الەم • 26 تامىز, 2021

اۋعانستاننان قاشقان بوسقىندار قايدا پانالايدى؟

520 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

دۇنيەجۇزى قازىر ءىرى ساياسي داعدارىستى وتكەرىپ جاتقان اۋعانستانداعى احۋالدى ءجىتى باقىلاپ وتىر. ەل بيلىگىنىڭ «تاليباننىڭ» قولىنا ءوتۋى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە عانا ەمەس, ادام قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا دا تىكەلەي قاۋىپ توندىرۋدە. ەلدەن باس ساۋعالاپ قاشقان اۋعاندىقتار وزگە مەملەكەتتەردەن اراشا سۇراپ, شەتەل اسۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.

اۋعانستاننان قاشقان بوسقىندار قايدا پانالايدى؟

«تاليبان» اۋعانستان بيلىگىن ون كۇندە قالاي تەز باسىپ السا, ەلدەگى جاعداي دا تۋرا وسىنداي قىسقا ۋاقىت ىشىندە وزگەرىپ كەتپەسىنە كەپىل جوق. كورشىلەس ەلدەر مەن باتىستى ەلەڭ ەتكىزگەن بۇل جاعدايدىڭ بولعانىنا ون كۇننەن استام ۋاقىت ءوتتى. ەلدىڭ بولاشاعىنا كۇمانمەن قاراعان تۇرعىندار جاپپاي قونىس اۋدارىپ كەتۋگە دايىن. شەتەلدىكتەردەن كومەك سۇراپ جاتقانى قانشاما. قازىردىڭ وزىندە 82 مىڭنان استام اۋعان شەتەل اسىپ ۇلگەرگەن. اقش بيلىگى سوڭعى تاۋلىكتە 19 مىڭ ادامدى كابۋلدان ەۆاكۋاتسيالاعانىن مالىمدەدى. اق ءۇي ءباسپاسوز حاتشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى كارين جان-پەر Twitter پاراقشاسىندا 14 تامىزدان باستاپ اقش پەن كواليتسيانىڭ اسكەري رەيستەرىمەن شامامەن 82 300 ادام ەۆاكۋاتسيالانعانىن مالىمدەدى. بۇل شىلدە ايىنىڭ اياعىنان باستاپ ەلدەن كەتكەن ادامداردىڭ جالپى سانى 87 900-گە جەتكەنىن كورسەتەدى.

دجو بايدەن وداقتاستارىنىڭ اۋعانستانداعى ميسسيانى اياقتاۋ ۋاقىتىن سوزا تۇرۋى تۋرالى ۇسىنىسىنا قاراماستان, اقش اسكەرىنىڭ ەلدەن جوسپار بويىنشا 31 تامىزعا دەيىن شىعاتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاعداي ۋشىقپاي تۇرىپ, بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا ەلدەگى ميسسيانى اياقتاعان دۇرىس. ول ءوز مالىمدەمەسىندە «نەعۇرلىم تەزىرەك اياقتاساق, سوعۇرلىم جاقسى» دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. اقش پرەزيدەنتى بۇل شەشىمىن كانادا, فرانتسيا, گەرمانيا, يتاليا, جاپونيا, ۇلىبريتانيا, اقش, سونداي-اق ەو-عا كىرەتىن G7 كوشباسشىلارىمەن وتكىزگەن ۆيرتۋالدى كەزدەسۋدەن كەيىن جاريالاعان. ال قاتىسۋشىلار اقش-تان اۋعانستانداعى قىزمەتىن  31 تامىزدان كەيىن دە سوزا تۇرۋدى سۇراعان. كەلىسسوزگە توراعالىق ەتكەن ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى بوريس دجونسون ۇلىبريتانيا ادامداردى ەۆاكۋاتسيالاۋدى سوڭعى ساتكە دەيىن جالعاستىراتىنىن ايتتى. سونداي-اق ول تاليبتەردى بەلگىلەنگەن مەرزىم اياقتالعاننان كەيىن دە اۋعان ازاماتتارىنا ەلدەن كەتۋگە رۇقسات بەرۋگە شاقىردى.

ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ پرەزيدەنتى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن G7-گە مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ «اۋعان حالقىنا قولۇشىن سوزىپ, ولارعا مۇمكىندىگىنشە قولداۋ كورسەتۋ – ورتاق مورالدىق مىندەتىمىز» دەگەنگە كەلىسكەنىن جەتكىزدى.

