ەكونوميكا • 07 قىركۇيەك، 2021

اگروسەكتورداعى ارشىندى قادامدار

100 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان تاۋەلسىزدىك الىسىمەن كەڭەس قۇرامىندا بولعان وزگە دە مەملەكەتتەر سەكىلدى ەكونوميكانى جاڭعىرتۋعا، حالىق شارۋاشىلىعى سەكتورلارىن رەفورمالاۋعا كىرىستى. بۇل ەلدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى ەدى.

 

جۇرگىزىلگەن رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە اۋىل شارۋاشىلىعىندا كوپ دەڭگەيلى ەكونوميكا قالىپتاستى. بۇل اگرارلىق ساياساتتىڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق باعىتتارىنىڭ ءبىرى. دەسە دە، وسى ۋاقىتقا دەيىن ورىن العان وزگەرىستەردىڭ ءبارى قيىندىقسىز وتپەدى. ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاسقان وڭىرارالىق ءھام سالاارالىق بايلانىستاردىڭ وزگەرۋى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى داعدارىسقا جول اشىپ بەردى.

ءبىرىنشى كەزەڭ: قۇرىلۋ ھام قالىپتاسۋ

ماماندار قازاقستانداعى اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ەكونوميكاسىنىڭ قالىپتاسۋىن ەكى كەزەڭگە ءبولىپ قاراستىرادى. ءبىرىنشى كەزەڭ 1991-1999 جىلداردى قۇرايدى. بۇل – ەكونوميكانىڭ قۇرىلۋ كەزەڭى. ەكىنشى – ءوسۋ كەزەڭى. ول 2000 جىلدان باستالادى.

بۇعان دەيىن ورتاق جۇيەگە جۇمىس ىستەپ كەلگەن قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن ءوز بەتىنشە دامۋعا كوشتى. ءسويتىپ اۋىل شارۋاشىلىعى ەكونوميكاسىنىڭ العاشقى قادامدارى جاسالدى. 1991-1999 جىلدارداعى قۇ­رىلۋ كەزەڭى اگروونەركاسىپتى قايتا قۇ­رۋ­مەن سيپاتتالاتىنى دا سوندىقتان. 1991 جىلعا دەيىن مەملەكەتتىك مەنشىك نا­رىق­تىق جولعا كەدەرگى بولعانى بەلگىلى. ويتكەنى نارىقتىق وزگەرىستەردىڭ ماڭىز­دى شارتتارىنىڭ ءبىرى – مەنشىك نىسان­دارىنىڭ كوپتۇرلىلىگى بولدى.

1991 جىلى جەر رەفورماسى باستالدى. ول جەر مەنشىگىنە دەگەن قاتىناستىڭ وزگەرۋىمەن، مەملەكەت مونوپولياسىن جويۋ، ۇجىمشار جانە كەڭشارلاردى ءتۇرلى ۇيىمدىق-قۇقىقتىق قۇرىلىمدارعا وزگەرتۋمەن سيپاتتالدى. ۇجىمشار جانە كەڭشارداعى مەملەكەتتىك جەر مەنشىگىن جەكەشەلەندىرۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن شارۋا قوجالىقتارىنا، ءۇي شارۋاشىلىقتارىنا، كووپەراتيۆتەرگە وتكىزۋ باستالدى. سول كەزدە مەملەكەتتىك سەك­تورداعى اۋىل شارۋاشىلىعى جەر­لەرىنىڭ كولەمى 2 ملن 925 مىڭ گەكتاردى قۇراعان ەكەن. ال مەملەكەتتىك ەمەس سەك­توردىڭ ۇلەسى – 341،1 مىڭ گەكتار جەر. وسىلايشا، جەر قورىن ءبولۋ جانە شارۋا­شىلىقتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن قۇرۋ ارقىلى سالاعا وزگەرىس ەنگىزۋ باستالدى.

سول كەزدەگى رەفورمالار ءونىمدى تۇتى­نۋ­شىلارعا، سۇرانىس قۇرىلىمىنا بەلسەندى اسەر ەتۋگە، ءونىمنىڭ رەسۋرس سىيىمدىلىعىن تومەندەتۋگە، ونىڭ ساپاسىن جانە تالعامىن ارتتىرۋعا باعىتتالدى. سالدارىنان اۋىل شارۋاشىلىعى ەكونوميكاسىنا تۇسەتىن كاپيتال قىسقاردى، ءوندىرىس كولەمى ازايدى، اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس دەڭگەيى ناشارلادى، اۋىلداعى الەۋمەتتىك شيەلەنىس كۇشەيدى. قارجىلىق داعدارىسقا دەيىن اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ ءوسۋ قارقىنى جاقسى بولدى. الايدا ازيالىق داعدارىستان جانە رەسەي ءرۋبلىنىڭ دەۆالۆاتسياسىنان كەيىن قازاقستان ءۇشىن حالىقارالىق ەكونوميكالىق ورتا ناشارلادى، اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى ءوندىرىسىنىڭ قارقىنى تومەندەدى.

ماسەلەن، 1997 جىلى اۋىل شارۋا­شىلى­عىنداعى جالپى ءوندىرىستىڭ كولەمى 297 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعى – 168،1 ملرد تەڭگەگە نەمەسە جالپى ءونىمنىڭ 56،6 پايىزىنا، مال شارۋاشىلىعى – 128،9 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 43،4 پايىزعا تەڭ. ءدال وسى جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنا باعىتتالعان كاپيتالدىق سالىمداردىڭ ۇلەسى جالپى كاپيتالدىق سالىمداردىڭ 1،5 پايىزىن عانا قۇرادى. سونداي-اق اتالعان جىلى ءتيىمدى شارۋاشىلىقتاردىڭ ۇلەسى 23،4 پايىزعا، ال تيىمسىزدەردىڭ ۇلەسى 72،4 پايىزعا تەڭ بولدى. نەگىزگى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى بويىنشا تيىمدىلىك كەرى ناتيجە كورسەتتى. ءسويتىپ ءداندى داقىلداردىڭ تيىمدىلىك دەڭگەيى – 7،1 پايىزدى، كارتوپ – 12،1 پايىزدى، كوكونىس – 11،7 پايىزدى، ءىرى قارا مالدىڭ ەتى – 53،1 پايىزدى، قوي ەتى – 30،2 پايىزدى، قۇس ەتى – 21،7 پايىزدى، ءسۇت 37،6 پايىزدى قۇرادى.

جالپى سالا بويىنشا زارداپ كولەمى 27،5 ملرد تەڭگە بولدى. ال اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ نەسيەلىك بەرەشەگى 121 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. تولەم قابىلەتسىزدىگىنە بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى كولىكتەرىن وندىرەتىن كاسىپورىنداردىڭ ونىمدەرى جانە ونىمەن تىعىز بايلانىستى حيميالىق ونىمدەر سۇرانىسسىز قالدى.

1997 جىلعى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى اۋىر جاعداي مەملەكەتتىك قولداۋدى كۇشەيتۋدى تالاپ ەتتى. وسىلايشا، ىشكى قارجىلىق تۇراقتىلىقتى كۇشەيتۋ ماقساتىندا 1998 جىلدان باستاپ الەۋەتى تومەن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىن بانكروت دەپ جاريالاۋ ارقىلى قارجىلىق وڭالتۋ جانە ساناتسيا باستالدى. ناتيجەسىندە، 1998-2001 جىلدار ارالىعىندا الەۋەتى تومەن 2 184 اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمىنىڭ 83 پايىزى نەمەسە 1 817-ءى جويىلدى. قولعا الىنعان شارالار جالپى نەسيە قارىزىن 67،2 ملرد تەڭگەگە (55 پايىزعا) قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى.

اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندى­رۋ­شىلەرىن قولداۋ ماقساتىندا 1998-1999 جىلدار ارالىعىندا مەملەكەت بىرقاتار ءتيىمدى شارالاردى قولداندى. ماسەلەن، سالىق جەڭىلدىكتەرى ۇسىنىلدى. بىرقاتار تاۋارعا ارنالعان قوسىمشا قۇن سا­لىعى 10 پايىزدى قۇرادى. 1998 جىلعى شىل­دەدەن باستاپ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى ءۇشىن سالىق سالۋدىڭ پاتەنتتىك جۇيەسى ەنگىزىلدى. ول بيۋدجەتكە باعىتتالعان تۇسىمدەردى 80 پايىزعا ازايتۋدى كوزدەدى.

