اسپانىن ۇشاقتار ورنەكتەگەن انتاليا
اق تەڭىزدىڭ جاعالاۋىندا جاتىپ اسپانعا قارايسىڭ. انتاليا اسپانى بەينەبىر ۇشاقتاردىڭ «كۇرە جولىنا» اينالىپ كەتكەندەي. كوز ۇشىنان ءمينوت سايىن ىركەس-تىركەس بوپ ۇشىپ كەلە جاتقان اق قانات الىپ لاينەرلەر كورىنەدى. ءبىرازدان سوڭ كەيبىر ەلدىڭ ۇشاقتارىن, ءتىپتى, «جىعا تانيتىن» بوپ الدىق. «مىسالى, – دەيسىڭ جاعاجايدان اسپانعا قاراپ تۇرىپ, – اناۋ قىپ-قىزىل بوياۋمەن كومكەرىلگەن تۇرىكتەردىڭ ۇشاعى...». كوز كورگەندى دەرەكتەر دە دايەكتەي ءتۇستى. سويتسەك, انتاليا, كەمەر, تەككير, سيدە, الانيا, بەلەك سياقتى تەڭىز جاعاسىنداعى عاجايىپ قالالارعا كەپ دەمالۋدى ۇيعارعان تۋريستەردى قۇشاعىنا تولتىرىپ العان ۇشاقتار مۇندا ءمينوت سايىن قونادى ەكەن. ءسات سايىن ۇشىپ-قونىپ جاتقان ۇشاقتار «تاسقىنىنا» توتەپ بەرەتىن اۋەجايى دا وتە الەۋەتتى. تۇركياداعى ەڭ ءىرى جانە قازىرگى زامان تالابىنا لايىق بۇل مەكەنجاي ءبىر جىلدا 150 مىڭ ۇشاق پەن 25 ميلليونعا دەيىن تۋريست قابىلداي الادى. تەڭىزدى كەمەرلەگەن كەرمەك سۋعا مالتىپ, جاعاجايداعى تابان كۇيدىرەتىن ىستىق قۇمعا ەتپەتتەي جاتقان تۋريستەردىڭ تۇستەرى دە, تىلدەرى دە سان الۋان. رەسەيدەن كەلگەن ءبىر تۋريستەن «باۋىرىم, بۇل قاي تەڭىز؟» دەپ سۇرادىم. «ارينە, جەرورتا تەڭىزى» دەدى ول. سۇراعان سەبەبىم تۇرىك اعايىندار جەرورتا تەڭىزىنىڭ شىعىس بولىگىندەگى بالقان تۇبەگى مەن كىشى ازيا جانە كريت ارالى اراسىنداعى جارتىلاي تۇيىق سۋدى Ege Denizi دەپ اتايدى ەكەن. بۇل – ەگەي تەڭىزى دەگەن ءسوز. كونە گرەك تىلىندە ەگەي تەڭىزى «ەگ» – سۋ جانە «ايگەس» – تولقىن دەگەن ءسوزدەن شىققان دەگەن دە بولجام بار. ال بولعارلار «بيالو مورە» دەيتىن كورىنەدى. شىنىندا, جاعاجايدان قاراعاندا كوكپەڭبەك بوپ تولقىپ جاتاتىن ۇلى سۋ تاۋ ۇستىنەن كوز تاستاعان كەزدە اپپاق اق ايدىنعا اينالادى. كۇنگە شاعىلىسقان موپ-موماقان ايدىننىڭ تەرەڭدىگى 200 مەتردەن 1000 مەترگە دەيىن جەتەدى. ايگىلى «تيتانيكتىڭ» سىڭارى اتانعان «بريتاننيك» كەمەسىن جۇمىرىنا جۇق كورمەي جۇتا سالعان دا ءبىز تامسانىپ وتىرعان وسى شالقار تەڭىز.پامۋككالە – ماقتاقالا
تۇرىكتەرگە ءتان دەمەسەڭىز, اق تەڭىزدىڭ اينالاسىنداعى تاريحي جادىگەرلەردىڭ كوبىسى ەجەلگى گرەك, كونە ريم, لاتىن يمپەرياسى, ۆەنەتسياندار رەسپۋبليكاسى دەي ما اۋ, ايتەۋىر بوگدە جۇرتتىڭ تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەرگە تولى. وسمان يمپەرياسىنان قالعان بەلگىلەر دە بارشىلىق. سوندىقتان بۇگىنگى تۇركيانى سان ءتۇرلى وركەنيەتتەر مادەنيەتىنىڭ التىن بەسىگى دەسەك تە بولعانداي.
«ءجۇز رەت ەستىگەننەن, ءبىر رەت كورگەن ارتىق». سونىڭ ءبىرى – پامۋككالە. تۇرىك تىلىندەگى «پامۋككالە» اتاۋىن قازاقشاعا اۋدارساق «ماقتاقالا» دەگەندى بىلدىرەدى. كورگەن دە ارماندا, كورمەگەن دە ارماندا بۇل «قالا» – تابيعات-انانىڭ ادامزات ۇرپاعىنا دەگەن عاجايىپ تارتۋى. تابيعاتتىڭ ءوزى مۇسىندەگەن مۇنداي «عاجاپ جەردى», ءتىپتى, بۇرىنعىنىڭ ەڭ قيالى جۇيرىك دەگەن اعايىندى گريممدەرى دە, بۇگىنگىنىڭ دجوان روۋلينگى دە (اتاقتى «گارري پوتتەرىڭ» اۆتورى) ويلاپ تابا الماس. ءتىلىمىز جەتكەنشە ءتۇسىندىرىپ كورەيىك. قاراعان ادامنىڭ كوزىن قارىقتىرارداي اپپاق زات – تاۋ جارتاستارىن جارىپ شىققان بۇلاق سۋلارىنىڭ قۇرامىنداعى اكتاستاردان پايدا بولعان. ەشبىر ەلدە جوق جانە وزىنشە ءبىر اشەكەيلى بۇل الەم تۇركيانىڭ وڭتۇستىك-باتىسىنداعى دەنيزلي پروۆينتسياسىندا ورنالاسقان. تەكپىشەك-تەكپىشەك بوپ جينالعان فارفور ىدىستاردى كوز الدىڭا اكەلگەندەي مە قالاي؟ ەندى بىردە ۇلۋتاسقا دا ۇقساپ كەتەدى. مىنە, وسى اپپاق «ىدىستارعا» بۇلاق سۋى ەرنەۋىنەن تولعان كەزدە ءتىپتى ادەمى كورىنەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, پامۋككالە ناعىز تابيعات فەنومەنى. ويتكەنى ماقتاعا ۇقساس اپپاق دۇنيە ۇستىندە جالاڭاياق ءجۇرىپ, ۇلۋ تاستاردان ادەيى قاشاپ جاساعانداي تابيعي قاۋاشاقتارعا جينالعان جىلى سۋعا شومىلۋدان ارتىق قانداي عانيبەت بار. مۇنداي جەردىڭ جازۋشىلار مەن اقىنداردى, رەجيسسەرلەر مەن سۋرەتشىلەردى وزىنە ماگنيتشە تارتاتىنى تاعى بار. اندرەي ميحالكوۆ-كونچالوۆسكي 1997 جىلى پامۋككالەدە «وديسسەيا» تەلەفيلمىنىڭ كەيبىر ەپيزودتارىن ءتۇسىرىپتى. سونداي-اق, وسى تاڭعاجايىپ جەردە 2012 جىلى «ەلەس قۋعىنشى-2» (پريزراچنىي گونششيك-2) ءفيلمى تۇسىرىلگەن.
پامۋككالەنىڭ عاجايىپتارى سوناۋ انتيكالىق زامانداردان بەرى كۋرورتتىق ايماق رەتىندە پايدالانىلادى ەكەن. ال 1988 جىلى پامۋككالە مەن ونىڭ ىرگەسىندەگى يەراپوليس قالاسىنىڭ قيراندىلارى يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزىلىپتى.
