رۋحانيات • 27 تامىز، 2021

ساتىلمايتىن سۋرەت

314 رەت كورسەتىلدى

ءبىز بۇل تۋىندىنى بۇلداپ بەرگەلى وتىرمىز. تۋىندى قاتارداعى، جاي دۇنيە ەمەس. ەل بىلە بەرمەيتىن سۋرەتشى بەرىك قاراشولاقوۆ توقىعان قاسىم امانجولوۆتىڭ بەينەسى كوزگە وتتاي باسىلىپ، كوڭىلگە قونعاندىقتان سولاي دەدىك.

بۇعان دەيىن قاسىمنىڭ قانشاما پورت­رە­تىن كورىپ كەلدىك. ارقايسىسى ءارتۇرلى، بىراق بىرىنەن-ءبىرى وتەدى.

«ولار دا بۇل قاسىمدى ءبىر بايقاسىن» دەپ قارشىعاداي قومدانادى دا تۇرادى ىلعي. «كۇل بولسىن كوك، جەمىرىلسىن جەر، ۋايىم جوق، كوز قىرىممەن ك ۇلىپ قانا قارارمىن!» دەگەن ماعجان جۇماباەۆتى ەسكە تۇسىرەدى سۋرەتىنىڭ ءوزى. «تۇركىستان ەكى دۇنيە ەسىگى عوي» دەپ جىرلاعان الاش اقى­نى­نىڭ تۇلا بويى تۇڭعىشى ەدى قاسىم. سول تۇركىستان ءالى كۇنگە بۇل دۇنيە مەن ول دۇنيەنىڭ ەسىگى بولىپ تۇر. دەمەك الىمساقتان سولاي بولعان، ىلكىدە اراب مادەنيەتى كەلمەي تۇرىپ سونداي بولعان. ارابقا يسلام سىڭبەي تۇرىپ تۇرىك ەل عانا ەمەس، ۇلى يمپەريا بولعانىن نەگە ۇمىتامىز؟! «تۇركىستان ەكى دۇنيە ەسىگى عوي» دەپ ول دۇنيە مەن بۇل دۇنيەنى عانا ايتىپ تۇر ما اقىن؟

«ەي، تاكاپپار دۇنيە، ماعان دا ءبىر قاراشى. تانيسىڭ با سەن مەنى، مەن – قازاقتىڭ بالاسى»، دەدى قاسىم. «مەن قالعان ءبىر اتانىڭ عاسىرىمىن» دەگەن تاعى سول. نە دەۋگە بولادى تاعى؟! ۋاقىت وتكەن سايىن كوك گاۋھارداي تۇرلەنەتىن قاسىم شىعارمالارى عانا ەمەس، اقىننىڭ كىسىلىك بولمىس-ءبىتىمىنىڭ ايناسىنداي بەت-بەينەسى دە جاڭعىرا تۇسەدى ەكەن. ەل بىلە بەرمەيتىن سۋرەتشى بەرىك قاراشولاقوۆتىڭ مىنا گوبەلەنىن (قولدان توقىعان كىلەم-سۋرەت) قاراڭىز. كوز توقتايدى ەرىكسىز. بۇعان دەيىنگى قاسىمداردان ەرەكشە. بوياۋى قانىق تابيعاتتىڭ وزىندەي. مۇنداي گوبەلەنمەن توقىپ سالۋعا ەكىنىڭ ءبىرى بارا بەرمەسە كەرەك-ءتى. سۋرەتتى سالعانى ءوز الدىنا، ماتاعا توقيدى عوي. ءمۇلت كەتسە، ۇقساماي قالادى. قولدىڭ ساۋساعىمەن ەمەس، تۇيسىكتىڭ ساۋساعىمەن تىگىلەتىن سياقتى. جىپتەرىنىڭ بوياۋلارى دا سان الۋان قۇبىلىستارعا جول اشقانداي.

بۇعان دەيىن اباي مەن ساكەن بەينەسىن توقىپتى سۋرەتشى. ولار دا تاماشا! سويتسە دە بىزگە قاتتى ۇناعانى قاسىم. «ساتىپ الام؟» دەگەن ادام بولعان جوق پا دەدىم اۆتورعا. ء«بارى «جاقسى، تاماشا» دەيدى، بىراق ساتىپ الام دەگەن ادام جوق ءالى»، دەيدى. «ولەڭدەرىمدى الاتىن ادام بولسا، ساتار ەدىم» دەپتى بىردە وتەجان نۇرعاليەۆ. قازاقتىڭ ۇلى اقىندارىنىڭ ءبىرى – وتەجان! جار باسىنا قۇلاۋالدى كەلگەنىمىزدىڭ بەلگىسى ەمەي نە بۇل؟! مەنىڭ ەسىمە ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ «انتيجارناما. قالى كىلەم» ولەڭى ءتۇستى. وقىپ كورىڭىز:

«جوق، بۇل كiلەم ساتىلمايدى،

ساتىلمايدى، وقىرمان.

جۇتقان كەزدە اقىن قايعى،

كوز جاسىنان توقىلعان.

تاعدىر مەنiڭ سەزiمiمدi

اق ساباۋمەن ساباعان.

جۇندەي ءتۇتiپ ءتوزiمiمدi

قىلشىقتاعان سان ادام.

قان شۇبىرعان تامىرىمنان

شۋدا ەسiپ كوپ بiلەك،

سانام مەنەن سابىرىمنان

كيiز باسقان تەپكiلەپ!

جۇيكەمنiڭ بار تالشىقتارىن،

سۋىرتپاقتاپ سۋىرىپ.

اشۋداسقا مالشىپ ءبارiن،

ارقاۋ ەتكەن يiرiپ.

كەمپiرقوساق ءتۇرلى رەڭدە

كوزدi جاۋلاپ قۇبىلار،

كورە بiلسەڭ بۇل كiلەمدە

جۇرەگiمنiڭ تۇگi بار.

ءار ورمەگى سەزىمىممەن،

ساعىنىشىممەن بويالعان،

بۇل كiلەمدi كوزiم دەر ەم،

كورمەگە ونى قويا المان!..».

مەن الار ەدىم بۇل كىلەمدى. قاسىمنىڭ جىرىن، رۋحىن سۇيگەندىكتەن العىڭ كەلەدى دە. بىراق اقشام جەتپەسىنە سەنىمدىمىن. اۆتوردىڭ ءوزى قويعان باعاسىنا ەمەس، مەنىڭ ءوزىم، ىشكى تۇيسىگىم قويعان باعاعا. ادامنىڭ ەڭ اياۋلى سەزىمدەرى مەن قاسيەتتى رۋحىنىڭ قۇنىنا باعا جەتە مە؟ ەرتەدە شىن شەبەر قولدان شىققان شاقشانى بايلار قىسىراقتىڭ ۇيىرىنە العان كورىنەدى. ونداي اڭگىمەلەر جەتەرلىك ەل ىشىندە. بىراق ول جاي عانا ناسىبايدىڭ شاقشاسى عوي. قازاق رۋحىنىڭ الداسپانى قاسىمنىڭ سۋرەتى شە؟! ول قانشا تۇرۋى كەرەك سوندا؟

«مەن قارا جەر ەمەسپىن

ساتىلىپ كەتەتىن،

ماعجان دا ەمەسپىن اتىلىپ كەتەتىن…

قارا جەر قۇنارلىعى ءۇشىن ساتىلدى،

ماعجان ساتىلماعانى ءۇشىن اتىلدى...»،
دەگەن جاركەن بودەشتىڭ ولەڭى وسىندايدا ەسكە تۇسەدى. ساتىلىپ ءومىر سۇرەتىن زاماندا ساتىلماعاندى جاي جۇرگىزبەسى انىق-تى. قاسىم دا سونى كورىپ ىزا مەن كەكتەن اتىلىپ كەتكەن جانارتاۋ مۇقاعاليدىڭ اي­تۋىن­شا.

«جەدى. تىندى... كەرەمەت

دەرتتەر ءتونىپ،

كەڭ كەۋدەدە كەتتى عوي كەكتەر ءسونىپ.

قاسىم دەگەن قالعىعان جانارتاۋ عوي،

جانارتاۋ عوي،

جاندى دا كەتتى ورتەنىپ»، دەدى مۇقاڭ.

ونەردى ولگەن اتاسىنان اسىرا قۇرمەت­تە­گەن وركەنيەتتى ەلدەردە مۇنداي ەڭبەكتەر وتە قىمبات تۇرارى انىق. بىزدە ساۋدالانسا، الاتىن ادام تابىلسا، قۋانار ەدىم. قا­سىمنىڭ بەينەسى عانا ەمەس، بۇل سۋرەت­تە سۋرەتشىنىڭ جۇندەي تۇتىلگەن ءتوزىمى مەن جۇيكە تالشىقتارىنىڭ ماحابباتى، جۇرە­گىنىڭ سەزىمى جاتىر عوي. قاسىم بەي­نە­سى ۋاقىتپەن ءبىر تۇلەي بەرەدى دەگەنىمىز سون­دىق­تان جوعارىدا.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوستىق بەسىگى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

ەل كۋبوگى ءۇشىن تالاسادى

فۋتبول • بۇگىن، 08:40

شيرەك فينالدا ۇتىلدى

تەننيس • بۇگىن، 08:39

دايارلىقتارىن پىسىقتادى

حوككەي • بۇگىن، 08:37

ازىرگە بەسىنشى ورىندامىز

سپورت • بۇگىن، 08:30

ون جىلعا سوتتالدى

قوعام • بۇگىن، 08:25

41 جوباعا – 11،2 ملرد تەڭگە

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

732،5 ملرد تەڭگە تارتىلادى

ايماقتار • بۇگىن، 08:15

اسكەريلەر شەبەرلىك سىناسادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:10

ۇقساس جاڭالىقتار