تەحنوكراتيا سالتانات قۇرعان داۋىردە ءداستۇرلى باسىلىمداردىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر دەيتىن پىكىرگە بوي الدىرا قويمايتىن ويلى وقىرمان كۇندەلىكتى تىرشىلىك تىنىسىن جىلت ەتپە سايتتاردان گورى مەرزىمدى باسىلىمداردان وقىعاندى ءتاۋىر كورەدى. بيىلعى العاشقى توقساندا «قازپوشتا» اكتسيونەرلىك قوعامى جاريالاعان دەرەكتى ەسكەرسەك, ەلىمىزدە گازەت-جۋرنالعا جازىلۋدىڭ جالپى كولەمى 55,6 ملن دانانى قۇراعان. بۇل كوپ بولماسا دا, از كورسەتكىش ەمەس. ال باسىلىمعا جازىلۋ ءۇشىن سوڭعى تيىنىن سارپ ەتكەندەردى سارىلا كۇتتىرىپ, پوشتا جاشىگىنە تەلمىرتىپ قويۋ – ساناعا سىيمايتىن ءىس.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, بۇل ماسەلەنى قوزعاۋعا تۇرتكى بولعان وقىرمان حاتتارى. سولاردىڭ بىرىنە نازار سالىپ كورەيىك.
– مەن باس باسىلىمنىڭ 47 جىلدان بەرى وقىرمانىمىن. بىراق كەڭەستىك كەزەڭدە دە جانە وسى جىلعا دەيىن گازەتتى ۇيگە الدىرۋدا ءداپ وسىنداي باسسىزدىققا تاپ بولماعان ەدىم. ۇيگە «Egemen Qazaqstan», «قازاق ادەبيەتى», «انا ءتىلى» گازەتتەرىن, «اباي», «ماعجان» جۋرنالدارىن الدىرىپ وقيمىن. ەلەكتروندى نۇسقادان گورى قاعاز ارقىلى وقىعان مىڭ ەسە اسەرلى. بۇعان دەيىن باسقا دا قازاقشا گازەتتەردى الىپ كەلگەنمىن. بيىلعى شىلدەدەن بەرى ول ويىمنان باس تارتتىم. سەبەبى ناۋرىزدان باستاپ بىزگە قىزمەت كورسەتەتىن 46-پوشتا دۇرىس جۇمىس ىستەمەي, گازەتتەردى كەشىكتىرىپ اكەلدى. پوشتا تاسۋشىنىڭ تۇراقتامايتىنىن ايتتى. اسىرەسە, «ەگەمەننىڭ» كەشىگۋى شارشاتتى. كۇندەلىكتى جاڭالىقتان قۇر قالاسىڭ. تامىزدا ءتىپتى سوراقى بولدى: گازەتتەردىڭ ءبىر اپتادان كەيىن كەلۋى ۇردىسكە اينالدى. سەبەبىن ءبىلدىم: 46, 57, 60-پوشتالار بىرىكتىرىلىپ, گازەتتەر 57-پوشتادا تاراتىلاتىن بولىپتى. بۇعان دا كوندىم. ءبىر اپتاداي گازەتتەر دۇرىس كەلگەندەي بولدى.
وتكەن اپتادا گازەتتەر مۇلدەم كەلگەن جوق. 6 قىركۇيەك كۇنى سول 57-پوشتاعا باردىم. پوشتا تاسۋشىنىڭ جالاقىنىڭ ازدىعىنا بايلانىستى جۇمىستان شىعىپ كەتكەنىن, بۇدان بىلاي گازەتتەردى ءوزىمنىڭ الىپ تۇرۋىم قاجەتتىگىن ايتتى. سونىڭ وزىندە «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ 1, 3 قىركۇيەكتەگى ساندارى جوق بولىپ شىقتى. كەيىن تاۋىپ بەرۋلەرىن ءوتىنىپ, قىزمەتكەر ايەلدەردىڭ ۇيالى تەلەفوندارىن سۇراپ ەدىم, مۇنداي تەلەفون جوق ەكەنىن سىلتاۋ ەتىپ, شىعارىپ سالدى. جۇمىستارىنان ايىرىلىپ قالۋ قاۋپىنەن بولسا كەرەك. قىزمەت تەلەفوندارى ىستەمەيدى ەكەن, اقشاسى تولەنبەگەن. مىنە, وڭتۇستىك استاناداعى پوشتا تاسىمالى وسىنداي ماسقارا كۇيگە جەتىپتى. بۇلاي جالعاسا بەرسە, ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ماڭىزدى ءبىر وشاعىنان ايىرىلامىز.
