قوعام • 06 قىركۇيەك، 2021

«سوزتۇزەر» – سۇبەلى ەڭبەك

278 رەت كورسەتىلدى

ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ العىسوزىمەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە ارنالعان «سوزتۇزەر. قاتە قولدانىستار سوزدىگى» جيناعى جارىق كوردى. بۇگىندە ءباسپاسوز بەتتەرىندە سوزدەر مەن تىركەستەردى ورىنسىز نەمەسە قاتە قولدانۋشىلار ءجيى كەزدەسەدى. بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى رەتىندە سوزدەردى قاتە قولدانۋدىڭ 2 مىڭنان استام ناقتى مىسالى جيناقتالعان سوزدىك دايىندالدى. ايتا كەتەيىك، مۇنداي سوزدىك ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت قۇراستىرىلىپ وتىر.

كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىندە مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ العىسوزىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى داۋرەن اباەۆ وقىپ بەردى.

ء«تىل – ۇلتتىڭ وزەگى. وندا حالقى­مىز­دىڭ بۇكىل ءبىتىم-بولمىسى كورىنىس تاپقان. باي ءارى شۇرايلى ءتىلىمىز ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ، ەلىمىزبەن بىرگە جاساپ كەلەدى. شىن مانىندە، ءتىل – جاندى اعزا ىسپەتتى، ۇدايى جاڭارىپ وتىرادى. زامان تالابىنا ساي جاڭا سوزدەر قوسىلادى. كەيبىرى كونەرىپ، سيرەك قولدانىلا باس­تايدى. بۇل – زاڭدى قۇبىلىس. ءبىز ءۇشىن ەڭ باستىسى – قاستەرلى ءتىلىمىزدىڭ عا­سىرلار بويى قالىپتاسىپ، ۋاقىت سىنىنان سۇرىنبەي وتكەن تابيعاتىن بۇزباي ودان ءارى دامىتا ءتۇسۋ. ساۋاتتى جازىپ، دۇرىس سويلەي بىلەتىن حالىقتىڭ ءتىلى عۇمىرلى بولادى»، دەيدى مەملەكەت باسشىسى. سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ قوعامعا تيگىزەر زاردابىنا دا توقتالىپ، ءتىل تازالىعى ماسەلەسىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. «قازىرگى جاستار ادەبي شىعارما وقىعاننان گورى ءتىل مادەنيەتىنىڭ تالاپتارى ساقتالا بەرمەيتىن الەۋمەتتىك جەلىدە وتىرعاندى ءجون كورەدى. بۇل وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ دۇرىس جازىپ، سويلەي ءبىلۋ قابىلەتىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. ءتىل تازالىعىن ساقتاۋ ىسىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ەرەكشە ءرول اتقارادى. جۇرتتىڭ ءبارى مامان ەمەس. جۋرناليستەر قاي ءسوزدى نەمەسە تەرميندى قالاي قولدانسا، كوپشى­لىكتىڭ سولاي قابىلدايتىندىعى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان مەديا سالاسى قىز­مەتكەرلەرىنىڭ ءسوز ونەرىن جەتىك مەڭگەرۋى اسا ماڭىزدى»، دەيدى پرەزيدەنت.

جۋرناليستەرگە ارنالعان سوزدىكتى جاساۋ يدەياسىنىڭ اۆتورى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى داۋرەن اباەۆ بولسا، جوبا جەتەكشىسى – ۇعا اكادەميگى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى.

«سوزتۇزەر» تۋعان ءتىلدى تۇعىرىنا نىق قوندىرۋعا ارنالعان جوبا ەكەنىن ايتقان داۋرەن اباەۆ سوزدىكتىڭ كينو، سەريال جانە مۋلتفيلمدەگى اۋدارمالارعا دا سەپتىگى تيەتىنىن اتاپ ءوتتى. «سوزدىك جاساۋ ءۇشىن ارناۋلى جۇمىس توبى قۇرىلدى. وعان ەلىمىزدەگى بەلگىلى عالىمدار مەن ءتىل ماماندارى، جاس رەداكتورلار مەن اۋدارماشىلار كىردى. جىل باسىنان بەرى جوسپارعا سايكەس، وتە اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. ەلىمىزگە تارايتىن ەلۋدەن استام رەسپۋبليكالىق باق-قا مونيتورينگ جاسالىپ، مىڭداعان قاتە قولدانىس انىقتالدى. ولار جان-جاقتى تالدانىپ، جىكتەلدى»، دەدى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. ونىڭ ايتۋىنشا، سوزدىك، ەڭ الدىمەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا، ۋنيۆەرسيتەتتەرگە، مەملەكەتتىك ورگاندارعا تاراتىلادى.

«جىل سوڭىنا دەيىن ارناۋلى سايتقا سالۋدى كوزدەپ وتىرمىز. سوندىقتان بۇل جۇمىستىڭ باسى دەپ ەسەپتەيمىز. مۇنان بولەك، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى سوزدىكتى مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا جەتكىلىكتى دەڭگەيدە شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. جۇمىس توبى مۇشەلەرىنىڭ جۋر­نا­ليستەرگە، ءباسپاسوز حاتشىلارىنا، بايان­داما جازاتىن سپيچرايتەر مامان­دارعا ارنالعان شەبەرلىك ساباقتارىن ۇيىمداستىرۋ قاجەت»، دەدى داۋرەن اباەۆ.

