بۇل تۋرالى PwC كونسالتينگتىك كومپانياسىنىڭ اتالعان نارىققا جۇرگىزگەن زەرتتەۋىندە كورسەتىلگەن. ال Energyprom مونيتورينگتىك اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, قازاقستاندا ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەلەكترموبيلدەردىڭ سانى 10%-عا ازايعان.
ەلەكترموبيلدىڭ سانى مىڭعا دا جەتپەيدى
اتالعان اگەنتتىكتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بيىل ماۋسىمداعى ەسەپكە سايكەس ەلىمىزدە 4 ملن-عا تاقاۋ جەڭىل اۆتوكولىك تىركەلسە, سونىڭ 0,14%-ىن ەلەكتر جەتەگى بار كولىكتەر قۇراعان. كەلتىرىلگەن دەرەك بويىنشا ءبىر جىلدا اتالعان كولىك ءتۇرىنىڭ سانى بىردەن 10,1%-عا نەمەسە 528 كولىككە دەيىن ازايعان. ال قازاقستاننىڭ اۆتوكولىك بيزنەسى قاۋىمداستىعىنىڭ دەرەگىنە سەنسەك, مامىرداعى ەسەپ بويىنشا رەسپۋبليكا اۋماعىندا 422 ەلەكترموبيل تىركەلىپتى. ەكى ۇيىمنىڭ مالىمەتتەرى ەكى ءتۇرلى بولعانىمەن ءبىر انىعى, ەلىمىزدە تىركەلگەن زاماناۋي جىلجىمالى تەحنيكانىڭ سانى مىڭعا دا جەتپەيدى. بىلتىردىڭ وزىندە مۇنداي كولىكتىڭ سانى 580-590-نىڭ اينالاسىندا بولعان. تىركەلگەن 528 كولىكتىڭ 78,4%-ى نەمەسە 414 ەلەكترموبيلدىڭ قاي وڭىردەن ەكەنى كورسەتىلمەگەن.
تەك 49 كولىك الماتى قالاسىنا, 38-ءى ەلورداعا جانە 11-ءى قوستاناي وبلىستارىنا تيەسىلى ەكەنى انىقتالىپ وتىر. وسى رەتتە كولىكتىڭ تىڭ تۇرىنە الەم ەلدەرى تەكتەن-تەك كوشىپ جاتپاعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇدان 6 جىل بۇرىن بۇۇ باس اسسامبلەياسى ورنىقتى دامۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ ماقساتتارىن ايقىنداپ, جاھاندىق جىلىنۋدان ساقتانۋمەن بىرگە ەنەرگيا رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ادامزاتقا ەكولوگيالىق تازا ءونىم تۇرلەرىن پايدالانۋدىڭ باعىت-باعدارىن كورسەتىپ بەردى. زاماناۋي ۇردىستەن قازاقستاندا دا قالىس قالماۋعا تىرىسىپ, بۇل باعىتتا وزىندىك ىزدەنىستەرىمەن قامدانىپ-اق كەلەدى. بۇل ورايدا ەلەكترموبيلدەردىڭ ءوندىرىسىنىڭ دامىتۋ ستراتەگياسى جايلى 2017 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىندا ايتىپ, وسىعان قاتىستى ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەلگەن ەدى.
ەكسپورتتىق باعىتتى دامىتۋ كوزدەلگەن
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا قازىر قوستاناي وڭىرىندەگى «سارىارقا اۆتوپروم» كاسىپورنى JAC iEv7S ەلەكترموبيلىنىڭ سەريالىق ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋعا جاقىن قالدى. بۇل تەحنولوگيالىق ءونىم رەسەيدە سىناقتان ءوتىپ, كەدەن وداعىنىڭ كولىك تۇرلەرىن راستايتىن سەرتيفيكاتىنا يە بولدى. وسى قۇجات اتالعان كولىكتى ەاەو-نىڭ بارلىق اۋماعىندا اينالىمعا شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا تەرىسكەيدەگى زاۋىتتا Yutong, Ankai سىندى ەلەكتر اۆتوبۋستارىنىڭ ءوندىرىسى جولعا قويىلىپ, ولار پاۆلوداردا, اقتاۋدا جانە ەلىمىزدىڭ استاناسىندا جولاۋشىلاردىڭ قىزمەتىنە ۇسىنىلعان.
