ال مىنا سۋرەتتە وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعان كۇمىس جامبى وسىدان 3 366 جىل بۇرىن مىسىر پەرعاۋىنى تۋتانحاموننىڭ سارايىندا قۇيىلعان دەيدى. زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋى بويىنشا بۇل كۇمىس جامبى ءوز زامانىندا اقشانىڭ ورنىنا جۇرگەن كورىنەدى. سوندىقتان دا جامبى ەرتە داۋىردە, ورتا عاسىردا باعالى ەكۆيۆالەنت رەتىندە تانىمال بولعانى جايلى دەرەك بار.
وسى ورايدا, كوشپەندىلەر بەيبىت كۇندەرى جاۋىنگەرلىك سايىس ۇيىمداستىرىپ, مەرگەندەردى التىن نەمەسە كۇمىس جامبى اتتىرۋ ارقىلى قابىلەت-قارىمىن سىنايتىن بولعان. بۇنداعى باستى ماقسات: بىرىنشىدەن, اسكەري-جاۋىنگەرلىك دايىندىقتى جەتىلدىرۋ بولسا, ەكىنشىدەن ەل اراسىنداعى مەرگەندەردى (ساداقشىلاردى) انىقتاپ, ولاردى كوتەرمەلەۋ ءۇشىن قاجەت بولعان, ۇشىنشىدەن, سىنالعان ساداقشىلاردان ارنايى توپ جاساقتاپ, سوعىس كەزىندە كۇشتىك قۇرىلىم رەتىندە پايدالانعان.
ءسويتىپ, قازاقتا «جامبى اتۋ» دەيتىن ءداستۇرلى ويىن پايدا بولعان. بۇل تۋرالى باتىرلىق داستانداردا كوپ ايتىلادى. مىسالى, قوبىلاندى باتىر اي استىنا تىگىلگەن اق جامبىنى اتىپ الىپ, اقىسىنا قۇرتقا سۇلۋدى العان.
قازاق ەتنوگرافياسىنان جامبىنىڭ «ايقاباق اتۋ» دەگەن ءتۇرىن بىلەمىز. ايقاباق جامبىدان اۋىر, كولەمى اي پىشىندەس, سوم كۇمىستەن قۇيىلعان بۇيىم. «ايقاباقتى» ۇزىن سىرىقتىڭ باسىنا, مولشەرلى جەرگە ءىلىپ قويادى. ونى مەرگەن ساداقشى اتتىڭ ۇستىندە شاۋىپ كەلە جاتىپ ءدال اتىپ ءتۇسىرۋى كەرەك. بۇل ساداقشىلاردىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگى جارىسى. وتە ۇلكەن مەرەكەلەردە عانا وينالادى. اتىپ تۇسىرگەن مەرگەن قىمبات بۇيىمدى ءوزى الادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇرىنعى كەزدە جاۋىنگەرلەر وڭاي مال تابۋ ءۇشىن مەرگەن بولۋى قاجەت ەدى.
