تىڭ تەحنولوگيالاردىڭ وندىرىسىنە قاجەت
قۇپيا تىزىمنەن الىنىپ تاستالعان مەتالداردىڭ دەنى, اسىرەسە ليتي سمارتفون مەن ەلەكتروموبيلدىڭ وندىرىسىندە اسا قاجەتتى كومپونەنت سانالادى. بۇل شيكىزاتتان قۋاتتاعىش بولشەكتەر جاسالاتىنى بەلگىلى. ەلىمىزدەگى گەولوگيا سالاسىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ورنىقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ» ۇلتتىق جوباسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
«ۇلتتىق جوبا ارقىلى 500 مىڭ شارشى شاقىرىمنان اساتىن اۋماقتا جەر قويناۋىنا وڭىرلىك گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋ كوزدەلگەن. بۇل قازاقستاننىڭ پەرسپەكتيۆالىق اۋماقتارىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن گەولوگيالىق كارتالاردى جاساۋعا, سونداي-اق گەولوگيالىق بارلاۋدان كەيىنگى كەزەڭدەگى جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە جانە سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋعا جول اشادى. العاش رەت كەڭ اۋقىمدى گەولوگيالىق ءتۇسىرىلىم جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وسى ارقىلى دەرەكتەردىڭ دەڭگەيى ارتىپ, پايدالى قازبالاردىڭ جاڭا گەولوگيالىق قۇرىلىمدارىن انىقتاۋعا جانە تۇتاستاي جۇرگىزىلەتىن زەرتتەۋلەردىڭ ساپاسىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك تۋادى. سونداي-اق «قازگەواقپارات» رەسپۋبليكالىق گەولوگيالىق اقپارات ورتالىعى جانىنان ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەتتى قۇرۋ جوسپارلانۋدا», دەدى بۇل تۋرالى تاياۋدا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆ.
جاۋاپتى ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىنە سايكەس, جاڭا قۇرىلىمنىڭ نەگىزگى مىندەتىنە گەولوگيالىق-گەوفيزيكالىق اقپاراتتى تالداپ, ينۆەستورلارعا ساپالى ءارى دايەكتى مالىمەتتەر بەرۋ, سونداي-اق جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋدى جۇرگىزۋگە قاتىستى ۇسىنىستار ازىرلەۋ مەن پەرسپەكتيۆالى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قالىپتاستىرۋ كىرەتىن بولادى.
بىلتىردان باستاپ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن شىعىس قازاقستاندا سيرەك مەتالداردى ىزدەۋ بويىنشا بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بيىل وسى ءوڭىردىڭ بىرنەشە ۋچاسكەسىندە سيرەك مەتالداردىڭ كەندى ورىندارىن انىقتاۋعا ارنالعان جوبالىق-سمەتالىق قۇجات دايىندالۋدا. جوعارىدا ايتىلعان نىسانداردا گەولوگيالىق زەرتتەۋ مەن 13 نىساندا سيرەك مەتالداردى انىقتاۋ بويىنشا ىزدەستىرۋ جۇمىستارى 2022-2024 جىلدارعا جوسپارلانعان.
جەكە ينۆەستيتسياسىز گەولوگيانى دامىتۋ قيىن
وتاندىق گەولوگيا سالاسىنداعى تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – گەولوگيالىق بارلاۋعا جەكە ينۆەستورلاردى تارتۋ. قولايلى ينۆەستيتسيالىق كليمات پەن سالىقتىق پرەفەرەنتسيالاردىڭ قاراستىرىلماۋى, سول سەكىلدى كۆازيمەملەكەتتىك ۇيىمدار مەن جەكەلەگەن كومپانيالار اراسىندا تەڭ جاعدايدىڭ ساقتالماۋى سالانى تەجەپ تۇرعان نەگىزگى سەبەپتەردىڭ ءبىرى. مۇنى جوققا شىعارماعان سالالىق مينيسترلىك بۇل ماسەلەنى جەر قويناۋىن گەولوگيالىق زەرتتەۋگە ارنالعان كەلىسىم ارقىلى رەتتەۋگە بولاتىنىنا سەنىمدى.
«بۇگىندە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن «قازاقستانداعى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ كەڭەسى» قاۋىمداستىعى بىرلەسىپ ازىرلەگەن جەر قويناۋىن گەولوگيالىق زەرتتەۋ كەلىسىمى –
ۇلتتىق كومپانيا ۇلەسىنىڭ قاتىسۋىمەن گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە, بارلاۋعا جانە وندىرۋگە سەنىمدى تۇردە كوشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيەلى شەشىم سانالادى. ياعني وزىنە تيەسىلى ۋچاسكەدە جۇمىس ىستەيتىن ينۆەستورعا ايرىقشا قۇقىق بەرىلىپ, جەر قويناۋىنا گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە قولايلى جاعداي جاسالادى. وسى ءتاسىل ينۆەستيتسيالاردىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتىپ, ينۆەستورلارعا سالىقتىق جانە باسقا دا پرەفەرەنتسيالار الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋدى جۇرگىزۋگە ارنالعان قاراجاتتى بيۋدجەت جانە جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن ۇلعايتۋ ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. ويتكەنى وسى ارقىلى كەن ورىندارىنىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتارىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك تۋادى», دەدى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى.
قازىر مۇناي-گاز ءوندىرىسىنىڭ بارلىق كولەمى 5 باسسەيندە يگەرىلىپ كەلەدى. ونىڭ ەڭ ءىرىسى كاسپي ماڭى سانالادى, سەبەبى ەلىمىزدىڭ رەسۋرستىق بازاسىنىڭ شامامەن 80%-ى وسى باسسەينگە تيەسىلى. ال زەرتتەۋدى تالاپ ەتەتىن الەۋەتى زور 5 باسسەينگە, اتاپ ايتقاندا سولتۇستىك تورعاي, ەرتىس ءوڭىرى, ارال, سىرداريا جانە شۋ-سارىسۋ ينۆەستورلاردى تارتىپ, ولارعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ قاجەت, دەدى ۆەدومستۆو وكىلى.
ەكى مىڭداي ۇڭعىما قاراۋسىز جاتىر
قۇزىرلى ورگاننىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, قورشاعان ورتانى لاستايتىن اپاتتى مۇناي ۇڭعىمالارىن جويۋ ماقساتىندا 2010-2021 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدە ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. تەكسەرۋ بارىسىندا 132 اپاتتى مۇناي ۇڭعىمالارى انىقتالىپ, ونىڭ 126-سى مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جويىلدى. ەندى 6 ۇڭعىما جويۋ كەزەگىن كۇتىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە اقتوبە وبلىسىندا – 3, اتىراۋ وبلىسىندا 1 ۇڭعىما جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 2 ۇڭعىما بار. اپاتتى دەپ تانىلعان مۇناي ۇڭعىمالارىن جويۋ جۇمىستارى 2023 جىلعا جوسپارلانعان.
«مينيسترلىكتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – جەراستى سۋلارىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ. جۇيەلى رەجىمدىك باقىلاۋلار جەراستى سۋلارىنىڭ 4 مىڭنان استام پۋنكتىندە, جەر سىلكىنىسىنىڭ گيدروديناميكالىق بەلگىلەرىن زەردەلەۋگە ارنالعان 12 بەكەتىندە, 4 جەراستى سۋلارىنىڭ تەحنوگەندى لاستانۋ پوليگونىندا, 2 پوليگوندا جانە قاۋىپتى گەولوگيالىق پروتسەستەردىڭ 39 بەكەتىندە جۇرگىزىلەدى. مونيتورينگ دەرەكتەرى رەسۋرستاردىڭ وزگەرۋىن باعالاۋ, جەراستى سۋلارىنىڭ سارقىلۋى مەن لاستانۋىن باقىلاۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىنىن ايتا كەتكەن ورىندى. اپاتتى جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 516 قاراۋسىز جاتقان گيدروگەولوگيالىق ۇڭعىمالار جويىلىپ, ونىڭ 149-ى لاستانعانى انىقتالدى. شامامەن 2 مىڭعا جۋىق ۇڭعىمانى جويۋعا نەمەسە كونسەرۆاتسيالاۋعا تۋرا كەلەدى. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتى ازىرلەنىپ جاتىر. كەلەر جىلى ونى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسەمىز», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ەكولوگيا مينيسترلىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا پايدالى قازبالاردىڭ مەملەكەتتىك بالانسىندا 8 مىڭنان استام كەن ورنى تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە كومىرسۋتەكتى رەسۋرس – 317, قاتتى پايدالى قازبالار – 910, كەڭ تارالعان پايدالى قازبالار – 3 مىڭنان استام جانە جەراستى سۋلارىنىڭ كەن ورىندارى 4 مىڭعا جۋىق.
جاقسىلىق مۇراتقالي
