ايماقتار • 01 قىركۇيەك، 2021

قالانىڭ قاجەتتىلىگى مەگاپوليستى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ ماڭىزدى مىندەت

109 رەت كورسەتىلدى

تۇرعىندار سانى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقان ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى مەگاپوليسىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعان ماسەلە. قالا تۇرعىندارى كوبىنە ىرگەلەس اۋدانداردان اكەلىنەتىن اعارعاندى، كورشى ەلمەن شەكارالاس وڭىرلەردىڭ كوكونىسى مەن جەمىس-جيدەگىن، باتىسىنداعى ايماقتىڭ قىمىرانىن، تاۋدىڭ قىمىزىن تۇتىنادى. دەگەنمەن قالا اۋماعىندا وندىرىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى دە جىل سايىن ارتا تۇسۋدە.

اۋىل شارۋاشىلىعى جەتەكشى سالاعا اينالادى

مىسالى، شىمكەنت قالاسىندا ءسۇت ءوندى­رۋ باعىتى مەن اسىل تۇقىمدى مال شار­ۋا­شىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا ءۇش تا­ۋارلى-ءسۇت فەرماسى جۇمىس ىستەۋدە. وندا 349 باس ساۋىن سيىر باعىلادى. مەگا­پو­ليستە جۇزەگە اسقان بۇل جوبالارعا جالپى قۇنى 0،8 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. شارۋا قوجالىقتارى «سيممەنتال» مەن «گولشتەين» تۇقىمدى ساۋىن سيىر­لاردى ەۋروپا ەلدەرىنەن اكەلگەن. سيىر­لاردىڭ بۇل تۇقىمى ءسۇتتى باعىتتا بول­عان­دىقتان تاۋلىگىنە ورتاشا ەسەپپەن 24 ليتر ءسۇت ساۋىلادى. ينۆەستيتسيالىق جو­با­لاردىڭ ءبىرى – «كورنو-1» وك-ءى بيىل وتاندىق اسىل تۇقىمدى ءسۇتتى-ەتتى باعىت­تاعى 50 ءىرى قارا مال ساتىپ العان. وندى­رىل­گەن ءسۇت قالا اۋماعىنداعى قايتا وڭ­دەۋ تسەحتارىنا وتكىزىلۋدە. الداعى ۋا­قىت­تا قۋاتتىلىعىن كەڭەيتىپ، قوسىمشا قوراجاي قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ، مال باسىن كوبەيتپەك. شارۋاشىلىققا «اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى، مال شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن جانە ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋدى سۋبسيديالاۋ» باعدارلاماسىنا سايكەس، بيىل ساۋىردە مەملەكەت تاراپىنان 9،8 ملن تەڭگە قولداۋ كورسەتىلگەن. بۇگىندە ءسۇت ءوندىرۋ باعىتىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا «ەگام­نا­زاروۆ» جك ەۋروپا ەلدەرىنەن 138 باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارانىڭ ۇرعاشىسىن ساتىپ الدى. جارتىسىنان كوبى تولدەگەن شارۋاشىلىقتاعى مال باسى بۇگىندە 173 باسقا جەتتى. وندىرىلگەن ءسۇت «فۋدماستەر» جشس-ىنا وتكىزىلۋدە. مەملەكەتتىك قول­داۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى شارۋا­شى­لىقتىڭ ءسۇت وندىرۋدەگى جىلدىق قۋات­تى­لىعى 500-دەن 900 تونناعا جەتتى. الدا­عى ۋاقىتتا اتالعان شارۋاشىلىق قوراجاي قۇرى­لىسىن جاڭارتىپ، ءسۇتتى باعىتتا مال باسىن كوبەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ال «زەرتاس» شارۋا قوجالىعى اسىل تۇقىمدى ءسۇت با­عىتىنداعى فەرماسىن ۇلعايتىپ، ءىرى قارا سانىن 128-دەن 342-گە جەتكىزگەن. ونىڭ ىشىن­دە ءسۇتتى باعىتتاعى سيىر سانى – 161. مۇندا جىلىنا وندىرىلەتىن ءسۇتتىڭ كولەمى 1 مىڭ توننادان اسادى. جالپى اۋماعى 2،2 گەكتار بولاتىن شارۋا قوجالىعىندا زاماناۋي ساۋ قوندىرعىسى، يننوۆاتسيالىق تەxنولوگيالار جانە سيىرلاردى تۇراقتى ۇستاۋ، اسىل تۇقىمدى بۇزاۋلاردى ءوسىرۋ ايماقتارى بار. بۇدان بولەك شارۋاشىلىق مال ازىعىن دايىنداۋعا ارنالعان ارنايى قۇرىلعىلارمەن، اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىمەن قامتىلعان. شارۋا قوجا­لى­عىنىڭ ەرتەڭگە جوسپارلاعان ىستەرى اۋقىمدى، ياعني ءسۇت ءونىمىن كوبەيتۋدى جانە حالىقتى تابيعي ءارى ساپالى سۇتپەن قام­تاماسىز ەتۋدى ماقسات ەتۋدە. ارنا­يى باعدارلاماعا سايكەس جىل باسىنان بە­رى وندىرىلگەن سۇتكە 5 241 300 تەڭگە مەم­لە­كەتتىك قولداۋ كورسەتىلگەن. سونداي-اق شىمكەنتتە ەت ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەپە-تەڭ­دىگىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا 7 مال بورداقىلاۋ الاڭى اشىلدى. مۇندا جالپى 3 400 ءىرى قارا بورداقىلانادى. بۇل جوبالارعا 2،3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ، 30 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. بيىل جەتى ايدا 9،8 مىڭ توننا ەت وندىرىلسە، جىل سوڭىنا دەيىن 14،6 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ كوزدەلۋدە. جالپى شىمكەنت قالاسىندا 7 ايدا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءونىم كولەمى 3 پايىزعا ارتىپ، 21،6 ملرد تەڭگە بولىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا 4،1 ملرد تەڭگەنىڭ، مال شارۋاشىلىعىندا 17،1 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن. اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ اقپارا­تى بويىنشا، جالپى ءونىم كولەمىنىڭ ءوسى­مى نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىنداعى ءوندىرىس كولەمى 3،2%-عا، ونىڭ ىشىندە ءتىرى سالماقتاعى ەت 3،2%-عا جانە ءسۇت 2،6%-عا ارتۋ ەسەبىنەن بولعان.

تاۋەلسىزدىك تابىستارى

تاۋەلسىزدىك جىلدارى اۋىل شارۋاشى­لى­عى سالاسى دا قارقىندى دامىدى. وعان قالانىڭ رەسپۋبليكاداعى ءۇشىن­شى مەگاپوليس ستاتۋسىن الۋى دا سەپتى­گىن تي­گىزگەنىن ايتا كەتەلىك. قالاعا قوسىل­­عان ەلدى مەكەندەر ەسەبىنەن اۋىل شارۋا­شى­لىعى ماقساتىنداعى جەر كولەمى ءوستى. رەس­­پۋبليكالىق قازى­نا­دان بولى­نە­تىن قار­جى كولەمى دە ارتتى. قوماقتى قا­را­جات الەۋمەتتىك ماسەلەلەرمەن بىرگە اگرو­ون­دى­رىس­تىك كەشەنگە قاتىستى ماسە­لە­لەر­دى شەشۋگە باعىتتالدى. مىسالى، سۋارمالى جەر كولەمىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا سوڭعى جىلدارى قالادا ەسكىرگەن يرريگاتسيالىق جۇيەلەر قالپىنا كەلتىرىلىپ، ارىق-اتىزدار، كانالدار اعىمداعى جانە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. وسىنداي وڭ وزگەرىستەر سالانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتتى. باسقارمانىڭ بەرگەن مالىمەتىنە سايكەس، ءىرى قارا شيرەك عا­سىر­دان استام ۋاقىت ىشىندە 11 مىڭنان 76،2 مىڭعا كوبەيگەن، ياعني ءوسىم 6،9 ەسە بولىپ وتىر. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا قالادا 34،6 مىڭ قوي مەن ەشكى بولسا، بۇگىندە ونىڭ سانى 91،5 مىڭعا جەتكەن. ۋاق مال 2،6 ەسەگە وسكەن. شارۋالاردىڭ قولىندا قازىر 14،1 مىڭ جىلقى بار. ونىڭ سانى وسىدان ون جىل بۇرىن 1 400 بولاتىن. قۇس شارۋاشىلىعى قولعا الىنا باستاعان 1997 جىلى 24 مىڭ قۇس بولسا، قازىر ونىڭ سانى ملن-نان استى. ياعني قۇس سانى 47 ەسەگە ارتقان. تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە ەت ءوندىرىسى 30 ەسەگە، ال ءسۇت ءوندىرىسى 1991 جىلى 2،1 مىڭ توننادان 47،2 مىڭ تونناعا وسكەن. جۇ­مىرتقا ءوندىرىسى 161،9 ملن داناعا ۇل­عا­يىپ، 23 جىل ىشىندە 70 ەسەگە ارتىپ وتىر.

شىمكەنت قالالىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسقار قانىبەكوۆ ءونىمدى تەرەڭ وڭدەۋ سالاسىنا جانە وندىرىستىك جىلىجايلار باعىتىنا باسىمدىق بەرىلگەنىن ايتادى. مىسالى، قالاداعى Karlskrona FD IC جشس زاۋىتىندا كوكونىس-باقشا داقىلدارىنىڭ كوشەتتەرىن وڭدەلگەن جانە اشىق تو­­پى­راق­قا وتىرعىزۋ بويىنشا اسپالى ەكى قا­تار­لى كوشەت وتىرعىزۋ ماشيناسىنىڭ كونسترۋكتسياسىن ەنگىزۋ جانە كوبەيتۋ جو­باسى ىسكە اسىرىلۋدا. وندا وتاندىق «رپم-2kz» ۇلگىسى قولدانىلىپ جاتىر. باسقارمانىڭ مالىمەتىنە سايكەس، «رپم-2kz» شاعىن سەريالى ءوندىرىسى كوكونىس-باقشا كلاستەرىنىڭ ەگىس ەگۋ جانە وتىرعىزۋ بويىنشا اۋىلشارۋاشىلىق ماشينالارىنا سۇرانىستى ارتتىرۋعا، يمپورتتاۋدى الماستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار جالدامالى جۇمىسشىلار سانى مەن ۋاقىت قىسقارىپ، شىعىن كولەمى ازاياتىن بولادى. كوكونىس شارۋاشىلىعىندا كوشەت وتىرعىزۋ ماشيناسىن ەنگىزۋ جانە دامىتۋ ناتيجەسىندە كوكونىس-باقشا شار­ۋا­شىلىعىندا ەڭبەك ونىمدىلىگى 2،5-3 ەسەگە ارتادى. ەگىس الاڭى ەكى ەسە ۇلعايىپ، 4-5 مىڭ گەكتارعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. «مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ارناعان «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن جەتەكشى سالاعا اينالدىرۋ كەرەكتىگى جايلى تاپسىرما بەردى. وسىعان بايلانىستى بۇگىنگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى باعىتىنداعى جۇمىستار جولداۋداعى تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ماقساتىندا ىسكە اسىرىلۋدا. سونىمەن قاتار قالادا ەكى بىردەي اگرو-يندۋستريالدى ايماقتى ىسكە قوسۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ ءبىرىنشىسى كولىكتىك-لوگيستيكالىق ورتالىق ماڭىنداعى 136 گەكتار اۋماقتاعى زاماناۋي ونەركاسىپتىك جىلىجاي كەشەنى. ونى سالۋعا ارنايى جەر ءبولىنىپ، ءى كەزەڭدە جالپى قۇنى 9،4 ملرد تەڭگە بولاتىن 30 گەكتار ونەركاسىپتىك جىلىجاي كەشەنىن سالۋعا نيەتتى 8 ينۆەستورعا جەر 12 جىلعا جالعا بەرىلدى. كەشەن قۇرىلىسىنىڭ جۇ­مى­سى بيىل اياقتالىپ، 450 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. ال ءىى كەزەڭدە جالپى قۇنى 21 ملرد تەڭگە بولاتىن 20 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ، 60 گەكتارعا جىلىجاي سالىنادى. ەكىنشى اگرو-يندۋستريالدى ايماق قايناربۇلاق تۇرعىن الابى اۋماعىندا ورنالاسقان. وندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى تەرەڭ وڭدەلەدى. بۇل كەشەن «بوزارىق» تاماق ونەركاسىبى يندۋستريالدى ايماعى دەپ اتالادى. ونى قۇرۋ جۇمىستارى مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىنۋدا. كەلەشەكتە وندا 22 ملرد تەڭگەگە 21 جوبا ىسكە اسىرىلادى. جانە 1،8 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانۋدا. بيىل ءى كەزەڭگە سايكەس جالپى قۇنى 6،7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 6 جوبا قولعا الىنباق. سونىڭ ناتيجەسىندە 14،6 مىڭ توننا ەت، 47،4 مىڭ توننا ءسۇت، 165 ملن دانا جۇمىرتقا وندىرىسىنە قول جەتكىزەمىز. ال ەگىن شارۋاشىلىعى بو­­­يىنشا 70 مىڭ توننا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى ءوندىرىلىپ، جالپى ءونىم كولەمى 37 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى»، دەيدى باسقارما باسشىسى.

قالاداعى اگروسالانىڭ دامۋى ساۋدا نارىعىنداعى بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزۋدە. مىسالى، شىمكەنت قالاسىندا 1991 جىلى بولشەك ساۋداداعى تاۋار اي­نالىمىنىڭ جالپى كولەمى 2،3 ملرد تەڭگە بولسا، بىلتىر بۇل كورسەتكىش 414،6 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. بۇدان بولەك كو­تەرمە ساۋدا اينالىمىنىڭ جالپى كولە­مى 1995 جىلى 266،6 ملرد تەڭگە بولسا، وتكەن جىلى ول 893،1 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسكەن.

 

كۇن تارتىبىنەن تۇسپەگەن ماسەلە

قالا حالقىنىڭ 52 پايىزى ەگەمەندىك العان 30 جىلدىڭ ىشىندە دۇنيەگە كەلگەن جانە تۇرعىنداردىڭ ورتاشا جاسى 28-ءدى قۇراپ وتىر. بۇل دەرەك ءال-فارابي عىلىمي-امبەباپ كىتاپحاناسىندا «تاۋەلسىز قازاق­ستان: جاسامپازدىققا تولى جىلدار. شىمكەنت قالاسىنىڭ باستى جەتىستىكتەرى» تاقى­رىبىندا وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلدە كەل­تىرىلدى.

