» ۇشەۋدىڭ قىزىقتارى تۋرالى ايگىلى كەڭەستىك ءمۋلتفيلمدى ەسكە سالادى. سۇيكىمدى بالانىڭ جانىنداعى ءۇي شارۋاسىنا ۇقىپتى مىسىقتى ۇمىتۋ مۇمكىن بە؟ گازەت اكەپ, ەسىك قاققان پوشتاشى پەچكينگە «بۇل كىم؟» دەگەن ءبىر سۇراعىن بەس قايتالاپ قويىپ, اياعىندا تالدىرىپ تۇسىرەتىن كىشكەنتاي تورعايدىڭ جانىنداعى ماتروسكين دەگەن پىسىق مىسىقتىڭ داۋىسى قۇلاقتا ماڭگى جاتتالعان. سونداعى مىسىقتىڭ ءسوزىن ولەگ تاباكوۆ دەيتىن ورىس كينوسىنىڭ ەڭ مىقتى اكتەرى دىبىستاعانىن كەيىن بىلدىك, الايدا مىناۋ بولاتتىڭ قازاقشا سايراپ تۇرعان مىسىعىنىڭ تاباكوۆ دىبىستاعان سول تارعىلدان ءبىر مىسقال كەمدىگى بولساشى؟! عايىپتان تايىپ ءبىر قۇدىرەتتىڭ كۇشىمەن مىسىق بىتكەنگە ءتىل ءبىتىپ, ادامشا تىرلىك ەتۋدى باستاسا, ولار ءسوزسىز بولاتتىڭ ءمىنسىز كەيىپتەۋىندەگى اياعىن جاي باسىپ كەرىلگەن مونتانى, يەسىنە ەركەلەۋدى جاقسى بىلەتىن, ءوز-وزىنە كوڭىلى تولعان توقمەيىل مىنەزدى مىسىققا ۇقسار ەدى. بولات وسى وبرازىمەن-اق بالالىق شاعىن ساعىنعان ادامدى قۋىرشاق تەاترىنا ىنتىق ەتىپ, كەلەسى ساحنالىق قويىلىمعا ىقىلاسپەن ورالۋعا مىندەتتەپ قويعانىن ءوزى دە بىلگەن جوق. مىسىقتىڭ رولىمەن-اق مومىنجانوۆ تەاتردىڭ تالاي جۇلدەسىن جەڭىپ الىپ, قۋىرشاقتىڭ قۇدىرەتتى كۇشكە يە ونەر ەكەنىنە كوپشىلىكتى سەندىرىپ ءجۇر.
قۋىرشاق تەاترىنىڭ ءارتىسى بولۋدىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. ءجيى شاقىراتىن قۋىرشاق تەاترىنىڭ ساحناسىنداعى سپەكتاكلدى تاماشالاپ وتىرىپ «جانسىز قۋىرشاقتىڭ ويىنىنا ەكى سانىن شاپاقتاپ شاتتاناتىن بالانى وسىنشاما كول-كوسىر اسەرگە بولەيتىن نە قۇدىرەت؟» دەگەن سۇراقتى ءجيى قويۋعا تۋرا كەلەدى. اقىرى تاپقانداي دا بولدىق. قۋىرشاقتىڭ جانى – قۋىرشاق جۇرگىزۋشى ءارتىستىڭ قولىندا ەكەن. ويتكەنى ساحنادا ماتادان تىگىلگەن, تەمىردەن يىلگەن, اعاشتان جونىپ جاسالعان ءتۇرلى قۋىرشاقتى قيمىلداتىپ, سويلەتىپ تۇرعان قارا كيىمدى ۇلكەن ادامنىڭ مۇلدە بايقالمايتىنىن, بىراق كورەرمەننىڭ بار زەيىنى جانىنداعى ادامعا ەمەس, قۋىرشاققا عانا اۋاتىنىن تالاي رەت اڭدادىق. بۇل ءسىرا, قۋىرشاق جۇرگىزۋشىنىڭ مۇمكىندىگىنشە قاراپايىم ءارى شىنايى قوزعالىس جاساعان شەبەرلىگىنە بايلانىستى بولۋى كەرەك. ءارتىس قۋىرشاقتى باسقارمايدى, كەرىسىنشە, ونىمەن بىرىگىپ, ءبىرتۇتاس بەينەگە اينالىپ كەتەدى. بولات بەينەلەگەن سوتقار بۇزاۋ, الاددين, كاشتانكا, ورىس ەرتەگىلەرىندەگى تولىپ جاتقان قاسقىر, ەشكى, اتەش, باقا, ارىستان, كەرىك سەكىلدى اڭ-قۇستىڭ رولدەرى وسى سوزىمىزگە دالەل. بولات بۇگىندە تالاي جىلعى تاجىريبەسىن شاكىرت تاربيەلەۋ ىسىنە ارناپ, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنان جاڭادان اشىلعان «قۋىرشاق ءبولىمى» كافەدراسىندا ساباق جۇرگىزە باستادى.
اكتەر الدىمەن ءوزىن شىڭداپ, ونەرىن شىن جەتىلدىرە السا عانا شەبەرلىگىن قۋىرشاققا بەرە الادى. جاراتىلىس زاڭى سونداي, ومىردە دە ءار ادامنىڭ بولمىسىنا زەر سالا قاراعاندا, ونىڭ جۇزىنەن الدەبىر جانۋاردىڭ, اڭنىڭ, قۇستىڭ سۇلباسى ەلەس بەرىپ, بويىندا وسىلارعا ءتان مىنەزدىڭ بۇعىپ جاتاتىنىن بايقاۋعا بولادى. ءبىر ادامنىڭ تابيعاتىنا قوياننىڭ قورقاقتىعى ءتان, ءبىرى تۇلكى سەكىلدى ايلاكەر, ءبىرى ايبارلى ارىستاننىڭ مىنەزىمەن كوش باستاپ, تاعى ءبىرى جان-جاعىن جىلان سەكىلدى زاھار تىلىمەن جايپاپ جاتادى. ءبىر ادام جىلقى مىنەزدەس, ءبىرى تىشقان كەيىپتەس. ادام بويىنداعى وسى قاسيەتتىڭ ءبارى قۋىرشاق تەاترىندا الاقانعا سالعانداي انىق كورىنىس تابادى, سەبەبى ساحنادا جارقىراي كورىنەتىن وسى شىندىق, ەڭ الدىمەن, بولات پەن ۇلبوسىن سەكىلدى اكتەرلەردىڭ شەبەرلىگىنەن تۋىندايتىنى راس.
بۇرىنعىداي ەمەس, بۇگىنگى قۋىرشاق تەاترىنىڭ باعىتى, تاقىرىبى تۇتاس وزگەرىپ, ۋاقىت تالابىنا وراي كوپقىرلى, سان سالالى قىزمەت اتقارا الاتىنىن ايقىن دالەلدەپ وتىر. زامان سۇرانىسىنا ساي قۋىرشاقتار دا ەرتە «ەسەيىپ», بالالارعا عانا ەمەس, بارلىق جاستاعى كورەرمەنگە تارتىمدى بولا ءتۇستى. قازىر الماتى قۋىرشاق تەاترىنىڭ رەپەرتۋارىندا بالالار سپەكتاكلدەرىنەن بولەك, كەشكى مەزگىلدە وينالاتىن «+18» مارتەبەسىندەگى درامالىق قويىلىمدار كوبەيىپ كەلەدى. «مەدەيا», «رومەو مەن دجۋلەتتا», «ماكبەت» سياقتى جاڭاشىل تەاتر رەجيسسۋراسىمەن ساحنالانعان سپەكتاكلدەردە دە بولات باستى رولدەردە ويناپ, درامالىق جانردا دا قامشى سالدىرمايتىن دارا جۇيرىكتىڭ ءوزى ەكەنىن كورسەتتى. ياسون, ماكبەت سەكىلدى تەرەڭ پسيحولوگيزمگە قۇرىلعان كۇردەلى ءرولدى كاسىبي دراما ارتىستەرىنەن ءبىر مىسقال كەم ويناماعان بولاتتى مۇنداي امپلۋادا قۋىرشاق ءارتىسى دەپ ەشكىم ويلامايدى دا.
بولاتتىڭ ومىردەگى جارى, ءتورت بالاسىنىڭ اناسى ۇلبوسىن مومىنجانوۆا دا تەاتردىڭ وتە تالانتتى, بەساسپاپ ارتىستەرىنىڭ ءبىرى. قاي رولدە ويناسا دا يكەمدىلىگىمەن, ەپتىلىگىمەن دارالانىپ تۇرادى. ۇلبوسىننىڭ انيماتورلىق قىرى دا ارىپتەستەرى اراسىندا ابدەن مويىندالعان. سپەكتاكل كەزىندە بالالاردى ساحناداعى ويىنعا تارتىپ, ولاردى ەلىكتىرىپ, ينتەراكتيۆتى قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ شەبەرى. ەكى ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن, ۇنەمى شىعارماشىلىق ىزدەنىستە جۇرەتىن ۇلبوسىن بالالارعا ارنالعان ورىسشا, قازاقشا سپەكتاكلدەردىڭ بارلىعىندا بەلسەندى جۇمىس جاسايدى. «قىزىل تەلپەك», «سۇعاناق ەشكى», ء«ۇش توراي», «سوتقار بۇزاۋ», «اتامەكەن», ورىس حالىق ەرتەگىلەرىندە ماشا, تۇلكى, مىسىق, «ارىستاننىڭ ۇرەيىن قالاي ەمدەيمىز» قويىلىمىندا بونگو-تونگو, ء«الادديننىڭ سيقىرلى شامىندا» جىن بولىپ, كوتەرگەن تاقىرىبى, يدەياسى ءارتۇرلى ەرتەگىلەردە بالعىن كورەرمەندەردىڭ وي-قيالىنىڭ دۇرىس قالىپتاسۋى ءۇشىن بارىن سالادى.
قۋىرشاق تەاترى ساحناسىنىڭ سەركەلەرى بولسا دا, ماقتاندى جانى قالامايتىن, بەتەگەدەن بيىك, جۋساننان الاسا بولۋدى ءومىر ءسۇرۋ ۇستانىمىنا اينالدىرعان بولات پەن ۇلبوسىن قاراپايىم, كىشىپەيىل مىنەزبەن-اق كوپ ءىس تىندىرىپ, كوزقاراسى مەن تانىم كوكجيەگى ەندى قالىپتاسىپ كەلە جاتقان جاس وسكىندى ادامگەرشىلىككە تاربيەلەپ, ولارعا دۇرىس ءومىر ءسۇرۋدىڭ قۇندىلىقتارىن ۇيرەتۋ ءۇشىن جانتالاسا ەڭبەك ەتۋدەن ەش جالىققان ەمەس. وسىنداي تالانتتى ارتىستەر جاساعان وبرازدان ءبىر بالانىڭ جۇرەگىنە ىزگىلىك ءدانى ەگىلىپ, قوعامعا قىزمەت ەتەتىن جاقسى ادام بولىپ قوسىلسا, بۇل قۋىرشاق تەاترىنىڭ تەڭدەسسىز جەڭىسى بولماق.