بۇل – قازاق باسپاسوزىنە تونگەن ۇلكەن قاۋىپ. انا تىلىمىزدەگى گازەتتەر مەن جۋرنالداردىڭ تارالىمى كۇرت تومەندەيدى. ال ءتول گازەتتەردى ءوز ۋاقىتىندا الماۋىڭ اۋا جەتپەگەنىمەن بىردەي. بۇل ماسەلەنىڭ باسىن اشىپ, دەر كەزىندە شارا قولدانباسا, ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر بولادى. گازەت تاسىمالىن دۇرىس جولعا قويماي, ءباسپاسوز دە ىلگەرى باسپايدى, – دەپ اشىنادى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, پروفەسسور سەرىكقازى قوراباي.
رەداكتسيامىزعا تەلەفون شالعان بەكەن نۇراحمەت پەن زەينەتكەر سەكەر ايتبايقىزى دا وسى ماسەلەنى قاۋزاپ, گازەت تاسىمالى ىسىنە كوڭىلدەرى تولمايتىنىن العا تارتتى. البەتتە, اتالعان جايت الماتىدا عانا ەمەس, وزگە وڭىرلەردە دە وزەكتى ماسەلەگە اينالعانىنا ايماقتارداعى ارىپتەستەرىمىز ارقىلى حاباردارمىز.
ايتالىق, بۇعان دەيىن ء«داستۇر» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, اقىن قاسىمحان بەگمانوۆ «باس رەداكتورلار كلۋبى» باس قوسىپ «قازپوشتا» جۇمىسىنىڭ كەمشىلىكتەرىن تالقىلاعانىن جەلىگە جازعان بولاتىن.
«...ءبىزدىڭ ەتنوگرافيالىق ء«داستۇر» جۋرنالى جارىق كورگەلى 12 جىل بولىپتى. قازىر جۋرنالدىڭ تۇراقتى وقىرماندارى قالىپتاستى. نۇر-سۇلتانداعى قازپوشتانىڭ №وپس-13 بولىمشەسىنەن ء«داستۇر» جۋرنالىنا 2021 جىلعا جازىلعان 98 وقىرماننىڭ اقشاسىن وپەراتور قىز الىپ, ولاردىڭ قولدارىنا زاڭدى تۇبىرتەكتەرىن (كۆيتانتسيالارىن) بەرىپ جىبەرگەن. ءسويتىپ سول وپەراتور قىز 98 وقىرماننىڭ ءبىر جىلدىق اقشاسىن ءوز قالتاسىنا سالىپ العانىن, ونى جاراتىپ قويعانىن مويىندادى. «مويىندادى» دەگەنىمىز جاي جەڭىل ءسوز بولعانىمەن, ونى دالەلدەپ شىعۋ ءۇشىن رەداكتسيا مەن وقىرماندارعا ەكى اي ۋاقىت كەرەك بولدى. ءوز كىنالارىن بىلە تۇرا «رەداكتسيا جۋرنالدى كەم بەرىپتى» دەپ, ءبىزدى كىنالادى. ايتەۋىر سوڭىندا مويىندادى.
بىراق سول قىزدىڭ دا, «قازپوشتا» باسشىلارىنىڭ دا ء«بىزدىڭ تاراپىمىزدان وسىنداي سوراقى ءىس جاسالدى-اۋ» دەپ قىسىلعانىن بايقامادىق. كەرىسىنشە وزىمىزگە تەپسىنىپ, قاتقىل سويلەپ, ءبىزدى كىنالى ەتكىسى كەلگەندەرىن كوردىك. بۇل كورىپ تۇرعاندارىڭىزداي سوتقا بەرىلەتىن قىلمىستىق ءىس. بىراق ءبىز قازاقىلىققا سالىنىپ, «12 جىلدان بەرى ارەڭ جيناعان وقىرماندارىمىزعا سول جۋرنالداردى قايتا باسىپ شىعارىپ, جەتكىزىپ بەرسەڭىزدەر بولدى» دەپ, كەشىردىك» دەيدى قاسىمحان بەگمانوۆ.
«Saryarqa Aqparat» مەدياحولدينگىنىڭ ديرەكتورى قامبار احمەتوۆ تە وسى تۇرعىداعى ءوز ويىن ورتاعا سالدى: «قازپوشتا» قىزمەتىندە كۇرمەۋى قالىڭ كۇردەلى ماسەلە كوپ. گازەت وقيتىن وقىرمان ازايدى دەسەك تە, ناعىز وقىرماندار ىرىكتەلدى. ءوڭىر-وڭىردە باسىلىمدى اسىعا كۇتەتىن اعايىن از ەمەس. سولاردىڭ دەنى بىزگە تەلەفون شالىپ, گازەتتىڭ ءوز ۋاقىتىندا جەتپەگەنى بىلاي تۇرسىن, مۇلدەم جوعالىپ كەتەتىن جاعدايلار دا كەزدەسەتىنىن جەتكىزىپ جاتادى. بۇل ۇيات نارسە. باسىلىمدار «قازپوشتانىڭ» جازىلىم ءۇشىن العان قارجىسىنان بولەك, جەتكىزىپ بەرۋلەرى ءۇشىن تاعى دا قوماقتى قارجى تولەيتىنىن باسا ايتا كەتكىم كەلىپ وتىر. قازىر وقىرمانداردىڭ گازەتكە, جالپى قازاق باسىلىمدارىنا جازىلاتىنى ەكىتالاي. ويتكەنى قاي باسىلىمعا جازىلسا دا, «قازپوشتا» ونى ۇيلەرىنە ۋاقتىلى جەتكىزىپ بەرەتىنىنە ۇلكەن كۇمانمەن قارايدى. ونى كوزدەرى كورىپ وتىر. ابدەن ۇمىتتەرى ۇزىلگەندە رەداكتسياعا حابارلاسىپ جاتادى. ءبىز نە ىستەي الامىز, شىعارعان باسىلىمدارىمىزدى «قازپوشتاعا» جەتكىزىپ بەرەمىز. ءارى قاراي ءبىزدىڭ مىندەتىمىزگە جاتپايدى. «قازپوشتا» وسىلاي كەتە بەرسە گازەتتەر جابىلىپ تىنادى», دەگەن ارىپتەسىمىز جۇيە جۇمىسىن تسيفرلى ستاندارتتارمەن جەتىلدىرە ءتۇسۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
«كوسەۋى ۇزىننىڭ قولى كۇيمەيدى» دەگەندەي, مۇنداي پروبلەما ايتىلا قالعاندا تاياق قاراپايىم پوشتاشىلارعا تيەدى. مي قايناتار ىستىق پەن اق قار كوك مۇزدا تابانىنان تاۋسىلىپ گازەت تاسيتىن جانداردىڭ دا جانايقايى جوق ەمەس ەكەن. ماسەلەنىڭ ءبىر ۇشى سوندا جاتىر. ولارعا تولەنەتىن جالاقى ماردىمسىز. 32 جىل الماتىدا پوشتاشى قىزمەتىن اتقارعان كوپبالالى انا ساعىنىش دوسانوۆا ءوز ويىمەن ءبولىستى. پوشتا ءىسىنىڭ ىستىعى مەن سۋىعىن تەگىس بىلەتىن ماماننىڭ پىكىرى تومەندەگىدەي.
«پوشتاشىنىڭ جۇمىسى كوپ ەلەنىپ-ەسكەرىلە بەرمەيتىن ەڭبەك قوي. ءبىزدىڭ دە «ارقالاعانىمىز التىن, جەگەنىمىز جانتاق». 70-80 مىڭ تەڭگە جالاقى الىپ, تاڭنان كەشكە دەيىن تەپەڭدەيمىز. 60 مىڭ تەڭگە الاتىندار دا بار. بۇل قىزمەتكەردىڭ كوڭىل كۇيىنە دە اسەر ەتپەي قويمايدى. پوشتاشىلاردىڭ جۇمىسىنا سالعىرت قاراۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى وسى عانا. ال جۋىردا ىسكە اسقان ء«بىزدىڭ ادامدار» جوباسى ماسەلەنى تىپتەن ۋشىقتىردى. كەيبىر قىزمەتكەرلەر ءوز ەركىمەن جۇمىستان كەتىپ جاتىر. سولاردىڭ ءبىرى عۇمىرىنىڭ 32 جىلىن وسى سالاعا ارناعان مەنمىن. 37 جىل سوندا جۇمىس ىستەگەن ارىپتەسىم گۋليا انۋاربەكوۆا دا نەگىزسىز جۇمىستان كەتتى. ءوزىم قالا شەتىندەگى بورالدايدا تۇرامىن. تاڭعى 5-تە كوزىمدى تىرناپ اشىپ جۇمىسقا كەتەمىن. جاڭادان ەنگىزىلگەن جوبا ءبىز ءۇشىن ءتيىمسىز. ەڭبەگىڭە ساي اقشا الاسىڭ دەيدى. سوندا زەينەت دەمالىسىنا ساناۋلى جىلدار قالعان ءبىز قايتپەكپىز. جاستارمەن باسەكەلەسە الامىز با؟ ەندى قاراپتان-قاراپ دالادا قالدىق», دەيدى ساعىنىش دوسانوۆا.
ساعىنىش حانىم تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان جوبا تۋرالى بىلمەك ءۇشىن «قازپوشتا» وكىلدەرىنە حابارلاستىق. وسىدان ەكى جىل بۇرىن ماڭعىستاۋ مەن اتىراۋ وبلىستارىندا قانات قاققان جوبا بۇگىندە باسقا وڭىرلەرگە دە ەنە باستاعان.
