ورلەۋدىڭ جولى وڭدەۋ ەكەنىن جەتە ۇعىنعاندىقتان, مەملەكەتتىڭ قولداۋ شارالارىنىڭ نەگىزگى بولىگى يندۋستريالاندىرۋعا باعىتتالدى. تيىسىنشە, بۇل سەكتورعا بىزدەگى بيزنەستىڭ دە ىنتاسى اۋدى. سونىڭ ناتيجەسىندە يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى باستالعان 10 جىلدا ءوندىرىستىڭ جالپى قۇرىلىمىنداعى وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى 32,3 پايىزدان 44,6 پايىزعا دەيىن ارتتى. ەڭبەك ونىمدىلىگى 1,7 ەسە ءوستى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىم قۇرىلىمىنداعى وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى (13,1 پايىز) العاش رەت تاۋ-كەن ءوندىرۋ (12,2 پايىز) سەكتورىنان اسىپ ءتۇستى. مۇنداي وسىمگە مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى, ماشينا جاساۋ, ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى, قۇرىلىس ماتەريالدارى باعىتىنداعى وڭ ناتيجەلەر اسەر ەتتى. بۇل يندۋستريالاندىرۋ ساياساتىنىڭ 10 جىلدىق جەمىسى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى قولعا الىنعان 10 جىلدىڭ ىشىندە 9,1 ترلن تەڭگەگە 1,5 مىڭنان استام جوبا ىسكە قوسىلعان. مۇنىڭ ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنداعى اسەرى دە ايقىن بايقالىپ وتىر. بىرىنشىدەن, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ قۇرىلىمى وزگەردى. ەكىنشىدەن, 200 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ۇشىنشىدەن, وڭىرلەردىڭ ينفراقۇرىلىمىنا قان جۇگىردى. تورتىنشىدەن, ءبىزدىڭ ەلدە بۇرىن-سوڭدى وندىرىلمەگەن 500-دەن استام جاڭا ءونىم ءتۇرىنىڭ ءوندىرىسى جولعا قويىلدى. بەسىنشىدەن, سىرتقى نارىقتارداعى باسەكەلەستىگىمىز نىعايدى. ماسەلەن, ءبىر عانا تيتان قۇيمالارى مەن تيتان قورىتپالارى ءوندىرىسىن الايىق. بۇلار نەگىزىنەن شەتەلدىك نارىققا عانا باعىتتالعان. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە الەمدىك تيتان نارىعىنىڭ 11 پايىزى قازاقستاننىڭ ەنشىسىنە ءتيىپ وتىر.
وتكەنگە كوز جۇگىرتسەك, قازاقستاننىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى كۇردەلى جاعدايلارمەن تۇسپا-تۇس باستالعانىن اڭعارامىز. ول كەزدە شيكىزاتتىق سەكتور «سالتانات قۇرىپ», ەنەرگيا تاپشىلىعى مەن كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ كەمدىگى قوس بۇيىردەن قىسا تۇسكەنىن جاقسى بىلەمىز. وتاندىق كاسىپورىندار تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ارتتا قالىپ, تولىق جۇكتەمەمەن جۇمىس ىستەمەيتىن. وڭدەۋ سالاسىنىڭ ۇلەسى 10 پايىزعا جەتەر-جەتپەس جاعدايدا ەدى. مىنە, سول كەزدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «يندۋستريالىق دامۋ – جاڭا ونجىلدىقتاعى جاڭا مۇمكىندىك» ەكەنىن مالىمدەدى.
مەملەكەتتىك باعدارلاما ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا سونى سەرپىن اكەلدى. يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى ەلدىڭ داعدارىسقا قارسى باعدارلاماسىنا اينالدى. ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە عانا 2010-2014 جىلدارى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ قارقىنىن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 10 پايىزى دەڭگەيىندە ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك تۋدى. يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ەلدى ساپالى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالدى. اتاپ ايتقاندا, 4 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق اۆتوموبيل جولى, 1 700 شاقىرىم تەمىر جول سالىنىپ, قالپىنا كەلتىرىلدى. ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىنا قاتىستى ماسەلە شەشىمىن تاپتى. ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار ءۇشىن ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالار جۇرگىزۋ قولعا الىندى. كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىلەرى سالىندى. ەل بويىنشا لوگيستيكالىق ورتالىقتار قۇرىلا باستادى.
يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە حيميا, مۇناي-حيميا وندىرىستەرى قۇرىلىپ, مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى جاڭعىرتىلدى. اۆتوموبيل كلاستەرى قالىپتاستى. وتاندىق كاسىپورىندار التىن ءوندىرۋدىڭ تولىق تسيكلىن يگەردى. الەمدىك اۆياتسياعا ارنالعان تيتان قۇيمالارىن ءوندىرۋ باستالدى. مىس يندۋسترياسىندا بىرنەشە زاماناۋي زاۋىت اشىلدى. يندۋستريالاندىرۋدىڭ ناتيجەسى مۇناي باعاسى كۇرت تومەندەگەن تۇستا, 2014-2015 جىلدارداعى داعدارىستا نەگىزگى تۇراقتاندىرۋشى فاكتوردىڭ بىرىنە اينالدى.
تەمىر جول ماشيناسىن جاساۋ كلاستەرىن قۇرۋدىڭ ناتيجەسىندە ەلەكتروۆوزدار, جولاۋشىلارعا ارنالعان ۆاگوندار, تەمىر جول وستەرى مەن دوڭگەلەكتەرى, رەلستى بەكىتۋدىڭ پلاستيكالىق ەلەمەنتتەرى, باعىتتامالى بۇرمالار ءوندىرىسى جولعا قويىلدى. وتاندىق زاۋىتتار تمد اۋماعىندا بالاماسى جوق ءارى جوعارى جىلدامدىقتى ماگيسترالدارعا ارنالعان ۇزىندىعى 120 مەترلىك رەلستەردى شىعارۋعا كىرىستى.
ەلىمىز ىشكى نارىقتى وتاندىق قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن قامتاماسىز ەتە باستادى. ون جىل ىشىندە قولدانىستاعى تسەمەنت زاۋىتتارى جاڭعىرتىلدى ءارى تسەمەنت وندىرەتىن زاماناۋي كاسىپورىندار پايدالانۋعا بەرىلدى. ولار قۇرىلىس نىساندارىنداعى قاجەتتىلىكتى تولىعىمەن قاناعاتتاندىرىپ وتىر. بۇگىندە ەلىمىزدە 15 زاماناۋي تسەمەنت زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى. وننان استام جاڭا ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتى, سونداي-اق اسفالت-بەتون زاۋىتتارى ىسكە قوسىلدى. تاماق ونەركاسىبى دە جاڭاشا سەرپىن الدى. ەلدە 30-دان استام قۇس فابريكاسى سالىنىپ, جاڭعىرتىلدى. بىرنەشە وڭىردە ءىرى ماي-توڭ ماي كەشەندەرى مەن كونديتەرلىك ونىمدەر شىعاراتىن زاۋىتتار قايتا جاڭاردى.
قىسقاسى, يندۋستريالاندىرۋ جىلدارىندا ەكسپورتقا شىعاتىن تىڭ شيكىزاتتىق ەمەس تاۋاردىڭ 100-دەن استام ءتۇرى قالىپتاستى. ولار بويىنشا ەكسپورتتىڭ كولەمى 183 ملرد دوللاردى قۇرادى. 2010
جىلدان باستاپ نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2,6 ەسە ۇلعايدى. ماسەلەن, 2010 جىلى 413,1 ملرد تەڭگە قۇيىلسا, 2020 جىلى 1 077,7 ملرد تەڭگە سالىندى. 2010-2020 جىلدار ارالىعىندا ەكونوميكاعا 248 ملرد دوللار كولەمىندە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلعان. بۇگىندە قۇيىلعان قارجىنىڭ ءاربىر التىنشى دوللارى وڭدەۋ سەكتورىنا تيەسىلى. قازاقستاندا جاسالعان ونىمدەردى الەمنىڭ 120-دان استام ەلى تۇتىنىپ وتىر.
– يندۋستريالاندىرۋ جوبالارى ەلدىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسۋدا. ايتالىق, 2010 جىلى وڭدەۋ ونەركاسىبى بيۋدجەتتى 450 ملرد تەڭگەمەن تولىقتىردى. سول جولى تەك ساۋدا سالاسىنا عانا جول بەردى – 668 ملرد تەڭگە. 2019 جىلى بۇل سوما 1 ترلن 477 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. بۇل ەكونوميكانىڭ نەگىزگى ءۇش سەكتورى – اۋىل شارۋاشىلىعى, ساۋدا جانە كولىك سەكتورىنىڭ سالىق اۋدارىمدارىمەن تەڭ. 2010-2020 جىلدارى ىسكە قوسىلعان كاسىپورىندار وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى 4,8 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى, – دەيدى QazIndustry قازاقستاندىق يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مارات بوپازوۆ.
بىلتىر يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى باستالدى. ونداعى نەگىزگى ەكپىن ىشكى جانە سىرتقى نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋعا جاسالىپ وتىر. ياعني مەملەكەت ءبىرىنشى كەزەكتە تەرەڭ وڭدەلەتىن تاۋار شىعاراتىن كاسىپورىنداردى قولداماق. بۇل ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا, شيكىزات ەكسپورتىنا دەگەن تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا, سونداي-اق قوسىلعان قۇنى جوعارى ءوندىرىستى ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تيىسىنشە, بولاشاقتا ەكسپورت قۇرىلىمىن دا تولىق وزگەرتۋگە جول اشادى دەپ كۇتىلۋدە.
– ۇكىمەت قولعا العان شارالار قايتا وڭدەۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن دامىتۋعا, سونداي-اق ونەركاسىپتى ىنتالاندىرۋ مەن قولداۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە شوعىرلاندىرىلماق. العاشقى ەكى كەزەڭنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءبىز قولداۋ جانە ىنتالاندىرۋ جۇيەلەرىنىڭ ناتيجەسىنە تالداۋ جۇرگىزدىك. ولار سالالار مەن وندىرىستەردى نەعۇرلىم ءتيىمدى قامتۋ ءۇشىن وڭتايلاندىرىلادى, – دەيدى م.بوپازوۆ.
وسى ورايدا الەمدىك پاندەميانىڭ تەرىس اسەرىن ەسكەرمەۋگە بولمايدى. سەبەبى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى كوروناداعدارىس كەزىندە باستالدى. يندۋستريالاندىرۋدىڭ بۇعان دەيىنگى ەكى بەسجىلدىعى دا ءدال وسىنداي الماعايىپ كەزەڭدە قولعا الىنىپ, ءوز ناتيجەسىن بەرگەن ەدى. دەمەك, بۇل جولى دا وڭدەۋشى ونەركاسىپ جۇرىستەن جاڭىلدىرماس دەپ ويدايمىز. مۇنى ساراپشىلار دا ايتىپ ءجۇر. وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ ساپالى جاڭا تراەكتورياسىنا شىعۋ ءۇشىنشى بەسجىلدىقتاعى جوبالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