كلەوپاترا حاۋىزى
«كلەوپاترا پاتشانىڭ حاۋىزىنداعى مينەرالدى سۋعا شومىلعان ادام بويىنا ەرەكشە كۇش-قۋات الىپ, جاسارادى» دەگەن اڭىز بار ەكەن. اڭىز ءتامسىلى بويىنشا بۇل حاۋىزعا شومىلعان ادام ءتانى مەن جانىنا جايلى سۋدى اڭساپ, قايتا-قايتا كەلگىسى كەلىپ تۇرادى. حاۋىز سۋى جىپ-جىلى, ءموپ-ءمولدىر, ال جەر استىنان ۇزدىكسىز شىعىپ جاتقان سۋمەن بىرگە كوتەرىلگەن ماپ-مايدا كوپىرشىكتەر دجاكۋزيدىڭ تابيعي ءتۇرىن كوزگە ەلەستەتەدى. كلەوپاترا پاتشايىم وسى جىپ-جىلى كوپىرشىك سۋعا شومىلعاندى ۇناتىپتى. سۋدىڭ ءدامى مەن ءتۇسى «نارزان» اتتى مينەرالدى سۋعا دا ۇقساپ كەتەدى. ارينە, ەجەلگى ريمدىكتەر سالعان باسسەين مەن ونىڭ جاعاسىنداعى كولوننالار شەرۋى قازىر جوق. كەيبىر جەرلەردە قيراندىلارى عانا قالعان. بايقاعانىمىز, كلەوپاترا حاۋىزى ەجەلگى يەراپوليس قالاسىنىڭ قاسىندا ورنالاسقان ەكەن. سول تۇستا ريمدىكتەر وسى جەردەن تەرمالنىي كۋرورتتىڭ قۇرىلىسىن سالىپتى.امفيتەاترلار مەكەنى
انتاليادا ءجۇرمىز دەگەنىمىز بولماسا, كورگەنىمىزدىڭ كوبىسى ەجەلگى گرەك ەسكەرتكىشتەرى, ەستىگەنىمىزدىڭ جارتىسى ەجەلگى گرەك تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەر بولدى. جالپى, تۇركيانىڭ تاۋلارى مەن باۋلارىندا, اسىرەسە, كونە گرەك ەلىنىڭ وركەنيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ ءبىر بەلگىسى – امفيتەاترلاردىڭ قيراندىسى وتە كوپ ەكەن.
مىسالى, پامۋككالەگە جەتۋ ءۇشىن ەجەلگى ريم شاھارىنىڭ سالتاناتتى قاقپاسىنان ءوتىپ, ءساندى سوقپاقتارىمەن كەلە جاتقانداي اسەردە قالدىق. «اناۋ-مىناۋ ەمەس, كلەوپاترانىڭ ءوزى شومىلعان حاۋىز» اتانعان جىلى بۇلاقتىڭ ماڭىندا, مىسالى, ءبىر ۇلكەن امفيتەاتر تۇر. ونىڭ كەرەمەتى – امفيتەاترعا جينالعان 15 مىڭ ادامنىڭ ارقايسىسى سوناۋ تومەندەگى ساحنادا ايتىلعان ءسوزدى قاي قاتاردا وتىرعانىنا قاراماستان انىق ەستيتىن بولعان. مىنە, ەجەلگى ءساۋلەتشىلەر شەبەرلىگىنىڭ قۇدىرەتى! مىنە, ءبىلىمدارلىعىنىڭ بيىگى! ويتكەنى كونە زاماننىڭ كومبەسىنەن الىنعان دالەلدەردە سول كەزدەگى ساۋلەتشىلەردىڭ اكۋستيكا, دىبىس, ءۇن اعىسىن ءدوپ باسىپ, ءدال بولجاعانى سونشالىقتى قايران قالدىرادى.
جارتاستاعى قابىرلەر
امفيتەاتردىڭ قاسىنان كونە ءداۋىردەگى يەراپوليس قالاسىنىڭ قيراندىلارىن كورۋگە بولادى. ول جەردە انتيكالىق نەكروپول, ريم قاقپاسى, اپوللون حرامىنىڭ ۇيىندىلەرى, سونداي-اق, كوشەلەر مەن كولوننالار قالدىعى بايقالادى. تاريحشىلار بۇل قالانى 4000 جىل بۇرىن سالا باستاعان دەيدى. ال ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى ءىى عاسىردا ول ريمدىكتەردىڭ بيلىگىندە بولعان.
تەاتردىڭ قاسىنداعى تاۋ بەتكەيلەرىنەن جارتاستاعى قابىرلەر كوزگە تۇسەدى. ول دا ءسان-سالتاناتى وزىنشە ورنەكتەلگەن ءبىر مەكەن. ەسىكتەرى مەن تەرەزەلەرى بار قابىرلەردى جارتاستان قاشاپ جاساعان قالاشىق دەپ تە قالاسىڭ. ويتكەنى ەجەلگى ساۋلەتشىلەردىڭ عاجايىپ ونەرى ونى قابىردەن گورى ادامدار مەكەندەگەن ءۇيلەرگە كوبىرەك ۇقساتادى. اۋەستىك جەڭىپ, ەسىگىنەن ىشىنە ۇڭىلگەنبىز, سويتسەك, توبەسى ءپاس, ءىشى تار ەكەن.
بىراق ەجەلگى گرەك وركەنيەتىندەگى قايشىلىقتارعا قايران قالۋدىڭ دا قاجەتى جوق. اۋزىمىزدىڭ سۋى قۇرىپ اڭگىمەلەگەن كلەوپاترا حاۋىزىنىڭ قاسىندا انتيكالىق الەمنىڭ تاعى ءبىر كەرەمەتى – ولىلەر پاتشالىعىنىڭ «ەسىگى» بار. ريمدىكتەر وزدەرىنىڭ «ايد» دەپ اتالاتىن اڭىزىندا بۇل جەردى پلۋتوننىڭ ۇڭگىرى دەپ اتاعان.
سۋعا باتقان شاھارنەمەسە دەمرە, ميرا, كەكوۆا عاجايىپتارى
جولىنىڭ ۇزاقتىعى 11 ساعاتقا سوزىلاتىن دەمرە قالاسىنا بارا جاتقان جولدا ەجەلگى فينيكيا مەملەكەتىنىڭ اتىمەن اتالاتىن قالانى باسىپ وتەسىز. قالا «برەندى» اپەلسين. كوشەلەرىنە الىپ قۇمىرانىڭ ەسكەرتكىشىن قويعان. جول ۇزاق جانە تاۋدان تاۋعا اسىپ, كەيدە قۇز جارتاستاردى جاعالاپ وتىرادى. تاۋ ۇستىنەن جەرورتا تەڭىزىنىڭ التىن جاعالاۋى كوز اربايدى. قازىرگى دەمرە قالاسىنىڭ ورنىندا بۇرىن ميرا اتتى قالا بولىپتى. ول ميرا دەگەن جابايى ءزايتۇن اعاشىنىڭ اتىنان پايدا بولعان. بىراق ءزىلزالا مەن باسقا دا تابيعي اپاتتاردىڭ سالدارىنان كونە قالا تۇگەلدەي سۋ استىنا شوككەن. ءسويتىپ ونىڭ ورنىنا جاڭا قالا دەمرە بوي كوتەرگەن. دەمرە دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى ميرا قالاسىنىڭ ورنىنا سالىنعان ەكىنشى قالا دەگەن ماعىنا بىلدىرەدى. تۇرىكتەردىڭ ءبىر جاقسى قاسيەتى ءدىني جادىگەرلەرگە كەلگەندە وتە ءتوزىمدى ەكەن. جول-جونەكەي قاسيەتتى نيكولايدىڭ شىركەۋىنە الىپ باردى. بۇل تۋريستەر وتە كوپ كەلەتىن ورىن ەكەن. مىسالى, شىركەۋ-جادىگەر ءبىر ماۋسىمدا كۇن سايىن تۋريستەرگە تولى 20 اۆتوبۋستى قابىلدايدى. ميرا ءوزىنىڭ تانىمالدىلىعىن حريستيان ءدىنىنىڭ العاشقى كەزەڭىندە قاتتى تانىتىپتى. سول كەزدە ەۋروپادا سانتا كلاۋس رەتىندە تانىمال بولعان قاسيەتتى نيكولاي ميرا قالاسىندا ءومىر ءسۇرىپ, جەرگىلىكتى ەپيسكوپ بولىپتى. وسى قالادا دۇنيەدەن وتكەن. سوندىقتان دەمرەنى «سانتا كلاۋستىڭ قالاسى» دەپ اتايدى ەكەن. وسى تاريحتى ەستە قالدىرۋ ءۇشىن قويىلعان قىزىل تەلپەكتى ءھام قىزىل شاپاندى سانتا كلاۋستىڭ ەسكەرتكىشىن دە كوردىك. ورىستار «دەد موروز», قازاقتار «اياز اتا» دەيتىن شالدىڭ وتانى بۇگىنگى تۇركيانىڭ تاۋلى ايماعىنداعى ەجەلگى شاھار دەمرەدە دەپ كىم ويلاعان. قاسيەتتى حاۋاري پاۆەل ريمگە بەت العاندا وسى ميرا قالاسىندا باسقا حاۋاريلەرمەن كەزدەسكەن دەيدى. ونىڭ سۇيەگىنىڭ قاڭقالارى وسىدان ءجۇز جىل بۇرىن قاسيەتتى نيكولايدىڭ ءشىركەۋىندەگى قابىردەن تابىلىپتى. ءسويتىپ ول انتالياداعى ايماقتىق مۇراجايعا جانە باريگە جەتكىزىلگەن. ءىح-ح عاسىرلاردا وسمان يمپەرياسى فلوتىنىڭ شابۋىلى كەزىندە شىركەۋگە ايتارلىقتاي نۇقسان كەلگەن. بىراق ءحىى عاسىرلاردا شىركەۋ قايتا قالپىنا كەلتىرىلىپتى. ونداعى فرەسكالار مەن موزايكالار ءحىى عاسىرلارعا جاتادى. تەڭىزگە بارىپ شومىلماي قايتۋ قانداي وكىنىشتى بولسا, كاتەرگە ءمىنىپ, تولقىنمەن جارىسپاۋ دا وكىنىش. ال كەكوۆا قالاسىن كورۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە كەمەگە ءمىنۋ كەرەك. كەكوۆا دەگەن قالا تەكتونيكالىق قوزعالىستىڭ سالدارىنان سۋ استىنا كەتكەن. ونىڭ ۇيلەردەن, قورعانداردان, مونشالاردان, باسپالداقتاردان, انتيكالىق قالانىڭ تاعى باسقا دا قالدىقتارى ارال جاعالاۋىنان انىق بايقالادى.
نەنى ۇيرەنىپ, قانداي ءىستى قولعا الامىز؟
كورگەنىمىزدى ايتتىق, ەندى كوڭىلگە تۇيگەنىمىزدى ورتاعا سالساق. انتاليا, ارينە, بۇگىنگى وركەنيەتتىڭ التىن بەسىگى. بىراق ونىڭ «ەسكى قالا» دەپ اتالاتىن ورتالىعى تاريحي جادىگەرلەرگە تۇنىپ تۇر. تۋريستەر شوعىرلاناتىن جەردىڭ ءبىرى دە وسى ارا. مۇندا كەلگەن ادام وسمان يمپەرياسى داۋىرىنە تاپ بولعانداي كۇي كەشەدى. مۇنداي كوڭىل-كۇيگە ءبىز بەيجىڭ قالاسىنا بارعان كەزدە دە تاپ بولعانبىز. قالا ىشىندە «كونە بەيجىڭ» دەگەن قالا بار ەكەن. ول تۋريستەردى ءوزىنىڭ تار كوشەلەرىمەن, كونە زامانعا عانا ءتان ساۋدا-ساتتىقتارىمەن, ءيىس-قوڭىسى مۇرىن جاراتىن قىتاي دامدەرىمەن قارسى الادى. ءدال وسىنداي كورىنىسكە باكۋگە بارعاندا دا كۋا بولدىق. «قىز مۇناراسى» دەگەن جەردە «ەسكى باكۋ» دەگەن قالاشىق بار. «بريلليانتتى قول» اتتى ءفيلمنىڭ كەيبىر كورىنىستەرى ءتۇسىرىلگەن تار كوشەلەردى ارالاپ, كونە عيماراتتارعا ءسۇيسىنىپ قاراساڭ, قالپاعىڭ تۇسەتىن ءزاۋلىم قورعاندارعا ءتانتى بولاسىڭ. ال ءبىزدىڭ ەلدەگى وبلىس ورتالىقتارىندا وسىنداي قالا ىشىندەگى قالالار, ياعني «قالا-مۇراجايلار» بار ما؟ ارينە, «بار» دەپ ايتا المايمىز. بىراق «جوق» بولسا, نەگە جاساماسقا؟ استاناداي ارۋ قالانى ون-ون بەس جىلدىڭ ىشىندە تۇرعىزعان ەلدىڭ داۋلەتى ءۇشىن قالا ىشىندەگى «كونە قالانى» سالۋ قيىن شارۋا بوپ پا؟ مىسالى, ەلىمىزدەگى ەڭ كونە شاھارلاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن تارازدىڭ ورتاسىنان ويىپ تۇرىپ وسىنداي «كونە تاراز قالاسىن» سالۋدىڭ ءدال قازىر ءساتى ءتۇسىپ تۇر. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن بۇرىنعى بازاردى قالا سىرتىنا كوشىرۋ ارقىلى كونە قالانىڭ ورنىن بوساتىپ بەرگەن وبلىستىڭ بۇرىنعى اكىمى قانات بوزىمباەۆقا راحمەت ايتۋ كەرەك. ەندى سول ورىن ارقىلى «كونە تاراز قالاسىنىڭ» وزىنە عانا ءتان ەسكىلىكتى ارحيتەكتۋراسىن الەمگە تانىتىپ, تاريحىن تورتكۇل دۇنيەگە پاش ەتەتىن قۇرىلىستىڭ جوباسىن جاساۋ عانا قالىپ تۇرعان سياقتى. تاراز قالاسىنا كەلگەن تۋريستەر «كونە تاراز» قالاسىنىڭ قورعاندارى مەن قامالدارىن, ساۋدا-ساتتىق ورىندارىن, اسحانالارىن, قولونەر بۇيىمدارىن جاساۋشىلاردىڭ شەبەرحانالارىن نەگە ءبىر جەردەن تاماشالاماسقا؟!. ءدال وسىنداي «قالا ىشىندەگى قالانى» الماتى قالاسىنان «كونە المالىق», شىمكەنت قالاسىنان دا «كونە شىمكەنت», قىزىلوردا قالاسىنان «كونە اقمەشىت», تۇركىستان قالاسىنان دا «كونە تۇركىستان» دەپ (ەلىمىزدىڭ باسقا قالالارىن دا وسى رەتپەن جالعاستىرىپ اتاي بەرۋگە بولادى) جاساۋعا بولماس پا؟ تۇركىستان قالاسىنىڭ ماڭىنداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى مەن قورعاندار, مازارلار وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن دالەلى ەمەس پە؟!. وكىنىشكە قاراي, تۇركىستان قالاسىنىڭ مەرەيتويىنان كەيىن وسى ءبىر مۇنارالى ماڭعاز قالاعا ونشا كوڭىل بولىنبەي كەتتى مە, قالاي؟.. تۇركيانىڭ تاعى ءبىر ۇيرەنەتىن جەرى – تۋريستىك قىزمەتى ەكەن. ءسىز انتالياعا كەلىپ, قوناق ۇيگە جايعاسىپ جاتقاننان كەيىن, ىستامبۇلعا, انكاراعا, ءتىپتى, اراب ەلدەرىنە اپارىپ-اكەلۋگە ءازىر تۋريستىك قىزمەت ورىندارىن كورەسىز. ال انتاليا ماڭىنداعى ون-ون ءبىر ساعاتتىق جولى بار ساياحات دەگەنىڭىز ءتىپتى دە تۇك ەمەس. ال ءبىز الماتىعا كەلگەن ەۋروپالىق نەمەسە امەريكالىق, افريكالىق تۋريستەردى نەبارى 500 شاقىرىم جەردەگى تاراز قالاسىنا الىپ كەلىپ, ونداعى تەكتۇرماس, قاراحان, ايشا ءبيبى, قالي ءجۇنىس مونشاسى سياقتى تاعى باسقا دا ەجەلگى ساۋلەت ونەرىنىڭ ەسكەرتكىشتەرىن كورسەتۋدى قيىن سانايمىز. جولىن الىس كورەمىز. سول سياقتى استاناعا اياق باسقان ءتۋريستى قارقارالىعا, ودان جەزقازعانداعى الاشا حان مازارىنا, دومبۋىل كەسەنەسىنە اپارۋدى باسى ارتىق جۇمىس كورەمىز. التاي كەرەمەتتەرىن كورسەتۋدى, ءتىپتى, قيال سانايمىز. «كەرەك بولسا ءوزى بارسىن» دەپ شالقايامىز. ال تۇركيادا, ياعني تۋريستىك قىزمەتتەن تابىس تاپقان ەلدەردىڭ ۇل-قىزدارى مۇندايدا ەشقاشان ەسە جىبەرمەيدى. الىستى – الىس, قيىندى – قيىن دەپ قاباق شىتپايدى. قازاقتا «ەشتەن كەش جاقسى» دەگەن ءسوز بار. ەڭ باستىسى – جەر امان, ەل تىنىش. سوندىقتان ايتىلعان وسى ويلاردىڭ جۇزەگە اسقانىن ماقتانا ءسوز ەتەتىن كۇن دە الىس ەمەس شىعار دەپ ويلايمىز. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان». تاراز-انتاليا-تاراز. سۋرەتتەردە: 1. انتاليا. 2. ميراداعى امفيتەاتر. 3. جارتاستاعى قابىرلەر. 4. پامۋككالە.
