تاريح • 27 تامىز، 2021

ءۇش مىڭ جىل بۇرىن قۇيىلعان جامبى

157 رەت كورسەتىلدى

جامبى دەگەنىمىز – كونە تۇرىك تىلىندە «يامبۋ»، ياعني قۇيمالى التىن نەمەسە كۇمىس ۇعىمىن بىلدىرەدى. جامبى – ءىرى قارا نەمەسە ۇساق مالدىڭ تۇياعى مۇسىندەس بولعاندىقتان، تايتۇياق، قويتۇياق، اتتۇياق، اسىق جامبى، بەسىك جامبى، تۇيەكوز جامبى، قويباس جامبى، ت.ب. دەپ اتالعان. جامبىنىڭ جاسالعان ماتەريالىنا بايلانىستى: اق كۇمىستەن جاسالعان بولسا، «اق جامبى»، التىننان جاسالسا، «التىن جامبى» دەپ تە اتاعان.

ال مىنا سۋرەتتە وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعان كۇمىس جامبى وسىدان 3 366 جىل بۇرىن مىسىر پەرعاۋىنى تۋتانحاموننىڭ سارايىندا قۇ­يىلعان دەيدى. زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋى بويىنشا بۇل كۇمىس جامبى ءوز زامانىندا اقشانىڭ ورنىنا جۇرگەن كورىنەدى. سوندىقتان دا جامبى ەرتە داۋىردە، ورتا عاسىردا باعالى ەكۆيۆالەنت رەتىندە تانىمال بولعانى جايلى دەرەك بار.

وسى ورايدا، كوشپەندىلەر بەيبىت كۇن­دەرى جاۋىنگەرلىك سايىس ۇيىمداستىرىپ، مەرگەندەردى التىن نەمەسە كۇمىس جامبى اتتىرۋ ارقىلى قابىلەت-قارىمىن سىنايتىن بولعان. بۇنداعى باستى ماقسات: بىرىنشىدەن، اسكەري-جاۋىنگەرلىك دايىندىقتى جەتىلدىرۋ بولسا، ەكىنشىدەن ەل اراسىنداعى مەرگەندەردى (ساداقشىلاردى) انىقتاپ، ولاردى كوتەرمەلەۋ ءۇشىن قاجەت بولعان، ۇشىنشىدەن، سىنالعان ساداقشىلاردان ارنايى توپ جاساقتاپ، سوعىس كەزىندە كۇشتىك قۇرىلىم رەتىندە پايدالانعان.

ءسويتىپ، قازاقتا «جامبى اتۋ» دەيتىن ءداس­تۇرلى ويىن پايدا بولعان. بۇل تۋرالى با­تىرلىق داستانداردا كوپ ايتىلادى. مىسالى، قو­بىلاندى باتىر اي استىنا تىگىلگەن اق جامبىنى اتىپ الىپ، اقىسىنا قۇرتقا سۇلۋدى العان.

قازاق ەتنوگرافياسىنان جامبىنىڭ «اي­قاباق اتۋ» دەگەن ءتۇرىن بىلەمىز. ايقاباق جام­بىدان اۋىر، كولەمى اي پىشىندەس، سوم كۇمىستەن قۇيىلعان بۇيىم. «ايقاباقتى» ۇزىن سىرىقتىڭ باسىنا، مولشەرلى جەرگە ءىلىپ قويا­دى. ونى مەرگەن ساداقشى اتتىڭ ۇستىندە شاۋىپ كەلە جاتىپ ءدال اتىپ ءتۇسىرۋى كەرەك. بۇل ساداق­شىلاردىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگى جارىسى. وتە ۇلكەن مەرەكەلەردە عانا وينالادى. اتىپ تۇسىرگەن مەرگەن قىمبات بۇيىمدى ءوزى الادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، بۇرىنعى كەزدە جاۋىنگەرلەر وڭاي مال تابۋ ءۇشىن مەرگەن بولۋى قاجەت ەدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اسىل اعانىڭ شاراپاتى

رۋحانيات • كەشە

قۇيماقۇلاق

رۋحانيات • 26 قازان، 2021

قوعامنىڭ بىتەۋ جاراسى

قوعام • 26 قازان، 2021

گاز باعاسى نەگە قىمبات؟

ايماقتار • 26 قازان، 2021

فرانتسيا تىزگىنى ءۇشىن تايتالاس

ساياسات • 26 قازان، 2021

ەربوسىن ۇلىن اۋىر سىناق كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • 26 قازان، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار