وسى ورايدا الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى جانىنداعى قوعامدىق كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەستىڭ بار ەكەنىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. بۇل ينستيتۋت قانشالىقتى ءتيىمدى, الدە فورمالدى قۇرىلىم ءرولىن اتقارا ما؟ البەتتە, دەنساۋلىق ساقتاۋدى باسقارۋدىڭ ءتۇرلى سالاسىندا جانە جالپى الەۋمەتتىك سالادا بىلىكتىلىگى جوعارى, ياعني بىلىكتى مەديتسينا ماماندارى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى, زەرتتەۋشىلەر, ساراپشىلاردان قۇرالعان قوعامدىق كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەستىڭ مۇشەلەرى – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن ءار قىرىنان بىلەتىن, تاجىريبەسىمەن جانە بىلىمىمەن بولىسە الاتىن, سىرتتاي باعا بەرە الاتىن, مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن سىندارلى ۇسىنىستارىن بەرە الاتىن كاسىبي ماماندار. دەسە دە تۇپكىلىكتى شەشىم قابىلداۋعا قۇقىعى جوق. قور باسشىلىعى (باسقارما مۇشەلەرى دە, قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردىڭ باسشىلارى دا) كەڭەس مۇشەلەرى كوتەرگەن ماسەلەلەردى شەشۋگە قانشالىقتى قىزىعۋشىلىق تانىتادى؟
امسق جانىنداعى قوعامدىق كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەستىڭ توراعاسى سەرىك بەكتۇرعانوۆ بۇل كەڭەستىڭ شەشىمدەرى وكىم بەرۋ ەمەس, ۇسىنىمدىق سيپاتتا ەكەنىن ءتۇسىنۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.
– ءبىز الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى جاۋاپكەرشىلىگىنەن تىس ماسەلەلەردى دە ءجيى تالقىلايمىز. كەيدە كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ تاسىلدەرىن ىزدەستىرۋ قيىن. ءبىرىنشى كەزەكتە زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن نەگىزگى ماسەلەلەردى, ونىڭ ىشىندە امسق قىزمەتىنە قاتىستى ماسەلەلەردى قامتيتىن بەكىتىلگەن جۇمىس جوسپارىنا سايكەس قىزمەت اتقارامىز. دەسەك تە بۇل قاتىپ قالعان قاساڭ قاعيدا ەمەس. كەيدە ماڭىزدى ماسەلەلەر تۋىنداعان كەزدە جوسپاردان الىستاپ كەتەمىز. قوردىڭ جۇمىسى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ءبىر-بىرىنەن ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى. الايدا كەي ۇسىنىستارىمىز الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ قىزمەتى شەگىنەن اسىپ ءتۇسىپ جاتادى. سوندىقتان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە قوعامدىق كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس وتىرىسىندا تالقىلانعان بىرقاتار پروبلەمالارعا نازار اۋدارۋدى سۇرايمىز, – دەيدى ول.
ارينە, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى اركىم ءارتۇرلى پىكىردە. دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاقسارتۋدىڭ العىشارتى – مەديتسينا سالاسىن قارجىلاندىرۋدىڭ ۇلعايۋى. مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ ناتيجەسىندە تەگىن ءدارى-دارمەككە, ۇنەمى جەتىسپەي جاتاتىن اۋرۋحانالاردىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنا, كادرلارمەن قامتىلۋىنا, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە جانە باسقا دا كوپتەگەن دەنساۋلىق قاجەتتىلىكتەرىنە قوماقتى قارجى اۋدارىلۋدا. بۇل قاراجات حالىققا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا, پاتسيەنتتەردى قابىلداۋعا, ولاردىڭ قىمبات تەكسەرۋلەردەن, زەرتحانالىق زەرتتەۋلەردەن ءوتىپ, تەگىن بەرىلەتىن ءدارى-دارمەكتەر ءتىزىمىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى, وپەراتسيالار كوپتەپ جاسالۋدا, وڭالتۋ شارالارى جاندانا باستالدى. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قاراجاتى پاندەميا كەزىندە ادام ءومىرىن قۇتقاراتىن «قاۋىپسىزدىك جاستىعىنا» اينالدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلى مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستى قولعا الا باستاعان كەزدە, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن شامامەن 1,5 ترلن تەڭگە جەتىسپەدى. بۇل قاراجات دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتىلەرىنىڭ جابدىقتالۋىن رەتكە كەلتىرۋگە قاجەت بولدى.
ددۇ ساراپشىلارىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, 2019 جىلدىڭ سوڭىندا ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلگەنگە دەيىن حالىقتىڭ ءوز قالتاسىنان جۇمسالاتىن شىعىندارى 700 ملرد تەڭگەدەن اسقان. ياعني ەگەر قانداي دا ءبىر ەمحانادا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار نەمەسە مامان بولماسا, وندا ناۋقاس مەديتسينالىق قىزمەتتەردى اقىلى الۋعا ءماجبۇر بولادى. بۇل – مەديتسينا ۇيىمدارىنىڭ جەتكىلىكسىز جابدىقتالۋىنان, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن تيىسىنشە قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنەن تۋاتىن كەلەڭسىزدىك.