بۇدان بولەك، بيۋدجەتكە سالىق تولەۋدى 1999 جىلعى 15 جەلتوقسانعا دەيىن سوزۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۇكىمەت قاۋلىسى قابىل­داندى. «سالىق جانە باسقا دا بيۋدجەتكە تولەنەتىن تولەمدەر تۋرالى» زاڭعا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. 2000 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا قالىپتاسقان سالىقتار مەن سانكتسيالار تاعى دا 3 جىلعا سوزىلدى. شاعىن تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ جانە باعا دەمپينگىن بولدىرماۋ ءۇشىن بەكىتىلگەن باعامەن بيدايدى مەملەكەتتىك رەسۋرستارعا جىل سايىن ساتىپ الۋ تەتىگى ەنگىزىلدى.

ون جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ اگرارلىق ساياساتى نارىقتىق نەگىزگە باعىت الدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان كەڭەس وداعىنان كەيىنگى مەملەكەتتەر اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ تەرەڭ اگرارلىق رەفورمالاردى جۇرگىزە باستادى: زاڭنامالىق-قۇقىقتىق بازا مەن اگرارلىق رەفورمالار تەتىگى ازىرلەندى، مەملەكەتتىك مەنشىكتەن جەكەمەنشىككە ءوتۋ جۇرگىزىلدى. سوڭعىسى كوپ ساناتتى ەكونوميكانى دامىتۋعا سەبەپشى بولدى. رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە جەر ۇلەستەرىن كەيىپتەندىرۋ جانە ناتۋراليزاتسيالاۋ جۇرگىزىلدى. جەر پايدالانۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى زاڭمەن بەكىتىلدى ءارى جەردىڭ نارىقتىق اينالىمىن دامىتۋعا جاعداي جاسالدى. اگروونەركاسىپتى باسقارۋدى مونوپولياسىزداندىرۋ ناتيجەسىندە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدىڭ نارىقتىق تەتىكتەرى پايدا بولدى. قارجىلىق-نەسيەلىك جانە باعا ساياساتىنداعى نارىقتىق وزگەرىستەر ينۆەستورلاردى تارتۋ، ميكرونەسيەلەندىرۋ، ونىمدەرگە دەگەن كەلىسىمدىك باعالاردى قولدانۋ ارقىلى اگروقۇرىلىمداردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا جول اشتى.

ەكىنشى كەزەڭ:ء وسۋ مەن ورلەۋ

2000 جىلداردىڭ باسىندا قالىپتاسقان جاعداي اگرارلىق سەكتوردىڭ دامۋ ستراتەگياسىنان كونتسەپتۋالدىق انىقتامانى قاجەت ەتتى. ونىڭ نەگىزگى باعىتتارى 2030 جىلعا دەيىنگى قازاقستاننىڭ دامۋ ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن. سترا­تەگيا شەڭبەرىندە 2000-2002 جىلدارعا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن دامىتۋ باع­دارلاماسى ازىرلەندى. ول باسەكەگە قابىلەتتى ءوندىرىس سالالارىنىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋىن، نەگىزگى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ تۇرلەرىن ءوندىرۋدى تۇراقتاندىرۋدى قاراستىردى. باعدارلاما شەڭبەرىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىن مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ زاڭنامالىق بازاسى قۇرىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەردى نەسيەلەۋ كەزىندە كەپىلدىك بازاسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا «استىق تۋرالى» زاڭعا سايكەس استىق قولحاتى جۇيەسى ەنگىزىلدى.

مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىمەن اۋىل شارۋا­شىلىعىن ماقساتتى تۇردە دامىتۋ ءۇشىن العاشقى قادامدار جاسالدى. ءسويتىپ ارنايى ليزينگتىك كومپانيا – «كاز­اگروقارجى» اق قۇرىلدى. ول بۇگىن­دە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن، جاب­دىقتاردى ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمە بويىنشا ۇسىناتىن جالعىز مەملەكەتتىك كومپانيا بولىپ سانالادى.

اۋىلدىق تاۋار وندىرۋشىلەر جەڭىل­دەتىلگەن سالىق تالاپتارىنا سايكەس جۇ­مىس ىستەۋدى باستادى. زاڭدى تۇلعالار 80 پايىزدىق ارزانداتىلعان پاتەنت نەگىزىندە، شارۋا جانە فەرمەرلىك قوجالىقتار بىرىككەن جەر سالىعى نەگىزىندە جۇمىس ىستەۋگە كوشتى. مەملەكەت جانۋارلار جانە وسىمدىكتەردىڭ اسا قاۋىپتى اۋرۋلارعا قارسى شارالارىن تولىق جۇرگىزۋدە، اسىل تۇقىمدى ءونىمنىڭ، ەليتالىق تۇقىمداردىڭ، مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ قۇنىن ارزانداتۋدا ۇلكەن كومەك كورسەتۋدە. 2001 جىلدان باس­تاپ وتاندىق اۋىل شارۋا­شىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن مينەرالدى تىڭايتقىشتارعا سۋبسيديا بولىنەدى.

اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىندا قالىپتاسقان جاعىمسىز جاعدايلاردى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ءۇشىن «اسىل تۇقىمدى مال شارۋا­شىلىعى تۋرالى» زاڭىنا وزگەرىستەردى جانە قوسىمشالاردى ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وندا اسىل تۇقىمدى ءونىمدى وتكىزۋمەن جانە وندىرۋمەن اينالىساتىن شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى، اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىعى سالاسىندا ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى، مال شارۋاشىلىعىنىڭ اسىل تۇقىمدى بازاسىن ساقتاۋعا، دامىتۋعا جانە قايتا ورناتۋعا مەملەكەتتىك سۋبسيديالاردى ۇسىنۋ تەتىكتەرى بەلگىلەنگەن.

بۇدان بولەك، ءونىمدى سىرتقى جانە ىشكى نارىققا وتكىزۋ جولىمەن مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىن ىنتالاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار باستالدى. وسى ورايدا 2001 جىلدىڭ سوڭىندا ارنايى مەملەكەتتىك كومپانيا – «مال ونىمدەرى كورپوراتسياسى» اق قۇرىلدى.

1999 جىلدان باستاپ نارىقتىق جاعدايلارعا سايكەس بۇرىنعى باقىلاۋلى-قاداعالاۋ جانە شارۋاشىلىق-ورىنداۋ فۋنكتسيالارىن بىرىكتىرەتىن مەملەكەتتىك ۆەتەريناريا جۇيەسىنىڭ ورنىنا مەم­لە­كەتتىك ۆەتەريناريالىق قاداعالاۋ جۇيەسى قۇرىلدى. بۇل جەكەمەنشىك ۆەتەرينارلىق قىزمەتتى دامىتتى.

دەگەنمەن 2002 جىلى وتپەلى كەزەڭنىڭ پروبلەمالارى بىلىنە باستادى. اتاپ ايتقاندا، اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكا­لارى مەن جابدىقتارىنىڭ توزۋى، جەر قۇنارلىلىعىنىڭ تومەندەۋى، اگروتەحنو­لوگيالاردىڭ ساقتالماۋى، ەگىندىك جانە مال شارۋاشىلىعى ونىمدىلىگىنىڭ، ءوندىرىس تابىستىلىعىنىڭ جانە وندىرىلەتىن ءونىم­نىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ تومەندەۋى ۇلكەن پروبلەماعا اينالدى. سول سەبەپتى ەل­باسى 2002 جىلى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا الداعى ءۇش جىلدى اۋىلدى جاڭارتۋ جىلدارى دەپ جاريالادى.

بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن 2003-2005 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك ازىق-ت ۇلىك باعدارلاماسى ازىرلەندى. ونىڭ باس­تى ماقساتى – ءتيىمدى اگروبيزنەستى رەت­تەۋ، ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ مەن باسە­كەگە قابىلەتتى ونىمدەردى وتكىزۋ جانە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن وڭتاي­لان­دىرۋ بولدى.

مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ زاڭنامالىق بازاسىن ءارى قاراي ۇلعايتۋ، جەتىلدىرۋ جانە ونى حالىقارالىق تاجى­ريبە نورمالارىنا سايكەستەندىرۋ بو­يىنشا ۇلكەن جۇمىس اتقارىلدى. جەر، سۋ جانە ورمان كودەكستەرى جۇمىس ىستەي باستادى. «اگروونەركاسىپ كەشەنىن جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋدى مەم­لەكەتتىك رەتتەۋ تۋرالى»، «وسىمدىك شارۋا­شىلىعىندا مىندەتتى ساقتاندىرۋ تۋرالى»، «سۋ پايدالانۋشىلاردىڭ اۋىل­دىق تۇتىنۋ كووپەراتيۆتەرى تۋرالى»، «جانۋارلار الەمىن قورعاۋ، قايتا ءوندىرۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى» زاڭدار قابىلداندى. ولاردىڭ نەگىزگى ەرەجە­لەرىن ناقتىلايتىن زاڭعا تاۋەلدى نورما­تيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر بەكىتىلدى. ەلە­ۆاتورلاردى ليتسەنزيالاۋ بويىنشا جۇمىس اياقتالدى. «اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى تۋرالى»، «استىق تۋرالى» زاڭدارعا كونتسەپتۋالدىق وزگەرىستەردى جانە قوسىمشالاردى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلدى. ەسەپ ماسەلەسى، مەملەكەتتىك تىركەۋ جانە مەحانيكالىق كولىك قۇرالدارى مەن ولاردىڭ تىركەمەلەرىن مەملەكەتتىك تەحنيكالىق بايقاۋدان وتكىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. قابىلدانعان زاڭدار ەل ەكونوميكاسىنداعى اگرارلىق سالانى دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزدى.

2006 جىلدىڭ باسىنا قاراي جۇمىس ىستەپ تۇرعان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرى­لىم­دارىنىڭ سانى 1990 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 30 ەسە كوبەيدى. بۇل رەتتە شارۋا (فەرمەرلىك) قوجالىقتارى 324-تەن 156 978 بىرلىككە دەيىن ءوستى. ال مەملەكەتتىك كاسىپورىندار 2 223-تەن (1990 جىلى) 65-كە دەيىن نەمەسە 34 ەسە ازايدى (2005 جىلى).

جەرگە تولەماقى ەنگىزگەننەن كەيىن جەردىڭ تومەن ونىمدىلىگىنەن باس تارتقان شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ناتيجەسىندە اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن پايدالانۋشىلار سانى ازايدى. وسىلايشا، 1990 جىلمەن سالىستىرعاندا 2005 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ جەر پايدالانۋشىلاردىڭ قولدانۋ الاڭ­دارى 2،5 ەسە، ەگىستىك جەرلەر – 1،6 ەسە، شا­بىن­دىقتار مەن جايىلىمدار 3 ەسە قىسقار­تىلدى.

سۋ كودەكسىن جانە باسقا دا نورماتيۆتىك زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردى قابىلداۋمەن سۋ سا­لاسىندا ناقتى بايلانىستاردى رەت­تەۋ ءۇشىن جاعدايلار جاسالدى. ونىڭ قىزمەتى رەتتەلدى، مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار سۋ پاي­دالانۋشىلاردىڭ دا ۋاكىلەتتەرى مەن مىندەتتەرى بەلگىلەندى، مەملەكەتتىك باقى­لاۋدىڭ جۇيەسى قالىپتاستى. جاڭا ورمان كودەكسىندە سالىنعان نورمالار، جەكە كاپيتالدى اتالعان سالاعا تارتۋدا، ورمان قورلارىن ساقتاۋدا، جاڭعىرتۋدا جانە پايدالانۋدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا جول اشتى.

مەملەكەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىن مەملەكەتتىك قولداۋ كۇشەيدى. ونى قول­داۋعا بولىنگەن قارجىلىق قورلاردىڭ مول­شەرى مەملەكەتتىك باعدارلاماداعى پارامەترلەرگە تولىق سايكەس كەلەدى. بۇل رەتتە جىل سايىنعى ءوسىم 9-10 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.

مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى مەن ولاردى ىسكە اسىرۋ تەتىگى ىنتالاندىرۋ­شى سيپاتقا يە بولعانىن دا اتاپ ەتۋ قاجەت. اۋىلدىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ماق­ساتىندا پرەزيدەنت جارلىعىمەن 2003 جىلى اۋىلدىق اۋماقتاردى دامى­تۋدىڭ 2004-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بەكىتىلدى. اتالعان باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋى جوعارى دامۋ الەۋەتى بار ەلدى مەكەن­دەردىڭ سانىن ەداۋىر كوبەيتۋگە جانە كۇنكورىستىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيى ساقتال­عان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سانىن ازايۋىنا مۇمكىندىك بەردى. بۇدان بولەك، اۋىل تۇرعىندارىن اۋىز سۋمەن قاجەتتى مولشەردە جانە جوعارى ساپادا قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2002-2010 جىلدارعا ارنالعان «اۋىز سۋ» سالالىق باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلدى.

نەسيەلەندىرۋ باعدارلامالارىنىڭ شەڭبەرىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ تالاپتارىنا باعىتتالعان ءتيىمدى قارجى قۇرالدارى قالىپتاستى. ولار ەگىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە، اۋىل­دىق تۇتىنۋ كووپەراتيۆتەرىن جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋگە، اۋىلشارۋاشىلىق تەح­نيكاسى مەن تەحنولوگيالىق جابدىق­تاردى ليزينگكە الۋعا، اۋىلدىق نەسيە سەرىك­تەستىكتەرىنىڭ جۇيەسىنە، شاعىن نەسيە­لەندىرۋگە باعىتتالدى.

اۋىلدىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ نەسيەگە قولجەتىلىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلدى. وسى ماقساتپەن «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسيا­سى» اق قۇرىلدى. اۋىل جىلدارىندا ىسكە اسىرىلعان مەملەكەتتىك ازىق-ت ۇلىك باع­دار­لاماسىنىڭ جالعاسى رەتىندە 2006 جىلدان باستاپ 2006-2010 جىلدارعا اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ ورنىقتى دامۋ تۇجىرىمداماسى جانە ونى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارالار باعدارلاماسى بەكىتىلدى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ جىلدارىندا ەكونوميكانىڭ اگرارلىق سەكتورىندا تۇراقتى دامۋدىڭ وڭ سەرپىنى بايقالدى. ءوندىرىس كورسەتكىشى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ، اۋىلدا قارجىلىق قىزمەت نارىعى دامىدى، اۋىل تۇعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى جاقساردى. تۇپتەپ كەلگەندە، قابىلدانعان شارالاردىڭ بارلىعى ازىق ت ۇلىكتىڭ نەگىزگى تۇرلەرى بويىنشا ەلدىڭ قامتاماسىز ەتىلۋىنە مۇمكىندىك بەردى. مەملەكەت ءونىم قاۋىپسىزدىگى مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شارالاردى قولعا الدى. وسى ورايدا ءوندىرۋشىنىڭ ءوز ءونىم قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن «ازىق-ت ۇلىكتىك ءونىمنىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى.

قورىتا ايتقاندا، قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىندا ءتۇرلى كەزەڭدەردەن ءوتتى. ال قازىر وتىز جىل بويى توگىلگەن تەردىڭ جەمىسىن كورىپ وتىرمىز. قازاقستان اگروونەركاسىپ كەشەنى جاقسى دامىعان ەل رەتىندە الەمگە تانىلا باستادى. اگروسەكتورداعى ارشىندى قادامدار ەل ەكونوميكاسىن العا سۇيرەي بەرەرى انىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

ديلليان ۋايت قاھارىنا ءمىندى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 19:10

سينگاپۋردىڭ سوڭعى اۋىلى

الەم • بۇگىن، 17:55

پەتر يان ۇزدىكتەر قاتارىنا ەندى

جەكپە-جەك • بۇگىن، 16:05

ۇقساس جاڭالىقتار