باسپانا ماسەلەسىندە الەۋمەتتىك كومەكتىڭ ماڭىزى زور
بيىل ءۇشىنشى مەگاپوليستە ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالدامالى پاتەرمەن 976 ادامدى قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. جىل باسىنان بەرى 8 ايدا 682 تۇرعىن باسپانالى بولدى. ونىڭ ىشىندە 300 جالدامالى پاتەر جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا, 25 پاتەر جەتىم بالالارعا, 176 پاتەر كوپبالالى وتباسىلارعا, 181 پاتەر حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توبىنا بەرىلگەن. قالعان 294 پاتەر تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان سوڭ تاپسىرىلادى.
«بۇگىنگى تاڭدا قالا بويىنشا 45 مىڭعا جۋىق ادام پاتەر كەزەگىندە تۇر. ولاردىڭ 20 مىڭعا جۋىعى – مەملەكەتتىك جانە بيۋدجەتتىك مەكەمە قىزمەتكەرلەرى, 8 مىڭى – كوپبالالى انالار, 16 مىڭى – الەۋمەتتىك ءالسىز توپتاعى ازاماتتار جانە 1800-ءى – جەتىم بالالار. اي سايىن قالادا 600-700 ادام باسپانا كەزەگىنە تىركەلەدى. پاتەر كەزەگىنىڭ جىلجۋى شامالى باياۋلاعانى راس. وسىعان وراي كەزەكتە تۇرعان ازاماتتاردى تەزىرەك باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ارنايى باعدارلاما دايىندالىپ, قازىر تالقىلانىپ جاتىر. اتالعان باعدارلاما ىسكە اسىرىلعان ۋاقىتتا پاتەر الۋشىلار سانى ارتا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىز», دەيدى شىمكەنت قالاسى تۇرعىن ءۇي باسقارماسىنىڭ باسشىسى ازامات رىسجانوۆ.
وتكەن جىلى جالپى سانى 1 596 ازامات جالدامالى باسپانامەن قامتىلعان. ونىڭ ىشىندە جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا 904 پاتەر بەرىلسە, 692 پاتەر تۇرعىن ءۇي كەزەگى ساناتتارى بويىنشا ازاماتتارعا تاپسىرىلدى. بۇگىندە ارەندالىق تۇرعىن ۇيلەر بەلگىلەنگەن تارتىپپەن كەزەك ارقىلى كوپبالالى وتباسىلارعا, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توپتارىنا جانە جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا قاراستىرىلعان. ال بيۋدجەتتىك ۇيىم قىزمەتكەرلەرىنە «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى اياسىندا نەسيەلىك باعدارلامالار ارقىلى ۇسىنىلۋدا. سونداي-اق بيىل مۇقتاج ازاماتتارعا يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزى بويىنشا باستاپقى جارنانىڭ ءبىر بولىگىن جابۋ ءۇشىن قايتارىمسىز نەگىزدە ءار ازاماتقا 1 ملن تەڭگەدەن تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتى بەرىلە باستادى.
«قازىرگى تاڭدا تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىنا 404 ءوتىنىم ءتۇسىپ, 50-گە جۋىق ازاماتتىڭ تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىن الۋعا ءوتىنىشى ماقۇلداندى. اتالعان مەملەكەتتىك قىزمەت تولىعىمەن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلگەن. سونىمەن قاتار «وتباسى بانكتىڭ» «5-20-25» باعىتى بويىنشا ساتىلعان كرەديتتىك تۇرعىن ۇيلەردەن قالعان 730 پاتەر بيىل ساۋداعا شىعارىلدى. قازىرگى تاڭدا ساتىلعان 721 پاتەردەن بيۋدجەتكە 6 992,4 ملن تەڭگە ءتۇسىم ءتۇستى. بۇل پاتەرلەردى العان ازاماتتاردىڭ 291-ءى تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تىركەلگەندەر», دەيدى ا.رىسجانوۆ.