بيىل ەلىمىزدە ەلەكتر قۋاتىمەن جۇرەتىن ءتۇرلى ۇلگىدەگى 1 200 كولىكتى قۇراستىرۋ جوسپارلانۋدا. كەلەر جىلى بۇل كورسەتكىشتى 2 مىڭعا جەتكىزۋ مەجەلەنىپ وتىر. بۇل ءونىم تۇرلەرى ىشكى نارىقتان بولەك, ەكسپورتقا دا شىعارىلادى.
ينفراقۇرىلىمدى دامىتپاي, نارىق قالىپتاسپايدى
سالاعا جاۋاپتى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى وسى باعىتتا ءوندىرىستى دامىتۋ جانە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ جونىندەگى جول كارتاسى بەكىتىلىپ, ەلەكترموبيلدىڭ قۇنىنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ, ولارعا قوعامدىق اۆتوبۋستىڭ جولدارىمەن قوزعالۋعا مۇمكىندىك قاراستىرۋ, سونداي-اق تۇراق ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتۋ سەكىلدى ماسەلەلەر جان-جاقتى پىسىقتالىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
رەسمي مالىمەتكە سايكەس, بۇگىندە باس شاھاردا ەلەكترموبيلدى قۋاتتايتىن 50-دەن اسا ارنايى ستانسا جۇمىس ىستەپ تۇر. سول سەكىلدى ۇلتتىق پاۆيلون اۋماعىنداعى ارنايى ايماقتا ءبىر مەزگىلدە 25 ەلەكترموبيلگە قۋات الۋعا جاعداي جاسالسا, اقتاۋ قالاسىندا 80 كيلوۆاتتىق جىلدام قۋاتتايتىن 4 ءموبيلدى ستانسا ورناتىلعان. نۇر-سۇلتان – بۋراباي باعىتىنداعى كۇرە جولدىڭ بويىندا دا وسىنداي ستانسالار كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنە قىزمەت كورسەتۋگە دايىن.
ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك, 2022 جىلدان باستاپ ەاەو اۋماعىندا مۇنداي كولىك تۇرلەرىن اكەلۋگە باج سالىعى15%-عا دەيىن وسپەك. سونىمەن قاتار 4 ماۋسىمنان باستاپ قازاقستاندا ەلەكتر قۋاتىمەن جۇرەتىن بارلىق كولىك قۇرالىنا سالىناتىن كادەگە جاراتۋ الىمى الىنىپ تاستالدى. جاۋاپتى ورگان وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل امال وسى باعىتتاعى وتاندىق وندىرىسكە وڭ اسەرىن تيگىزۋى ءتيىس.
قىتاي كوش باستاپ تۇر
وسى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا ەلەكترموبيلدەر سەگمەنتىندەگى گەرمانيالىق كومپانيالاردىڭ ۇلەسى 17%-عا, سونىمەن قاتار پلاگين-گيبريدتى كولىكتەر نارىعىندا (ەلەكترجەلىسىنەن قۋات الۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان گيبريدتىك اۆتوكولىك) 50%-عا دەيىن ۇلعايعان. تۇتاستاي العاندا, Volkswagen AG, BMW جانە Mercedes-Benz كونتسەرنى بيىل العاشقى توقساندا ەلەكتر جەتەگى بار 246 مىڭ كولىكتى جانە 370 مىڭ پلاگين-گيبريدتى ساتقان. دەسە دە PwC كومپانياسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا قازىر بۇل يندۋستريادا قىتايلىق جانە امەريكالىق وندىرۋشىلەردىڭ ۇپايى باسىم بولىپ تۇر. ايتالىق, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قىتايدا 980 مىڭ ەلەكترموبيل جانە گيبريدتى قوزعالتقىشى بار 212 مىڭ كولىك تىركەلدى. ال ەكىنشى توقساندا اسپاناستى ەلىندە زاماناۋي كولىك تۇرلەرىنە دەگەن سۇرانىس 11%-عا ارتقان. ەۋروپانىڭ نەگىزگى نارىقتارىندا بۇل كورسەتكىش 8%-دىق مەجەدە تۇراقتاعان.
گەرمانيادا تىركەۋدەن وتكەن ەلەكترموبيل (84 مىڭ ەلەكترموبيل) مەن گيبريدتى كولىكتىڭ (85 مىڭ پلاگين-گيبريدتى كولىك) كورسەتكىشى تەڭەسكەن.
«ەگەر دە الەم بويىنشا ەلەكترموبيلدەردىڭ ساتىلىمىن باعالاساق, ونىڭ 58%-ى قىتايدىڭ نارىعىنا تيەسىلى ەكەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس», دەدى PwC كومپانياسىنىڭ ساراپشىلارى.
جاعىمدى وندىرىستىك ينديكاتورلارعا قاراماستان, اقش-تاعى ەلەكترموبيلدەر مەن گيبريدتى كولىكتەردىڭ نارىقتاعى ۇلەسى قازىر 3%-دان اسپايدى. ايتسە دە ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل كورسەتكىشتى اق ءۇيدىڭ اكىمشىلىگى دايىنداپ جاتقان ەلەكترموبيل يەلەرىنە ارنالعان ىنتالاندىرۋ جۇيەسى مەن امەريكالىقتاردىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋعا دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتۋى مۇمكىن.
الەم تەحنولوگيالىق رەۆوليۋتسياعا دايىن ەمەس
بىراق تا كوپتەگەن ساراپشىنىڭ پىكىرىنە قۇلاق تۇرسەك, دۇنيەجۇزى ەلەكترموبيلدى جاپپاي قولدانىسقا ەنگىزۋگە ءالى دايىن ەمەس. بىرىنشىدەن, الەم ەلدەرىندە ءتىپتى كەيبىر دامىعان مەملەكەتتەردە ابدەن توزىعى جەتكەن ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ سالدارىنان ەنەرگياعا دەگەن سۇرانىس تولىق وتەلمەي جاتىر. شىندىعىنا كەلگەندە, بۇل شەشىلمەيتىندەي كۇردەلى ماسەلە دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. مۇنى ەنەرگيانى ءتيىمدى پايدالانىپ, ءونىمدى ءوندىرىستىڭ ناتيجەسىندە رەتتەۋگە بولادى دەيدى ماماندار.
ەكىنشىدەن, جاسىراتىنى جوق ەلەكترموبيلگە ارنالعان باتارەيالاردى وندىرۋگە بايلانىستى ءبىراز قيىندىق بار. نەگە دەسەڭىز, مۇنداي اككۋمۋلياتورلار قىمبات ءارى سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار مەن مينەرالداردان تۇرادى. اتاپ ايتقاندا, كوبالت پەن ليتي قۋات باتارەيالارىنىڭ وندىرىسىندەگى ماڭىزدى كومپونەنت سانالادى. الايدا بۇل ەلەمەنتتەردى كەن ورنىنان قازىپ الۋ قورشاعان ورتاعا ايتارلىقتاي جاعىمسىز اسەر بەرەتىنى بەلگىلى.
سيرەك مەتالدارعا دەگەن تاۋەلدىلىك كەيبىر باعالى رەسۋرستاردىڭ 90%-ىن ۋىسىندا ۇستاپ تۇرعان قىتايدىڭ جەكە-دارا ۇستەمدىك قۇرۋىنا جول اشىپ وتىر. الىپ مەملەكەتتىڭ بۇل باسىمدىلىعى الداعى ۋاقىتتا پايدالى رەسۋرستار ءۇشىن تالاستىڭ ورشۋىنە الىپ كەلۋى دە عاجاپ ەمەس.
Bank of America Global Research جۇرگىزگەن زەرتتەۋگە سايكەس, 2025 جىلدان كەيىن دۇنيە جۇزىندە ەلەكترموبيلدەرگە ارنالعان اككۋمۋلياتورلاردىڭ تاپشىلىعى بايقالۋى مۇمكىن. قۋات باتارەيالارىنا نارىقتاعى سۇرانىستىڭ كۇرت ءوسۋى ادامزاتتىڭ ەلەكترموبيلدەردى جاپپاي ەنگىزۋگە قانشالىقتى دايىن ەكەنىن انىق كورسەتەدى دەدى ماماندار.