– مەديتسينالىق كومەك ساپاسىنىڭ جاقسارعانىن سەزىنۋ ءۇشىن ءبىز ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە كوبىرەك قاراجات سالۋىمىز كەرەك. بۇل ءبىز قالاعانداي جىلدام بولماسا دا, قازىردىڭ وزىندە بولىپ جاتىر. 2018 جىلى سالا بيۋدجەتى 925 ملرد تەڭگەدەن استى. بيىل ەكى ەسە كوپ – 1,8 ترلن تەڭگەدەن استام. ونىڭ ىشىندە, جارنالار مەن اۋدارىمدار ارقىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا شامامەن 700 ملرد تەڭگە تۇسەتىن بولادى, ونىڭ 50%-ى جەڭىلدىك ساناتتارى بار ازاماتتارعا ارنالعان مەملەكەتتىك بيۋدجەت. 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا ءمامس جۇيەسى ىسكە قوسىلعاننان بىردەن ەشتەڭە تۇبەگەيلى جانە ساپالى وزگەرىپ كەتپەيتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ويتكەنى ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلگەن كەزدە مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ, كادر ماسەلەسى, قىزمەتكەرلەر جاعدايى, اۋرۋحانالار مەن ەمحانالاردىڭ جابدىقتالۋى سول سوڭعى جىلدارداعى كۇيىندە ەدى. سوندىقتان ازاماتتاردىڭ ءمامس جۇيەسىن ەنگىزگەندە جانە ولاردىڭ جەكە جارنالارىن شەگەرگەندە ءبارى كۇرت جاقسارادى دەگەن ۇمىتتەرى اقتالمادى. مەديتسيناداعى قاراجات جەتىسپەۋشىلىگى تاريفتەردىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى ورىن الادى, تاريفتەر 2014 جىلدان بەرى وزگەرمەگەن, دارىگەرلەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى تومەن, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋ پروبلەمالارى بار. سوندىقتان بۇگىندە, نەگىزىنەن, ەمحانالار مەن ولارداعى ماماندار جاعدايى ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلگەنگە دەيىن قالاي بولسا, ازىرگە سول كۇيىندە دەۋگە بولادى. ال ساقتاندىرۋدان تۇسكەن قوسىمشا قاراجات جالاقىنى كوتەرۋگە جانە ەڭ وتكىر تاپشىلىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە جۇمسالدى. مىسالى, بىلتىر دەنساۋلىق ساقتاۋ بيۋدجەتى 1 ترلن 734 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, ونىڭ 400 ملرد تەڭگەسى (جارنالار مەن اۋدارىمدار) ءمامس جۇيەسىندە كورسەتىلگەن مەديتسينالىق قىزمەتتەر اقىسىن تولەۋگە جۇمسالدى. بۇل رەتتە ونىڭ 300 ملرد تەڭگەگە جۋىعى حالىقتىڭ 15 جەڭىلدىك ساناتى بار ازاماتتارى ءۇشىن مەملەكەت بيۋدجەتىنەن تولەنەدى. ياعني مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا كەتەتىن شىعىنداردىڭ كوپ بولىگى ءالى دە مەملەكەت ەسەبىنەن جۇرگىزىلەدى دەۋگە بولادى, – دەيدى س.بەكتۇرعانوۆ.
كەڭەس توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭ اۋەلى, بۇگىندە امسق ستراتەگيالىق ساتىپ الۋشى رەتىندە جەتكىزۋشىلەرمەن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە كەلىسىمشارت جاسايتىنىن, سونىمەن قاتار ساپا ستاندارتتارىنىڭ ساقتالۋىن تالاپ ەتە وتىرىپ, ولاردان اۋدارىلاتىن قاراجاتتىڭ سۇرالاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. مەديتسينالىق قاۋىمداستىق بۇل تۋرالى بىلەدى, ازاماتتار دا بىلۋگە ءتيىس. قور ساقتاندىرۋ ۇيىمى بولا وتىرىپ, ەمدەلۋشىلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى ءوز موينىنا الىپ وتىر, ازاماتتاردىڭ شاعىمدارى مەن وتىنىشتەرىن قارايدى, دەمەك ول ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن قورعايدى. بۇرىن مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسىن مۇقيات تەكسەرەتىن مۇنداي تەتىك بولماعان.
مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىك دەڭگەيى دە ارتىپ كەلەدى. بىلتىردان باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قورمەن بىرگە جەكەمەنشىك ەمحانالاردى جۇيەگە تارتۋ جانە ولاردىڭ قىزمەت اياسىن كەڭەيتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە. سونداي-اق مەديتسينالىق ۇيىمدار دياگنوستيكالىق قىزمەتتەردىڭ تاريفتەرىن ايتارلىقتاي كوتەردى. تاعى ءبىر مىسال, ەمحانالىق جانە ستاتسيونارلىق قىزمەت كورسەتۋگە تاريفتەر شامامەن 2014 جىلدان بەرى وسكەن جوق. وسى ۋاقىت ىشىندە كوممۋنالدىق قىزمەتتەر قىمباتتادى, جالاقى ءوستى. ءمامس جۇيەسىن ەنگىزگەن كەزدە بۇل پروبلەمالاردىڭ بارلىعى ەسكەرىلدى. جاعداي جاقسارىپ كەلەدى, بىراق ول حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا دەگەن قاجەتتىلىكتى تولىق قاناعاتتاندىرا قويدى دەۋگە بولماس. مۇنىڭ ءبارى قاراجاتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە تىرەلەدى, بۇل ماسەلە كەز كەلگەن سالاعا اسەر ەتەدى.