سونداي-اق جىل باسىنان بەرى «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى 1 037 ازامات تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. جوسپارعا سايكەس بيىل 60 كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي, ياعني 3 824 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلمەك. شىمكەنت قالاسى بويىنشا سوڭعى 3 جىلدا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ارقىلى 3 346 ازامات باسپانالى بولعان.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلامالار ارقىلى ەلىمىزدە پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ كولەمى جىلىنا 10 ملن شارشى مەتردەن اسىپ, تۇرعىن ءۇيدى كوپشىلىككە قولجەتىمدى ەتكەن تۇرعىن ءۇي جيناقتاۋ جۇيەسى ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ جاتقانى ايتىلعان ەدى. ال ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن جاقسارتۋ جانە قولجەتىمدى مۇمكىندىكتەر جاساۋ ماقساتىندا يپوتەكالىق نەسيەلەندىرۋدىڭ جاڭا باعدارلامالارىن ەنگىزۋگە باستاماشى بولدى. مىسالى, 2019 جىلى ەلباسىنىڭ باستاماسى بويىنشا جەڭىلدىك مولشەرلەمەسى 2% جانە باستاپقى جارناسى 10% بولاتىن «باقىتتى وتباسى» جاڭا باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. اتالعان باعىت بويىنشا سوڭعى 2 جىل كولەمىندە 584 وتباسى كرەديتتىك نەگىزدە تۇرعىن ۇيمەن قامتىلعان. بيىل اتالعان باعىت بويىنشا 2020 جىلعا بولىنگەن ليميت نەگىزىندە «وتباسى بانك» ارقىلى تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان 589 ازامات نەسيەلىك باسپاناعا قول جەتكىزەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇدان بولەك «5-20-25» باعىتى ارقىلى, جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن 1 373 ازامات ارمانداعان باسپاناسىنا قول جەتكىزدى. ونىڭ 715-ءسى – تۇرعىن ۇيگە مۇقتاجدار كەزەگىندە تۇرعان ازاماتتار. بيىل «شاڭىراق» قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا 27 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تىركەلگەن 1 728 ازاماتتى پاتەرمەن قامتۋ جوسپارلانۋدا», دەيدى قالالىق تۇرعىن ءۇي باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
بۇگىندە نەسيەلىك تۇرعىن ۇيلەردى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن تىركەۋ جۇمىستارى باستالعان. نەسيەلىك باعىتتاعى پاتەرلەر تولىعىمەن تۇرعىن ءۇي باسقارماسىنىڭ تەڭگەرىمىنە وتكىزىلگەن سوڭ ازاماتتار ساتىپ الۋ تۋرالى كەلىسىمشارتىن جاسايدى. اتالعان باعىت بويىنشا بيىل «وتباسى بانك» ءوزىنىڭ ينتەرنەت رەسۋرستارى ارقىلى تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان ازاماتتار اراسىندا 27 تۇرعىن ءۇيدى ساتۋ بويىنشا وتىنىمدەر قابىلداعان بولاتىن. ءبىرىنشى كەزەڭدەگى 576 پاتەر بويىنشا وسى جىلدىڭ ناۋرىز-ءساۋىر ايلارى ارالىعىندا كونكۋرس وتكەن. ناتيجەسىندە, 590 ءوتىنىم قابىلدانىپ, 288 ازاماتتىڭ وتىنىمدەرى ماقۇلدانعان. ەكىنشى كەزەڭ بويىنشا 512 پاتەرگە 1 084 ءوتىنىم, ءۇشىنشى كەزەڭگە سايكەس, مامىر-ماۋسىم ارالىعىندا وتكىزىلگەن كونكۋرس ناتيجەسىندە 640 پاتەرگە 1 240 ءوتىنىم قابىلدانعان. قازىرگى تاڭدا بانك تاراپىنان كونكۋرسقا قاتىسقان ازاماتتاردىڭ تولەم قابىلەتىن راستاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇدان بولەك بارلىق قالعان نەسيەلىك باعىتتاعى پاتەرلەر بويىنشا اتالعان 3 كەزەڭ بىتكەننەن كەيىن تاعى كونكۋرس وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.
«تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى» زاڭىنا سايكەس, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ كەزىندە يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارى بويىنشا باستاپقى جارنانىڭ ءبىر بولىگىن جابۋ ءۇشىن تابىسى تومەن وتباسىلارعا تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتى ۇسىنىلۋدا. شىمكەنت قالاسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارى 2019 جىلدان باستاپ بەرىلە باستاعان. الدىڭعى جىلى 21 ازاماتقا 20,4 ملن تەڭگەگە, 2020 جىلى 101 ازاماتقا 100 ملن تەڭگەگە تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارى بەرىلسە, بيىل قايتارىمسىز نەگىزدە 500 ملن تەڭگەگە تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارى تابىس ەتىلمەك. باسقارما باسشىسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قورىنان بەرىلگەن ۇيلەردى جەكەشەلەندىرۋ بويىنشا, 2018 جىلدان باستاپ بۇگىنگە دەيىن 427 ازامات پاتەرلەرىن جەكەمەنشىككە العان, جەكەشەلەندىرۋدەن بيۋدجەتكە 567 371 888 تەڭگە تۇسكەن.
ال باسپانا ساتىپ الۋعا جاعدايى جوق ازاماتتارعا الەۋمەتتىك جالعا الۋ تارتىبىمەن بەرىلگەن ارەندالىق تۇرعىن ءۇي – كەزەكتە تۇرعان حالىقتىڭ تىلەگىن ورىنداعان باعدارلاما. شىمكەنت قالاسى بويىنشا 2010-2020 جىلدارى ارالىعىندا, ياعني سوڭعى 10 جىلدا كەزەكتە تۇرعان 4893 ازامات ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز ارەندالىق باسپانامەن قامتىلعان. بيىلعى ءساۋىر ايىندا تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتار كەزەگىندە تۇرعان 161 ازاماتقا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالدامالى پاتەر قولدانىسقا بەرىلسە, مامىر ايىندا وتكىزىلگەن كوميسسيا وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىنا سايكەس 147 ازامات پاتەرمەن قامتىلۋ تۋرالى شەشىم شىققان. بۇل بويىنشا قازىرگى تاڭدا ىشكى قۇجاتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. الداعى ۋاقىتتا 369 ازاماتتى پاتەرمەن قامتۋ كوزدەلگەن. بۇدان بولەك جۇمىس ىستەپ جۇرگەن جاستار باعدارلاماسى بويىنشا وتكەن جىلى – 904 ازامات, 2021 جىلى 300 ازامات ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالدامالى پاتەرمەن قامتىلدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل باعىتتا 900 پاتەر ساتىپ الۋ جوسپارلانۋدا.
ەلىمىز بويىنشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى وتە قارقىندى ءجۇرىپ جاتقان ايماقتاردىڭ قاتارىنا ەنەتىن شىمكەنت قالاسىندا وتكەن جىلى 649,1 شارشى مەتر باسپانا سالىنسا, بيىل بۇل كورسەتكىشتى 1 ملن شارشى مەترگە جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل كورسەتكىش تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىق مەرەيىن تاسىتىپ, ابىرويىن اسقاقتاتاتىن ۇلكەن بەلەسكە بالانىپ وتىر. تۇرعىندار سانى ارتا تۇسكەن قالادا باسپاناعا سۇرانىستىڭ تومەندەمەسى انىق. بۇل ورايدا قۇرىلىس سالۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن, زاماناۋي ماتەريالداردى, سونداي-اق عيماراتتاردىڭ جوباسى مەن قالا قۇرىلىسىنىڭ جوسپارىن جاساعاندا ءتيىمدى تاسىلدەردى قولدانۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. عيماراتتاردىڭ ساپاسىنا, ەكولوگيالىق تازالىعىنا جانە ەنەرگيالىق تيىمدىلىگىنە, سالىناتىن جانە سالىنعان ۇيلەر مەن ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى ينتەللەكتۋالدى باسقارۋ جۇيەلەرىمەن جابدىقتالۋى باستى نازارعا الىنعان. وسى سالاداعى ينۆەستيتسيالىق الەۋەتتى دامىتۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ جانە وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا «تۇرعىن-ءۇي شىمكەنت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى 132 كوپپاتەرلى ءۇيدى جوندەۋدەن وتكىزسە, بىلتىر 76 كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيدە جوندەۋ جۇمىستارىن اياقتاعان. سونداي-اق ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى سانالاتىن «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى تۇرعىن ءۇي باعىتىندا دا كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلەدى. ازاماتتار كەزەككە تۇرۋ, تۇرعىن ءۇي كەزەگىن كورۋ نەمەسە باعدارلامالارعا قاتىسۋ ماقساتىنداعى ءوتىنىم جىبەرۋ سىندى بىرنەشە قىزمەتتى ەشقايدا بارماي-اق ونلاين الا الادى.
ەكسپورتتىق الەۋەت ارتىپ كەلەدى
وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرى تارازىلانعان ۇكىمەت وتىرىسىندا شىمكەنت قالاسىنىڭ بارلىق كورسەتكىشىندە ءوسىم ديناميكاسى بار ەكەنى ايتىلدى. ونىڭ ىشىندە بيىلدىڭ قاڭتار-شىلدە مەرزىمىندەگى ارالىقتا وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا شىمكەنت قالاسىنىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى كورسەتكىشى – 104,8 پايىزعا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى – 103, قۇرىلىس جۇمىستارى – 114,6, پايدالانۋعا بەرىلگەن ۇيلەر كولەمى – 107,9, ساۋدا سالاسى – 104,2, كولىك سالاسى – 103, جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ كولەمى 149,5 پايىزعا ارتقانى اتاپ ءوتىلدى. قۇرىلىس سالاسىندا شىمكەنت قالاسى ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنا ەنىپ, بىلتىردىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا قۇرىلىس كولەمى 14,6 پايىزعا وسكەن. شىمكەنت قالاسىنىڭ كەن وندىرىسىمەن بايلانىستى ەمەس سالالار بويىنشا ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىگى 22,8 پايىزعا جەتكەنى ايتىلىپ, قۇرىلىس, وڭدەۋ ونەركاسىبى, ونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى, بايلانىس جانە اقپارات, اۋىل شارۋاشىلىعى, ساۋدا, جىلجىمايتىن م ۇلىك وپەراتسيالارى, كولىك سالالارىندا دامۋدىڭ وڭ كورسەتكىشتەرى قالىپتاسقان.
ۇلتتىق ەكونوميكانى شيكىزات ەكسپورتىنا تاۋەلدىلىكتەن ارىلتۋ – ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە مىندەتتەردىڭ ءبىرى. بۇل ورايدا تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا وزگە وڭىرلەرمەن قاتار شىمكەنتتە دە ونەركاسىپتى وركەندەتىپ, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن دامىتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. ناتيجەسىندە, وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىندا بۇكىل ءوندىرىسى توقىراپ, توقتاپ قالعان قالا بۇگىندە ىشكى نارىققا عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە دە ءتۇرلى تاۋارلار ەكسپورتتايتىن دەڭگەيگە كوتەرىلدى. مىسالى, بۇگىندە ءۇشىنشى مەگاپوليستە بەلسەندى جۇمىس ىستەيتىن 35 ەكسپورتتاۋشى-كاسىپورىن بار. قالا اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى 654 ملرد 200 ملن تەڭگەنىڭ ونەركاسىپ ءونىمى وندىرىلگەن. ياعني شىمكەنتتىڭ جالپىوڭىرلىك ىشكى ءونىمىنىڭ 25 پايىزىن ونەركاسىپ سالاسى قۇرايدى. سونداي-اق ونەركاسىپتىڭ دامىعانىن شىمكەنتتىك كاسىپورىنداردىڭ بىلتىر 150 ملرد تەڭگەنىڭ شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارىن ەكسپورتقا شىعارعانىنان دا اڭعارۋعا بولادى. قالاداعى نەگىزىنەن مۇناي وڭدەۋ, ماشينا جاساۋ, مەتاللۋرگيا, جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءوندىرىسى جانە فارماتسەۆتيكا سالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن 35 كاسىپورىن رەسەي, قىتاي, وزبەكستان, يران, لاتۆيا, اۋعانستان, تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستان ەلدەرىنە ءتۇرلى تاۋارلار جونەلتەدى. قالانىڭ نەگىزگى ەكسپورتتالاتىن تاۋارلارىنىڭ قاتارىنا مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرى – 16,1 پايىزدى, ۇن – 13,4, پورتلاندتسەمەنت جانە تسەمەنت ونىمدەرى – 11,3, ماقتا تالشىعى – 6,6, كۇنباعىس مايى – 5,7, مۇناي گازدارى – 4,6, توقىما بۇيىمدارى 3,6 پايىزدى قۇرايدى. ال اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ەكسپورتىنىڭ كولەمى 70 ملن دوللاردى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 14,5 ملن دوللارعا ارتقان. ناقتى كولەم يندەكسى 126 پايىز بولىپ وتىر.
ءوز ءونىمىن ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنە عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە دە شىعارىپ كەلە جاتقان كومپانيالاردىڭ ءبىرى «شىمكەنتماي» اكتسيونەرلىك قوعامى سوڭعى ونجىلدىقتا جاڭارىپ, جاڭعىرىپ جۇمىسىن جەتىلدىرە تۇسكەن. تاۋار ءتۇرى كوبەيىپ, ماقتا مايىنىڭ قاتارىنا بىرتىندەپ كۇنباعىس, سويا, ماقسارى جانە راپس مايلارى قوسىلدى. مايدى فيزيكالىق وڭدەۋ ارقىلى تازارتىلعان ماي قىشقىلدارىن الىپ, سونىڭ نەگىزىندە كىرسابىن ءوندىرىسىن جولعا قويدى. بۇگىندە «شىمكەنتمايدىڭ» قۇرامىندا جاساندى اعارتقىشتار مەن سينتەتيكالىق حوش يىستەندىرگىشتەر جوق «حوزيايكا» جانە Freshko ساۋدا بەلگىلەرىمەن تانىلعان كىرسابىندارى ۇلكەن سۇرانىسقا يە. «شىمكەنتماي» كومپانياسى وتكەن جىلى 32 مىڭ توننا وسىمدىك مايى مەن 6 800 توننا كىرسابىن ءوندىرىپ, ونىڭ باسىم بولىگىن رەسەي, وزبەكستان, قىتاي, قىرعىزستان جانە تۇركياعا ەكسپورتتاعان. جالپى كاسىپورىن ءوز تابىسىنىڭ 70,5 پايىزىن ەكسپورتقا جونەلتكەن قاراجاتىنىڭ ەسەبىنەن تاۋىپ وتىر. ونەركاسىپتىك كومپانيالار جۇمىسىنىڭ جاقسارۋىنا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا ەكسپورتتاۋشىلارعا كومەك كورەستۋ بويىنشا كەلىسىمدەرگە قول قويعانى دا سەپتىگىن تيگىزۋدە.
بۇگىندە 35 ەكسپورتتاۋشى-كاسىپورىننىڭ 29-ى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جوعارىدا ايتىلعان تۇرىنە ءوتىنىم بەرگەن. ونىڭ قاتارىندا Ferrum-Vtor, «شىمكەنت تەمىر», Pioneer Grain Produkt, Grain House-555, Turan Skin, «قاينار» جانە «كاز مەد پروم» سەكىلدى ءىرى ءارى تابىستى كومپانيالار دا بار. سىرتقى ساۋدا اينالىمى, ونىڭ ىشىندە ەكسپورتتالاتىن ءونىم كولەمى وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ سوڭىنداعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسە ارتقان ءۇشىنشى مەگاپوليستە ونەركاسىپتى دامىتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىشتەردىڭ جاقسارا تۇسۋىنە ىقپال ەتەرى انىق. قالا اكىمى مۇرات ايتەنوۆ نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى جانە ەكسپورتقا باعىتتالعان ونىمدەر ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ باعىتىنداعى جۇمىستى جانداندىرا تۇسۋدە قالادا قۇرىلىپ جاتقان ەكى بىردەي اگرو-يندۋستريالدى اي̆ماقتى پايدالانۋعا باسىمدىق بەرىپ كەلەدى. بۇگىندە 10,2 ملرد تەڭگەگە 10 جوبا جۇزەگە اسىرىلعان. ينۆەستيتسيانىڭ ارتۋىنا يندۋستريالىق ايماق, كولىك-لوگيستيكالىق ايماعى جانە «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى زور ۇلەس قوسۋدا. قالالىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى بەرەكە دۇيسەبەكوۆتىڭ بىزگە بەرگەن مالىمەتتەرىنە جۇگىنسەك, بيىل 6 ايدا قالا ەكونوميكاسىنا 131,8 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 18,9%-عا ارتقان. جىل سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىشتى 165 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. سونىمەن قاتار 2021-2025 جىلدارى جالپى قۇنى 2,6 ترلن تەڭگە بولاتىن 282 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 20 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. ونىڭ ىشىندە 2021 جىلى جالپى قۇنى 166,7 ملرد تەڭگە بولاتىن, 2,5 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىمەن, 68 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋى جوسپارلانعان.
«وڭتۇستىك» يندۋستريالدى ايماعىندا 72 جوبا ىسكە قوسىلىپ, وندا 4,5 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورىندارى اشىلدى جانە وعان 62,0 ملرد تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسى تارتىلدى. ال «تاسساي» يندۋستريالدى ايماعىندا جالپى قۇنى 26,3 ملرد تەڭگەلىك 17 جوبا ىسكە قوسىلىپ, وندا مىڭعا جۋىق جۇمىس ورىندارى اشىلدى. كولىك لوگيستيكالىق ايماعىندا 32,5 ملرد تەڭگەگە 53 جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 8 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. بۇگىندە 15,9 ملرد تەڭگەگە 225 جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 3 جوبا جۇزەگە اسىرىلعان. «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 42,9 ملرد تەڭگە تۇراتىن 25 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 2,3 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلدى. شىمكەنتتەگى قوس يندۋستريالدى ايماقتىڭ تەرريتورياسى 427 گەكتاردى قۇرايدى. وعان 90 ملرد 100 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلعان. ناتيجەسىندە, يندۋستريالىق ايماقتار قۇرىلعالى وندا ورنالاسقان كاسىپورىندار 260 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپ, ونىڭ 110,9 ملرد تەڭگەلىك ءونىمىن شەتەلدەرگە ەكسپورتتاعان. يندۋستريالىق ايماق قاتىسۋشىلارى 5 500 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 19,5 ملرد تەڭگە سالىق تولەگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە قالانىڭ ەكونوميكاسى تۇراقتالىپ, حالىقتىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى ارقىلى الەۋمەتتىك ماسەلەسى شەشىمىن تابۋدا.
سونداي-اق باسقارما باسشىسى بۇگىندە شىمكەنتتەگى «وڭتۇستىك» جانە «تاسساي» يندۋستريالدى ايماقتارى ءوندىرىس ورىندارىنا ءجۇز پايىز تولعانىن ايتادى. ەندىگى كەزەكتى قالا ەكونوميكاسىنىڭ الەۋەتىن بارىنشا ارتتىرۋ ماقساتىندا تاعى 4 يندۋستريالدى ايماق اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ءبىرى – «جۇلدىز» يندۋستريالدى ايماعىندا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرى سالىنۋدا. مۇندا شامامەن قۇنى 200 ملرد تەڭگە بولاتىن 60 ءىرى زاماناۋي كاسىپورىن اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. ايماققا ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى. بۇگىندە 100 ملرد تەڭگەگە 25 ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ پۋلى جاساقتالعان. كەلىسىمدەرگە سايكەس بيىل 10 جوبانىڭ قۇرىلىسى باستالادى. ال اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋگە باعىتتالعان «بوزارىق» تاماق ونەركاسىبى يندۋستريالدى ايماعىندا قۇنى 23 ملرد تەڭگە بولاتىن 1 810 جۇمىس ورنىمەن 21 جوبا ىسكە اسادى. اۋماعى 136 گەكتار زاماناۋي ونەركاسىپتىك جىلىجاي̆ كەشەنىندە 30 ملرد تەڭگەگە 2 مىڭ جۇمىس ورنىمەن 20 جوبا ىسكە اسادى. شىمكەنت قالاسىندا اشىلاتىن ءتورتىنشى – «ستاندارت» يندۋستريالدى ايماعىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى شوعىرلانادى دەپ جوسپارلانعان. زاماناۋي قويمالار, شاعىن وندىرىستىك تسەحتار اشىلادى. ايماقتا 180 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 30 جوبا ىسكە اسىپ, 4,5 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلۋى كوزدەلگەن.
قالا اكىمى مۇرات ايتەنوۆ ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا, ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى. بۇل ورايدا قالا اكىمى ءتيىستى مەكەمە باسشىلارىنا يندۋستريالدى ايماقتاردا قولعا الىنعان جوبالارعا تۇراقتى مونيتورينگ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, ماسەلەلەرىن شەشۋدە مەملەكەتتىك قولداۋلار كورسەتىلۋىن تاپسىردى. اپتا سايىن وتكىزىلەتىن ينۆەستشتابتا بەرىلگەن تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋى قاتاڭ باقىلانادى.
شىمكەنت