– اعىمداعى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ ء«بىزدىڭ ادامدار» جوباسى ىسكە قوسىلدى. بۇل جوبانىڭ ارتىقشىلىعى ءار پوشتا قىزمەتكەرى ءوزىنىڭ اتقارعان قىزمەتىنە ساي ەڭبەكاقى الادى. ايتالىق, 20 گازەت اپارعان قىزمەتكەر مەن 70 گازەتتى دىتتەگەن مەجەسىنە جەتكىزگەن ماماننىڭ جۇمىسى جەر مەن كوكتەي. وسىنى دۇرىس باعالاۋ, قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ – جوبانىڭ باستى ارتىقشىلىعى. بۇل – زامان تالابى. قاراپايىم مامانداردىڭ كىرىسىن كوبەيتۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, قىزمەت ساپاسىن جاقسارتۋ ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز. دەسە دە بارلىق قىزمەتكەرلەر بۇل جۇيەگە اۋىسپايدى, الماتى قالاسى بويىنشا شامامەن 160 پوشتاشى ء«بىزدىڭ ادامدار» جوباسى نەگىزىندە كەلىسىمشارتپەن جۇمىس ىستەي باستايدى. ماسەلەن بۇرىن پوشتا قىزمەتكەرى تەك قانا جالاقىعا يەك ارتسا, بۇگىندە گازەتتى نەمەسە حات-حاباردى ناقتى جەتكىزۋ ارقىلى تابىسىن ەسەلەي الادى. جەتكىزبەدى مە, تابىسى دا تومەندەيدى. مۇنىڭ ءبارى تۇپتەپ كەلگەندە گازەت-جۋرنالداردى, حات-حابارلاردى وقىرمانعا دەر كەزىندە جەتكىزۋگە باعىتتالعان قادام, – دەيدى «قازپوشتا» اق الماتى فيليالى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرداۋلەت قابىلوۆ.
باسشىلىق جوبانىڭ ارتىقشىلىقتارىن العا تارتقانىمەن قاتارداعى قىزمەتكەرلەر جۇيەنىڭ كەمشىن تۇستارىن دا جىپكە ءتىزىپ بەردى. ايتالىق, قىزمەتكەرلەر بۇرىنعىداي زاڭدى ەڭبەك دەمالىسىنا شىعا المايدى, الەۋمەتتىك پاكەتتەر المايدى, ەسەسىنە كوپ اۋقىمدا تاپسىرىس ورىنداپ تابىسىن ەسەلەۋىنە مۇمكىندىك بار. البەتتە, مۇنىڭ دەنساۋلىعى مىقتى جاس قىزمەتكەرلەر ءۇشىن ءتيىمدى تۇسى بولعانىمەن, ساعىنىش سەكىلدى ەگدە تارتقان ماماندار ءۇشىن وڭاي بولمايتىنىن ەسكەرگەن ءجون سەكىلدى.
اڭگىمەنىڭ ۇشى گازەتتىڭ ءوز ۋاقىتىندا جەتكىزىلمەۋىنەن تۋىنداعان بولاتىن. جاۋاپتى ماماندار جاڭا جۇيە بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرادى دەپ سەندىردى. دەسە دە بۇل قاپ-قاپ گازەت-جۋرنال ارقالاپ جۇرگەن قاتارداعى قىزمەتكەرلەرگە سالقىنىن تيگىزبەسە يگى ەدى. «قازپوشتا» اق ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ وكىلى ۆەنەرا مۇستافينا: «وقىرماندار گازەت-جۋرنالداردىڭ ۋاقتىلى كەلمەۋىنە بايلانىستى قانداي دا ءبىر نارازىلىق تۋىنداپ جاتسا, 1499 بايلانىس ورتالىعىنا نەمەسە 7 7272 590 605 نومىرىنە تەگىن حابارلاسىپ, تولىق ءمان-جايدى انىقتاي الادى. ءار وقىرماننىڭ تالاپ-تىلەگى ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى. Post.kz قوسىمشاسىندا جانە سايتىندا 89 قىزمەت قاراستىرىلعان, جىل سوڭىنا دەيىن قوسىمشا 100-گە جۋىق قىزمەت ىسكە قوسىلادى» دەپ اتاپ ءوتتى.
بىرجاقتى پىكىر ايتۋدان اۋلاقپىز. قولىمىزعا قالام ۇستاتقان – باسىلىمدى وقىرمانمەن قاۋىشتىراتىن باستى كوپىر قىزمەتىنە سەرپىن كەرەك دەگەن كوپتىڭ تىلەۋى بولاتىن. ءسوز ورايى كەلگەندە, مەملەكەتتەن مول قارجى الىپ وتىرعان الىپ ۇجىمنىڭ شارۋاسى شيراي تۇسسە دەگەن تىلەگىمىز بار.
الماتى