باسقوسۋدا ءسوز العان قالا اكىمىنىڭ ءبى­رىنشى ورىنباسارى شىڭعىس مۇقان سوڭ­عى ءۇش ونجىلدىقتاعى مەملەكەتتىك قۇ­رىلىستاعى تاريحي سەرپىلىسىنىڭ، ارتاراپ­تان­دىرىلعان نارىقتىق ەكونوميكانى قۇرۋدا ءۇشىنشى مەگاپوليستىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنىن جەتكىزدى. «ەگەمەندىك ال­عا­لى ەلىمىزدە كوپتەگەن اۋقىمدى جوبالار اتقارىلىپ، سونىڭ جەمىسىن كورىپ كەلەمىز. وسى جەتىستىكتەردىڭ ىشىندە شىم­كەنت قالاسى مەن جۇرتشىلىعىنىڭ الا­تى­ن ۇلەسى ەداۋىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىن كەڭ كولەمدە قامتۋ ماقساتىندا باسقارمالار مەن اۋدان اكىمدىكتەرىنەن ۇسىنىستار جيناقتالىپ، ءار ايعا ارنايى اتاۋلار بەرىلگەن. بۇل رەتتە بيىل ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قالا بويىنشا تاۋەلسىزدىگىمىزدى ۇلىقتاعان 175 ءىس-شارا وتكىزىلدى. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق 74 اۋقىمدى ءىس-شاراعا 45 مىڭنان استام ادام قامتىلدى. بۇل جۇمىستار ءالى دە ءوز جالعاسىن تاباتىنى ءسوزسىز»، دەدى ش.مۇقان.

دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا قاتىسۋ­شى­لار تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى اياسىندا قالادا اتقارىلعان جۇمىستار مەن جەتكەن جەتىستىكتەردى تالقىلادى. مىسالى، قالا تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى جىلدار بويى باستى مىندەت رەتىندە اتالىپ، كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. ياعني باستى نازارداعى ماسەلە. جۇمىسپەن قامتۋدا العاشقى جىلدارداعى قيىندىق تا جۇرت جادىندا، 1990 جىلدارداعى ەلدەگى ەكونوميكالىق داعدارىس شىمكەنتتىڭ دە ءوندىرىس ورىندارىن تۇرالاتقانى ءما­لىم. جاپپاي ءوندىرىس ورىندارى جابىلىپ، جۇمىسسىزدىق جايلاپ، حالىقتىڭ كۇنكورىسى ناشارلادى. ەڭ قيىن كەزەڭدە حالىققا كاسىپپەن اينالىسىپ، ناپاقا تابۋ تىعىرىقتان شىعاتىن جالعىز جول بولدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلى ىشىندە شىم­كەنت قالاسىندا جۇمىسسىزدىق ماسە­لەسىن شەشۋدە مەملەكەتتىك باعدار­لا­ما­لاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە وڭ كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىلدى. دەرەكتەرگە جۇگىنسەك، 2011 جىلى قالادا 1 941 ازاماتقا جۇمىس ۇسىنىلعان، ال 2020 جىلى 39 623 ازامات جۇمىسپەن قامتىلىپ، بۇل كورسەتكىش 20،4 ەسەگە كوبەيدى. جىل باسىنان بەرى قالادا 16 768 ادام مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ شاراپاتىن كورىپ، جۇمىس تاپقان. سونداي-اق 2013 جىلى 60 تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلسا، بيىل قاڭتار ايىنان بۇگىنگە دەيىن 3 599 جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلىپ، 60 ەسەگە كوبەيگەن.

ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە ماماندار سانىن ارتتىرۋ، شاعىن نەسيە بەرۋ ارقىلى اۋىل جانە قالا تۇرعىندارىن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋعا ىنتالاندىرۋ ماقساتىنداعى ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى دا وڭ ىقپال ەتۋدە. قالالىق حالىقتى جۇ­مىسپەن قامتۋ ورتالىعى ماماندارىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، جىل باسىنان بەرى 16 مىڭنان استام ادام الەۋمەتتىك شارالارمەن قامتىلىپ، 5 177 ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسقان. 2 مىڭعا جۋىق تۇلەك جاستار تاجىريبەسى بويىنشا، 2 832 ادام قوعامدىق جۇمىسقا جولداما العان. ال 260 جۇمىسسىز الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنان ناپاقا تابۋدا. شارۋاسىن دوڭگەلەتكىسى كەلگەن 41 شىمكەنتتىك شاعىن نەسيە، 584 ادام قايتارىمسىز مەملەكەتتىك گرانتقا قول جەتكىزدى. «باستاۋ بيزنەس» جوباسى بويىنشا 1 900 ازامات وقۋعا جولداندى. اتالعان باعدارلاما اياسىندا بىلتىر 4 828 ادام قايتارىمسىز گرانت العان. كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتاتىن جوباعا 2 820 ادامعا جولداما بەرىلدى. مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى بيىل دا قارقىندى جالعاسىن تاپتى. قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقۋعا بيىل 2 500 شىمكەنتتىكتى باعىتتاۋ جوسپارلانعان. ول – ارنايى ءبىلىمى جوق نەمەسە بىلىكتىلىگىن جوعالتقان جاندار ءۇشىن تاپتىرماس مۇمكىندىك. وسى ورايدا 30-دان استام ماماندىق تىزبەسى بەكىتىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا ديزاينەر، كونديتەر، تىگىنشى، اۆتوەلەكترشى، تاس قالاۋشى، كران ءماشينيسى، ۆيزاجيست، شاشتاراز شەبەرى، اسپاز جانە تاعى باسقالار بار. وقۋعا تارتىلعاندارعا اي سايىن 17 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە ستيپەنديا تولەنەدى. مەگاپوليس حالقىنىڭ 239 مىڭنان استامى – جاستار. بۇل ورايدا قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى ارقىلى بۇگىندە مىڭنان استام باعدارلاما قاتىسۋشىسىنا جولداما بەرىلگەن. جىل سوڭىنا دەيىن 2 500 جاستى جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ءۇشىن تىلەك ءبىلدىرۋشى enbek.kz پورتالىندا ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭبا ارقىلى جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار تۇرعىلىقتى مەكەنجايىنداعى جۇمىسپەن قامتۋ ورتا­لىعىنا بارا الادى. «كەيبىر جاستار ديپلوم العان سوڭ ماماندىعى بويىنشا جۇمىس تاپپاي، ۋاقىت جوعالتادى. جۇمىس تاجىريبەسىن جيناۋ ءۇشىن مەملەكەت 6 ايلىق «جاستار تاجىريبەسىن» ۇيىمداستىرادى. بۇل باعدارلاما ماماندىعى بويىنشا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك، ورتا بىلىمنەن كەيىنگى، جوعارى، جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىراتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن بىتىر­گەنىنە 3 جىل تولعان جانە 29 جاستان اسپا­عان جۇمىسسىز تۇلەكتەرگە ارنالعان. بيىلعى جالاقى مولشەرى 25 ايلىق ەسەپ­تىك كورسەتكىش شاماسىندا. بۇل – 72 مىڭ تەڭگە»، دەيدى قالالىق جۇمىسپەن قام­تۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى سۇڭعات ابدۋللاەۆ.

سونداي-اق شىمكەنتتە جۋىردا «ال­عاشقى جۇمىس ورنى» جوباسى باستاۋ الدى. جوبا شارتىنا سايكەس جۇمىس بەرۋشى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىمەن جوعارعى وقۋ ورنى نەمەسە كوللەدج تۇلەگىن 2 جىلعا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ تۋرالى شارت جاساسادى. ەكولوگيالىق ۇستەمەاقى تولەمىن قوسپاعاندا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن سۋبسيديالاۋدىڭ ءبىر ايداعى مولشەرى 20 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە تەڭ. جۇمىس بەرۋشى جۇمىس كولەمى مەن كۇردەلىلىگىنە قاراي قاجەتىنشە ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن قوسىمشا ۇستەمەاقى بەلگىلەيدى. ەڭبەك­اقى­نىڭ العاشقى بىرجىلدىق بولىگىن مەملەكەت سۋبسيديالايدى. قازىرگى تاڭدا 50-گە جۋىق جاس باعدارلاما اياسىندا قالا اۋماعىنداعى مەكەمەلەر مەن كاسىپو­رىن­داردا جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. جالپى «ەڭبەك» باعدارلاماسى ءتورت جىلدا ەل يگىلىگىنە اينالىپ ۇلگەردى. شىم­كەنت قالاسى بويىنشا جۇمىس كۇشى – 435،1 مىڭ ادام. ونىڭ ىشىندە جۇمىسپەن قامتىلعان حالىق سانى – 412،9 مىڭ. «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ» ءبىرىنشى باعىتى بويىنشا 2 500 ادامدى وقىتۋ قاراستىرىلادى. ونىڭ ىشىندە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسىنا سايكەس 8 ماماندىق بويىنشا 600 ادام، ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىنا سايكەس 24 ماماندىق بويىنشا 1 900 ادام بەكىتىلىپ، 3 اي مەرزىمگە وقۋعا جولدانۋدا. باعدارلاما شەڭبەرىندە ارنايى كۋرستاردا وقىپ، 200 اەك كولەمىندەگى قايتارىمسىز گرانتتى جەڭىپ كاسىپ اشقاندار از ەمەس. ءبىر عانا مىسال، بيىل مەملەكەتتىك گرانتقا قول جەتكىزگەن قالا تۇرعىنىنىڭ ءبىرى – سەۆديور يحتيار ۇلى قالالىق حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ور­تا­لىعىنا جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلىپ، 21 كۇندىك «باستاۋ بيزنەس» كاسىپكەرلىك نەگىزدەرگە وقىتۋعا جولداما العان. وقۋ اياقتالىسىمەن، قولىنداعى سەرتيفيكاتىمەن بيىل مەملەكەتتىك گرانتقا ءوتىنىم بەرىپ، «قۇيمالى بالمۇزداق» ءىسى بويىنشا بيزنەس جوسپارىن ازىرلەدى. ناتيجەسىندە، كوميسسيا جوباسىن ماقۇلداعان ول 583 400 تەڭگەلىك گرانتقا قول جەتكىزىپ، قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ العان. بۇگىندە كۇنىنە 200-دەن استام دانا بالمۇزداق ساتىپ، ءىسىن دوڭگەلەتىپ وتىر. جالپى «باستاۋ بيزنەس» كۋرسىن بىتىرگەندەرگە قولداۋ جەتكىلىكتى. ولارعا نەگىزىنەن ءۇش باعىتتا – ونەركاسىپ، ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ، اگروونەركاسىپ كەشەنى بويىنشا ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلۋدا. «باستاۋ بيزنەس­­­تە» وقىعان كاسىپكەرلەرگە كىشى يندۋستريالدى ايماقتان ورىندار ۇسىنىلۋدا. باستى ارتىقشىلىقتارى – دايىن ساۋدا ورىندارى، جەڭىلدىك شارتتارىمەن جالعا الۋ جانە ينفراقۇرىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگى. سونداي-اق وڭىرلىك برەندتەردى دامىتۋ اياسىندا فرانشيزا جوبالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ كوزدەلۋدە. وندا كاسىپتى تولىق سۇيەمەلدەۋ مۇمكىندىگى بار.

ايتا كەتەلىك، بىلتىر 4 828 ادام مەملەكەتتىك گرانت الدى. ونىڭ ىشىندە 407-ءسى كوپبالالى وتباسى مۇشەلەرىنە، 2 122-ءسى از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلارعا، 29-ى مۇگەدەك ازاماتتارعا، 1 075-ءسى جاستارعا جانە 1 195-ءى وزگە ساناتتاعىلارعا بەرىلگەن. بيىل 600 ازامات گرانتقا قول جەتكىزىپ، ءوز مۇمكىندىكتەرىن جۇزەگە اسىرۋدا.

سوڭعى جاڭالىقتار

جەتى ءتۇرلى ءسوز

ادەبيەت • كەشە

انتىنا ادال ازامات

قازاقستان • كەشە

ەلوردا كۇنىنە تارتۋ

تەاتر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار