ايتسە دە, كوكتەم مەن جازدىڭ العاشقى ايلارىندا كوكتەن يىمەي, ىلعال مۇلدە تۇسكەن جوق. القاپقا سىڭىرىلگەن ءدان قىلتيىپ شىققانىمەن, بويىنداعى قۋاتى تاۋسىلعان سوڭ ودان ءارى كوكتەمەي قالدى. جاز ورتاسى اۋا ەگىننىڭ ساباعى قاتايىپ, ماساعى دا بۇرىسە ءبىتىپ, ءدان كىشىرەيدى. سوڭعى جىلدارى ءدال مۇنداي اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن قولايسىز جىل بولماعان شىعار. ەل بايلىعى ەسەبىندەگى القاپقا كوزى تۇسكەن سايىن ديقاننىڭ دا, ىرىستان دامەلى بولىپ وتىرعان وزگە جۇرتتىڭ دا بويىن بيىل قالاي بولار ەكەن دەگەن كۇدىك بيلەدى. كەنەزەسى كەپكەن دالاعا قاراپ الاڭكوڭىل بولعان ديقان قاۋىم بۇگىندە ەگىننىڭ جالعىز ءدانىن ىسىراپ قىلماي جيناپ الماق بولىپ جانتالاسىپ جاتىر.
ءدان قىلتيىپ شىعىسىمەن دارىلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. القاپتاردا اراگىدىك كەزدەسەتىن ارامشوپتەر وتالدى. كوك ەگىنگە ءوش زيانكەستەرمەن كۇرەس جۇرگىزىلدى. قۇرعاشقىلىقتىڭ سالدارىنان پايدا بولاتىن ارقيلى اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا تىرىستى.
كوڭىلدى كۇدىك بيلەگەن جازدى وتكەرىپ, التىن استىق پىسكەن كۇز دە كەلىپ جەتتى. كۇزگى دالا جۇمىستارىنا 8,5 مىڭ استىق كومباينى جۇمىلدىرىلدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وبلىس ديقاندارى جىل سايىن ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتىپ, ونىمدىلىگى جوعارى تەحنيكا ساتىپ الۋدا. بۇل استىقتى ءوڭىر ءۇشىن وتە ماڭىزدى جايت. تاياۋدا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەگىستىك القاپتارىن ارالاپ كورگەن كەزىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اگروونەركəسىپ كەشەنىن وزىق تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت ەكەندىگىنە ايرىقشا نازار اۋدارعان بولاتىن.
وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى «ۇكىمەت اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىن وسىنداي تەحنيكالارمەن قامتاماسىز ەتۋگە كومەك بەرۋى كەرەك. ەگەر زاماناۋي تەحنيكا بولماسا, ءبىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىمىز دامىمايدى. بۇل – انىق دۇنيە. سوندىقتان ۇكىمەت مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ءتيىستى جۇمىستاردى جالعاستىرادى. ەكىنشىدەن, بۇل تەحنيكالار اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنە قولجەتىمدى بولۋى كەرەك. نەسيەگە قاتىستى ساياسات جالعاسا بەرەدى. نەسيە مولشەرى تومەن بولۋى ءتيىس. مەن بۇل مəسەلەگە باسا مəن بەرەمىن», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن.
اقمولالىق ديقانداردىڭ قولدا بار استىق كومبايندارىنىڭ 3,5 مىڭى جوعارى ءونىمدى تەحنيكا. ءسوز اراسىندا بيىل العاشقى جەتى ايدا جالپى قۇنى 43,7 ملرد تەڭگە بولاتىن 208 استىق كومباينى, 349 تراكتور, 83 ەگىس كەشەنى الىنعانىن ايتا كەتەلىك. قاراجاتىن تىرنەكتەپ جيناپ, بولاشاعىن ويلاعان اۋىل شارۋاشىلىعى ۇجىمدارى قاجەتتى تەحنيكانىڭ قىمباتتىعىنا قاراماستان, قاۋقارىن ارتتىرا تۇسۋدە. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ نىعايۋى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ الدىنان كەڭ جول اشپاق. تەحنيكانىڭ جىل سايىن جاڭارىپ وتىرۋى ديقانداردىڭ قولىن ۇزارتادى. تاجىريبەلى ديقانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەڭ كەرەكتىسى دە وسى. ولاي بولاتىندىعى, سولتۇستىك ءوڭىردىڭ كۇزى قۇبىلمالى. ىرعالىپ-جىرعالىپ ءجۇرىپ السا, سۇمبىلە دە باستالىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. وندايدا بار ەڭبەك ىسىراپ بولماق. سوندىقتان بار ءداندى ۋاقتىلى جيناپ العان ءجون. استىق تاسىمالىندا قازىر 14,5 مىڭ تراكتور مەن 5 مىڭعا تاياۋ جۇك كولىكتەرى ءجۇر.
اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ الدىندا تۇرعان باستى ماسەلە – مەحانيزاتورلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. بۇرىنعى تەحنيكا قۇلاعىندا ويناعان مايتالمان مەحانيزاتورلار لەگى الدەقاشان زەينەت دەمالىسىنا شىعىپ كەتكەن. كەيىنگى جاس تولقىن كوكتەمدە ءبىر, كۇزدە ءبىر سۇرانىس بولاتىن ماماندىققا ونشا قۇشتار ەمەس. ونىڭ ۇستىنە وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلى دە دالا تارلاندارىنىڭ قاتارىن سەلدىرەتىپ جىبەردى. ەڭبەگى ەش بولىپ تۇرعان سول كەزدە مەحانيزاتورلاردىڭ قولىنا ناقتى ەڭبەكاقى تيمەدى. ءبىر قولىن ەكى ەتە الماي وتىرعان سەرىكتەستىكتەر مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارى مەحانيزاتورلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن استىق قالدىعىمەن, ءشوپ, سابانمەن تولەپ قۇتىلدى. وسىدان كەيىن جاستاردىڭ بەينەتى كوپ ماماندىقتى يگەرۋگە ىنتاسى كەمىدى. ەكىنشى ءبىر جايت – اۋىل شارۋاشىلىعى كوللەدجدەرىندەگى مەحانيزاتور ماماندارىن دايارلاۋ ماسەلەسى. قازىر ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە باعزى زاماننىڭ استىق كومبايندارى مەن تراكتورلارى وقىتىلۋدا. جىل سايىن تەحنيكا جاڭارىپ جاتقان ۋاقىتتا بۇل وتە جاڭساق ۇدەرىس. مۇنداي كونەرگەن تەحنيكا قازىر القاپتاردا جوق. قازىرگى تەحنيكانى مەڭگەرۋ ءۇشىن وزگەنى بىلاي قويعاندا, كومپيۋتەردى مەڭگەرۋ كەرەك. دەمەك ءدال وسى سالادا سونى سەرپىلىس بولماسا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ كادر ماسەلەسى قوجىراي بەرمەك.
استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارى كۇنى بۇرىن ءازىر بولعان. ارا-جىگىن اجىراتىپ ايتقاندا, بۇل تاراپتا وتكەن جىلدارداعىداي قاربالاس جوق. جازدىڭ ىستىق بولۋى سەبەپتى داندەگى ىلعال كوپ ەمەس. سوندىقتان كەپتىرۋ, قۇرعاتۋ جۇمىستارى قولبايلاۋ بولىپ تۇرعان جوق. ەسەسىنە بيدايدىڭ قامىرلىلىعى وتە جوعارى. دەمەك باعاسى دا قۇندى بولماق. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەڭبەككەرلەرى استىق باعاسى جوعارى بولسا, ەڭبەكتەرىنىڭ وتەۋى بولاتىندىعىنان دامەلى. كۇزگى ەگىن وراعى كەزىندە القاپتان قىرمانعا جەتكىزىلگەن ءداندى ىسىراپ قىلماي ساقتاۋ دا اسا ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى. اقمولالىق ديقاندار بۇل جايدى ەرتەرەك ەسكەرىپ, 6,5 ملن توننا استىق ساقتايتىن قوسىمشا مۇمكىندىك قاراستىرعان. ونىڭ 3,2 ملن تونناسى ەلەۆاتورلارعا تيەسىلى بولسا, 1,3 ملن تونناسى قويمالارعا قۇيىلماق. ال اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىندا 2 ملن توننا استىقتى ىسىراپسىز ساقتاۋعا تولىق مۇمكىندىك بار.
جىل سايىن استىقتى وڭىردەگى قاربالاس كەزىندە جانار-جاعارمايدىڭ جەتىسپەي, ىلگەرى باسقان قادامنىڭ كەيىن كەتۋى كەزدەسىپ تۇراتىن. ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس ىستەيتىن ديقاندار ءۇشىن اشىق كۇننىڭ قاس قاعىم ءساتى قىمبات. بيىل وراق ناۋقانىنا قاپىسىز قامدانعان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا ءار ءليترى 184 تەڭگەدەن 77 مىڭ توننا جانارماي جەتكىزىلدى. وراققا قاجەتتى بارلىق تەحنيكا تەگىس جوندەلىپ, دالا توسىندەگى ۇلى جورىققا دايىن تۇردى.
ەگىننىڭ ەرتە پىسۋىنە بايلانىستى استىق ءۇشىن ارپالىس جىلداعى مەرزىمنەن ءسال ەرتەرەك باستالدى. بۇگىنگە دەيىن 2 982,5 مىڭ گەكتار القاپتىڭ استىعى ورىلدى.
– گەكتار بەرەكەسى ازىرگە 8 تسەنتنەردەن اينالۋدا, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەركەش الەنوۆ, – سوڭعى تاۋلىكتەردە جاۋىن بۇركىپ, ازداپ قولبايلاۋ بولىپ تۇر. بىراق جۇمىس بارىسىندا ەشبىر كەدەرگى جوق. ەگىن وراعىن كۇنى بۇرىن جوسپارلانعانداي, 26 تاۋلىكتىڭ ىشىندە تولىق اياقتاۋ مەجەلەنىپ وتىر.
جاڭا استىقتىڭ 227,9 مىڭ تونناسى ەلەۆاتورلارعا جەتكىزىلگەن. قۇت قامباسىنا قۇيىلعان 207 مىڭ توننا بيدايدىڭ 1,6 مىڭ تونناسى نەمەسە 0,8 پايىزى ەكىنشى سىنىپتى. ديقانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءدان كولەمى ءسال ازداۋ بولعانىمەن, ساپا جاعىنان ۇتاتىن ءتۇرى بار. جاۋىن-شاشىن مول جىلدارى كوپتەگەن جەردە ەگىن ۋاقتىلى پىسپەي, قامىرلىلىعى از بولىپ, قۇنى كەتىپ جاتاتىن. بيىلعى جىلدىڭ ەرەكشەلىگى, كولەم كوپ بولماعانىمەن, ساپا جوعارى. ەلەۆاتورعا جەتكىزىلگەن جوعارىدا كورسەتىلگەن كولەمنىڭ 196,9 مىڭ تونناسى – ءۇشىنشى سىنىپتى بيداي. بۇل – 95,1 پايىز دەگەن ءسوز.
استىق شىعىمى ارقيلى. دالالى جەرلەردە كۇننىڭ ىستىعىنان كۇيىپ كەتسە, ورماندى القاپتارداعى شىعىم تاۋبە دەرلىك. قازىر زەرەندى اۋدانىنداعى ەگىستىك القاپتارىنىڭ گەكتار بەرەكەسى 10 تسەنتنەردەن اينالسا, ساندىقتاۋ 9,9 تسەنتنەردەن ءونىم جيناۋدا.
– اۋدان ديقاندارى بيىل 306 400 گەكتار جەرگە ءداندى داقىلدار سىڭىرگەن بولاتىن, – دەيدى اۋدان اكىمى ەربول جۇسىپبەكوۆ, – بۇگىنگە دەيىن 208 588 گەكتار القاپتىڭ استىعى جينالىپ الىندى. اۋا رايىنىڭ اسا قولايسىزدىعىنا قاراماستان اگروتەحنيكالىق شارالاردى ۋاقتىلى جۇرگىزگەن «بەلگورودسكوە», «US Agro» سەرىكتەستىكتەرى مەن «ليۋبيموۆى» شارۋا قوجالىعى ءتارىزدى ۇجىمدار بىتىك ەگىن ءوسىرىپ, ەگىن وراعىن ۋاقىتىندا اياقتاپ شىقتى. اۋدانداعى مول ءونىم العان شارۋاشىلىقتار دا وسىلار.
ايتسا ايتقانداي, قۋاڭشىلىق جىلدىڭ وزىندە «بەلگورودسكوە» سەرىكتەستىگى گەكتار بەرەكەسىن 17,5 تسەنتنەرگە جەتكىزسە, «سۆوبودنوە» سەرىكتەستىگى 17,1 تسەنتنەردەن ءونىم جيناعان. بەرەكەنىڭ بەل بۋعان ەڭبەككە بايلانىستى ەكەنىن تانىتقان تىڭعىلىقتى شارۋاشىلىقتار قاتارىندا ءار گەكتاردان 16,3 تسەنتنەردەن ءدان جيناعان «ماكسيموۆكا», «بالكاشينسكي» سەرىكتەستىكتەرىن دە اتاي كەتۋگە بولادى.
كەلەر جىلدىڭ قامى دا ويلاستىرىلۋدا. ديقان قاۋىم ساپالى استىقتان تۇقىم قورىن قالىپتاستىرۋدا. بۇل ورايدا ازىرگە اتباسار, ەگىندىكول, استراحان اۋداندارى الدا كەلەدى.
اقمولا وبلىسى