قازىر 6 مىڭعا جۋىق امەريكالىق سارباز بەن ۇلىبريتانيانىڭ مىڭنان استام اسكەرى كابۋل اۋەجايىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, شەتەلدىكتەر مەن  ەلدەن كەتۋگە رۇقسات العان اۋعانداردى ەۆاكۋاتسيالاۋدى ۇيىمداستىرىپ وتىر. ناتو-عا مۇشە فرانتسيا, گەرمانيا جانە تۇركيانىڭ دا ازداعان اسكەرى سوندا ورنالاسقان. ەۋروپا كوشباسشىلارىنىڭ اۋعانستان حالقىنا قولۇشىن سوزۋعا دەگەن نيەتى اقش-سىز ىسكە اسپايتىنى بەلگىلى. مۇنى گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل دە ايتىپ وتىر. وسىلايشا, باتىس ەلدەرى 31 تامىزعا دەيىن بارىنشا كوپ ادامعا كومەكتەسۋگە تىرىسادى. ال قىركۇيەكتەن باستاپ اقش اۋعانستاننان تولىق شىققان سوڭ نە بولارى بەلگىسىز.

شەتەلدىك باسىلىمداردان وزگە مەملەكەتتەردىڭ اۋعان بوسقىندارىن قابىلداپ جاتقاندىعىن بىلۋگە بولادى. بولگاريا اۋعانستاننىڭ 70-كە جۋىق ازاماتى مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنا باسپانا بەرەتىنىن مالىمدەدى. ودان بولەك كابۋلدان ەۆاكۋاتسيالانعان 300-دەن استام اۋعان ازاماتى سارسەنبى كۇنى تاڭەرتەڭ ابۋ-دابيدەن ەكى اسكەري رەيسپەن پاريجگە كەلىپ قونعان. فرانتسيا كابۋل تاليبتەردىڭ قولىنا وتكەلى 2 مىڭنان استام ادامدى ەلگە كىرگىزگەن. ولاردىڭ قاتارىندا فرانتسيا ازاماتتارى, باسقا ۇلت وكىلدەرى مەن باستارىنا قاۋىپ تونگەن اۋعاندىقتار بار. سونداي-اق بەيسەنبىدە ستراسبۋرگكە 150 اۋعان بوسقىنى كەلەتىنى بەلگىلى بولدى.

بۇعان قوسا اۋعانستاننان ەۆاكۋاتسيالانعان 51 ادام اقش-تىڭ ءوتىنىشى بويىنشا ۋگانداعا كەلگەنى حابارلاندى. ەلدىڭ ۋاكىلەتتى ورگانى بۇل توپ ۋگاندا ارقىلى ترانزيتپەن ءوتىپ, اقش پەن باسقا ەلدەرگە ساپار شەگەتىنىن مالىمدەدى. ولاردىڭ ەلدە قانشا ۋاقىت بولاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. ال اۋستراليا ۇكىمەتى FIFA جانە FIFPRO ۇيىمدارىنىڭ ۇندەۋىنەن كەيىن اۋعانستاننان 50-دەن استام ايەل فۋتبولشىلار مەن جاقىندارىن ەۆاكۋاتسيالاعان. سەيسەنبىدە مەكسيكاعا اۋعانستاننىڭ ايگىلى روبوت تەحنيكاسىمەن اينالىساتىن بەس ايەل ازاماتى وتباسىمەن بىرگە جەتكىزىلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. رەسەي دە اۋعانستاننان ءتورت اسكەري ۇشاقپەن 500-دەن استام ادامدى ەۆاكۋاتسيالاۋعا دايىندالىپ جاتىر. ەلدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى سارسەنبىدە رەسەي, بەلارۋس, قىرعىزستان, تاجىكستان, وزبەكستان جانە ۋكراينا ازاماتتارىن كابۋلدان اۋە ارقىلى اكەتەتىنىن مالىمدەگەن. وسىلايشا, مەملەكەتتەردىڭ اۋعانستاننان ءوز ازاماتتارى مەن وزگەلەردى شىعارۋعا اي سوڭىنا دەيىن مۇمكىندىگى بار. احۋالدىڭ ودان ءارى قالاي ءوربيتىنى بەيمالىم.    

سوڭعى جاڭالىقتار