وتىز باسپا تاباقتان تۇراتىن سوزدىك ءتورت اي ىشىندە دايىندالعان. جيناقتا بارلىعى 2182 سوزدىك ماقالا جازىلىپ، اسىرەسە ءباسپاسوز بەتتەرىندە ءجيى كەزدەسەتىن قاتەلەر ىرىكتەلىپ الىندى. زەرتتەۋ بارىسىندا رەسپۋبليكالىق بەلدى ەلۋ بەس بۇقارالىق اقپارات قۇرا­لى قامتىلعانىن ايتقان شەرۋباي قۇرمان­باي ۇلى كىتاپ مازمۇنىنا توقتالدى.

ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز باق ءتىلىنىڭ مادە­نيەتىن كوتەرۋ بولعاندىقتان، سوزدىك­تە مىسالعا الىنعان قاتەلەردىڭ دەرەك­كوزى كورسەتىلگەن جوق. تەك سوڭىندا اقپارات قۇرالدارىنىڭ جالپى ءتىزىمى عانا ۇسىنىلدى. مۇنداعى ءار ماقالانىڭ سوڭىندا قاتەنىڭ سەبەبى مەن دۇرىس نۇسقاسى بەرىلگەن. ماسەلەن، ءبىر تەلەارنادا «كوشپەلى بۇلت جۇرەدى» دەگەن تىركەس ءجيى ايتىلادى. اقيقاتىندا، بۇلت جۇرمەيدى: بۇلت كوشەدى، بۇلت باسادى، بۇلت ۇيىرىلەدى. وسى سياقتى قاتەلەردى تيپ­تەرگە بولدىك. ءتىل زاڭدىلىعى بويىن­شا ورفوگرافيالىق، ورفوەپيالىق، لەك­سي­كالىق جانە سەمانتيكالىق، گرامما­تيكالىق، فۋنكتسيالىق قاتەلەر دەپ جىك­تەلگەن. عالىمداردىڭ جاساعان بۇل ەڭبەگى قازاق ءتىلى مادەنيەتىنىڭ، جازۋ ءتىلىنىڭ، سويلەۋ ءتىلى، ونىڭ ىشىندە باق ءتىلىنىڭ مادەنيەتىن كوتەرۋگە پراكتيكالىق تۇر­عىدان سەپتىگىن تيگىزەدى»، دەدى جوبا جەتەكشىسى. 

سوزدىكتىڭ جاۋاپتى رەداكتورى – مەم­­لە­كەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى بايىن­قول قالي ۇلى. ال پىكىر جازعاندار – ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى، فيلولوگيا عى­­لىمدارىنىڭ دوكتورى امانتاي ءشارىپ پەن اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەدا­گوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى قالامقاس قالىباەۆا. سوزدىكتى قۇراس­تىرۋعا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى جانتاس جاقىپ، قىزدار ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى تىنىشتىق ەرمەكوۆا، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق  ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ورىناي جۇباەۆا، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى بوتاگوز سۇيەرقۇل، رەداكتور،
اۋدارماشى نازگۇل قوجابەك، رەداكتور، باسپاگەر ارمان المەنبەت قاتىسقان.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراح­مانوۆ الەۋمەتتىك جەلىلەر سانانى بيلەگەن بۇگىنگى قوعامدا سوزدىكتىڭ پايداسى ۇلكەن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«از ۋاقىتتا وتىز باسپا تاباق جيناق دايىنداۋ – اۋقىمدى جۇمىس. ءجيى كەزدەسەتىن ەكى مىڭنان اسا قاتە-مىسالدىڭ جيىنتىعى قازىردىڭ وزىندە رەداكتسيالارعا ناقتى ۇلگى بولا الادى. ياعني جۋرناليست كەز كەلگەن ساتتە ءسوز تىركەستەرىنىڭ ايتىلۋىنا كۇمان تۋعان جاعدايدا «سوزتۇزەردى» باسشىلىققا الادى. وسى ورايدا راديو مەن تەلەارنالارعا ارنالعان ورفوەپيالىق سوزدىك مىندەتتى تۇردە كەرەك ەكەنىن ايتا كەتەيىن. ويتكەنى قازىر قوعام سينگارمونيزم زاڭدىلىعىنان اجىراپ بارادى»، دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

ءىس-شاراعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى، ىسكەرلىك، قوعامدىق، عىلىمي جانە ما­دەني سالانىڭ وكىلدەرى، جۋرناليستەر، سونداي-اق ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك باق باسشىلارى قاتىستى.

سوزدىك ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى شەڭبەرىندە ۇسىنىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتەيىك.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىككە تولى ەڭبەك

قازاقستان • كەشە

شيراز بۇلب ۇلى

ادەبيەت • كەشە

اتا جۇرتتا

ادەبيەت • كەشە

اباي وبلىسىنىڭ اتى وزدى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار