ادەبيەت • 11 تامىز، 2021

مايكوت جانە جامبىل

233 رەت كورسەتىلدى

قازاقتىڭ اسا ءىرى داستانشىسى، حالىق پوەزياسىنىڭ قابىرعالى وكىلى، وتە شەبەر توكپە اقىن-جىراۋى مايكوت ساندىباي ۇلىنىڭ ارتىندا قالعان جىرلارى تولىعىمەن ەل-جۇرتقا جەتپەگەن.

ول تۋرالى مالىمەتتەر دە ساقتالماعان. ايتۋلى اقىن 1824 جىلى قاراتاۋدىڭ بوكتەرىندەگى شاباقتى وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى بەستوعاي القابىندا قاراپايىم شارۋا وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ۇلى ءجۇزدىڭ دۋلاتىنان تاراعان ىستى، ونىڭ تىلىك اتتى اتاسىنان ءونىپ-وسكەن ۇرپاق. ۇلتىمىزدىڭ اۋىز ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى تۇلعالارى تۇبەك، ق ۇلىنشاق، باقتىباي، مايلىقوجامەن قاتار اتالاتىن مايكوت ساندىباي ۇلىنىڭ ەسىمى كوپشىلىككە ايان.

قاشاننان-اق وركەنيەتتىڭ التىن بەسىگى بولعان، نەشە ءبىر بۇلبۇل مەن ءدۇلدىل ەركىن قانات قاققان قاسيەتتى قاراتاۋ توپىراعىنا كىندىك قانى تامىپ، حالىق اراسىندا ءجيى ايتىلاتىن اۋىزەكى جىرلاردى، قيسسا-ەپوستاردى، اڭىز-اندەردى جاستايىنان جاتتاعان مايكوت ەلگە ەرتە تانىلا باستايدى. ءسوز مايەگىنە ۋىزىنان جارىعان بالا شاكىرت اۋىل مولداسىنىڭ ءدۇبارا وقۋىن مىسە تۇتپايدى. ءجاسوسپىرىم شاعىندا قاراتۋدىڭ كۇنگەيىندەگى شايانعا بارىپ، اپپاق يشان مەدرەسەسىندە ساۋا­تىن اشادى. كەيىن ونى شوقاي داتقا ءوز قامقورلىعىنا الىپ، بولاشاعى زور جاس اقىنعا مۇمكىنشىلىكتەر جاسايدى. جاس شايىر العاشقى كەزدە ايماقتا وتكەن توي-جيىنداردا قاعىتپا قالجىڭ، وتكىر ءازىل سىندى جىرلار ايتىپ، تام-تۇمداپ ونەر كورسەتىپ جۇرەدى. ۋاقىت كە­لە ىزدەنىپ، ساۋاتىن اشىپ، ايتىس ونە­رىنە توسەلىپ، بايگەدە تىنىسى اشىل­عان ارعىماقتاي ەركىن قانات قاعىپ، كوپ­شىلىكتىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. مىسالى، ونىڭ تىرناقالدى تۋىندىسى ءبىر تويدا كەزدەسكەن قۇداشالارعا ارنالادى:

ءوسىپسىڭ قۇداشالار بىردەي بولىپ،

ارشىعان ساباعىنان گۇلدەي بولىپ.

بولدى ما ساعىنعاننان،

سارعايعاننان،

كوزىمە كورىنەسىڭ ۇردەي بولىپ.

كويلەگىڭ ۇستىڭدەگى جانار گۇل-گۇل،

شىبىقتاي توعايداعى

شاشىڭ ءسۇمبىل.

ءبىز كەلدىك قوناقتاۋعا بۇتاعىڭا،

جايقالعان بيىكتەگى سەن ءبىر بۇلبۇل.

بۇل ولەڭدە كادىمگى قازاق اۋىلىنىڭ جاراسىمدى ءازىل-قالجىڭى، نازى، بوزبالا مەن بويجەتكەننىڭ جۇرەك ءلۇپىلى سەزىلەدى. زەر سالساڭىز، تاڭقالارلىق عاجايىپ سۋرەت ەمەس پە؟!

مايكوت جىگىت شاعىندا قاراتاۋ وڭى­­­رىنە اتى شىققان اعايىنى شوقاي دات­قانىڭ ارقاسىندا جاقسى ات ءمىنىپ، ادەمى كيىم كيىپ، الدەنەشە نوكەر ەرتىپ، سالتاناتپەن ەل ارالاپ، سال-سەرىلىك قۇر­عان. جاسىنان-اق بۇكىل قاراتاۋ، سارى­ارقا وڭى­رىنە، سىر بويىنا اتى ءماشھۇر اقىن جانە جىراۋ رەتىندە تانىلعان ەكەن.

سۇراسا رۋىمدى ىستى دەيدى،

ويىقتا حان جامبىل،

بولتىرىك شەشەن كۇشتى دەيدى،

ىستىنىڭ ءبىر بالاسى تىلىگىمىز،

تىلىكتەر جاكەل، شوقاي ۇستىن دەيدى.

بالاسى حان شوقايدىڭ تورەكەلدى،

باسىنا باق پەن داۋلەت ەرە كەلدى.

جاسىنان وقۋ وقىپ، ءبىلىم ۇستاپ،

ەشكىمگە تۇرتتىرمەي تۇر

تومەنگى ەلدى، –

دەپ وزىنە قامقورلىق جاساعان اعايىن­دارىن جىرعا قوسىپ، ماداقتاپ ءجۇرۋىنىڭ ءوزى اعا­يىنعا، ەلگە ونى جاقىنداتا تۇسەدى.

ول ەپوستىق قيسسالاردى اپتالاپ، ايلاپ جاڭىلماي جىرلاعان. رەتى كەلگەندە، ايتىسقا ءتۇسىپ وتىرعان. كەلە-كەلە قاتار جاتقان قىرعىز جۇرتىن ارالاپ، نەشە ءبىر ايتۋلى، تاريحتا قالعان ايتىستارعا قاتىسىپ، مايتالمان اقىن دارەجەسىنە جەتتى. مايكوت ايلاپ، جىلداپ ەل ارالاپ ءجۇرىپ، سىر سۇلەيلەرىمەن جان الىپ، جان بەرىسكەن ايتىستارعا تۇسكەن. بىراق وكىنىشكە قاراي، ول كىممەن ايتىستى، قا­لاي ايتىستى، ول تۋرالى دەرەكتەر جوقتىڭ قاسى.

بۇرىنعى-سوڭعى جىرشى-جىراۋ­لاردىڭ، ابىز-اقىنداردىڭ قايسىسى بولماسىن ءومىر وتكەلدەرىن سانامالاپ، ولەڭ جولدارىن تۇزگەنىن بىلەمىز. كوپتەگەن اقىندار كەزىندە ءبىر جاستان ءجۇز جاسقا دەيىنگى ادام ءومىرى بەلەستەرىن جىرعا قوسىپ وتىرسا، سولاردىڭ العى شەبىندە مايكوت اقىن دا بولدى. وعان مىنا جىر شۋماقتارى دالەل:

ءار ىستەن جاس كۇنىڭدە ايانبايسىڭ،

سۇيەنىپ ەش نارسەگە تايانبايسىڭ.

بۇل دۇنيە ءبارى جالعان وپاسى جوق،

توقتالىپ كىمگە ەندى باياندايسىڭ؟

ون بەستە جارعا ويناعان لاقتايسىڭ،

تۇپ-تۇنىق جەردەن شىققان

بۇلاقتايسىڭ.

بايلىق پەن جارلىلىقتى كوڭىلگە الماي،

اعاش ۇيدە جاناتىن شىراقتايسىڭ.

جيىرمادا باقشانىڭ باعىندايسىڭ،

پاتشالاردىڭ التىننان

تاعىندايسىڭ.

ءومىرىڭ وتەر-كەتەر جەلدەي سوعىپ،

وتكەن سوڭ ىزدەگەنمەن تابا المايسىڭ.

وتىزدا تۇلەپ ۇشقان سۇڭقاردايسىڭ،

بايگەدەن كۇندە كەلگەن تۇلپاردايسىڭ.

«جىگىتتىك ءوتتى اتتەڭ

قايتەيىن» دەپ،

تولعانىپ وتكەن جاسقا

قىلجاقتايسىڭ.

قىرىقتا وتكىر بولات

قىلىشتايسىڭ،

ءۋاجىپ ۋادە ءسوزدى كىل ۇستايسىڭ.

ءومىرىڭ وتەر-كەتەر ساناۋلى كۇن،

كۇننەن كۇن جاستىق داۋرەن

جىلىستايسىڭ.

دۇنيە، بۇنشا ءتاتتى بولدىڭ نەگە؟

ۇمىتىپ جاننىڭ ءبارى مال دەگەندە.

ءبىر بەلەس ەلۋ دەگەن شىعا سالىپ،

الدىڭا كوز سالاسىڭ قاراي وڭگە.

اياقتىڭ استىندا ەكەن الپىس ەڭىس،

جاستارمەن ساۋداسى جوق الىس-بەرىس.

داريعا، قايدا مەنىڭ قايراتىم دەپ،

ومالتىپ وت باسىندا قىلار كەيىس.

جەتپىس جاس الپىستان دا اراعىراق،

سالادى اۋرە-سارساڭ تاراعىراق.

ءۇش جۇزگە ۇلگى ايتقان بي دە بولساڭ،

ءسوزىڭدى قايتارادى قاتىن تالاق.

سەكسەن تۇر جەتپىس اسساڭ

كولدەنەڭدەپ،

قۇرعايدى بۇكىل دەنەڭ سۋساپ شولدەپ.

قاسىڭدا تەڭ قۇربىڭنىڭ

ءبارى دە جوك،

شاقىرار ەرمەك ءۇشىن بەرى كەل دەپ.

توقسانعا كەلسەڭ ەگەر جاتقانىڭىز،

ازاپقا بەلشەڭىزدەن باتقانىڭىز.

ۇلىڭ شايقى، كەلىنىڭ شايپاۋ بولسا،

قۇداي ۇرىپ قاراداي قاتقانىڭىز.

شىقپايدى جۇزگە تولىق

بۇل كۇندە ادام،

ءومىرىڭ سودان كەيىن بولار تامام.

ءىشىپ-جەپ ءبىر-ءبىرىڭدى سىيلاسىپ ءوت،

بۇل دۇنيە ءبارى جالعان

نانساڭ ماعان.

ول كەز ءان-كۇيىن اسپەتتەپ، قاھار­ماندىق پەن سۇلۋلىقتان سىر تارتىپ، جانارتاۋداي لاپىلداعان جىرعا قۇلاق قۇرىشىن قاندىرعان ءالى دە ىشكەن اسىن جەرگە قويىپ، ونەر دەسە ورە تۇرەگەن زا­مان ەدى. مايكوت ساندىباي ۇلى سى­پى­را جىراۋ، اسانقايعى مەن بۇقار جى­راۋ ءداستۇرى مەن جاڭاشىلدىعىن ­جان­دانتىپ، بۇيىعىلانا باستاعان راۋان رۋحتى قايتا وياتىپ، پوەزيانىڭ ىس­­تىق دەمىنىڭ كوكىرەكتەگى قولامتا شو­­­عىن ۇرلەدى. مايكوت مايلىقوجا، قۇ­لىن­شاق، تۇبەك، مادەلىقوجا، بۇدا­باي، باق­تىباي جانە باسقا جىر تارلان­دارى­مەن ايتىسىپ، اقىندىق بيى­گىن شىڭ­دادى. ونىڭ بولتىرىكپەن ءسوز قا­عى­سۋىندا «سەن تۇگىل ءسۇيىنباي مەن باق­تى­بايدىڭ باپىگىن مايكوت اعاڭ باس­قان، بالا» دەۋىنە قاراعاندا، جاسى ەكى مۇ­شەلدەي ۇلكەن ءسۇيىنباي ارون ۇلىمەن ايتىسقانداعى جىر شوقپارىن سۇيسىنبەي وقۋ مۇمكىن ەمەس. مايكوت اقىننىڭ ءبىراز شىعارمالارى («سارىباي اسىندا ايت­قان قۇتتىقتاۋ تولعاۋى»،«جامبىلدىڭ مايكوتپەن ديدارلاسۋى » جانە دە باسقا ايتىستارى) ۇلتتىق پوەزيا قورىنا، جىر الەمىنە ەندى.

ال وسى قۇتىقتاۋ تولعاۋ، ديدارلاسۋ قالاي ءوتتى دەگەنگە كەلەتىن بولساق، 1890 جىلى «دالا ۋالاياتى» گازەتىندە جازىلعانداي، الاتاۋ ايماعىنىڭ اتاقتى ءبيى سارىباي ايدوس ۇلى قايتىس بولادى دا، 1891 جىلى مايتوبە جايلاۋىندا اس بولاتىندىعى ايتىلادى. ۋاعدالى حابارلانعان ۋاقىتتا مايتوبەدە ۇل­كەنساز جايلاۋىندا ەكەيدىڭ بەدەلدى ادامى سارىبايعا اس بەرىلەدى. بۇ­عان كورشى قىرعىز ەلى، ءبىر جاعى شىم­كەنت، اۋليەاتا، ءبىر جاعى جوڭعار الا­تا­ۋىن­داعى نايمان، جالايىر، توردەگى البان جۇرتى شاقىرىلادى. اسقا بەل­گىلى مايكوت اقىن سايرامدىق داتقا بۇركىتبايمەن قىرىق كىسى بولىپ جولعا شىعادى. جىگىتتەردىڭ مىنگەنى كىلەڭ القىمى ىسپەس ارعىماق: ون بوز جورعا، ون قارا جورعا، ون كۇرەڭ جورعا، ون شۇبار جورعا. استارىنداعى اتتاردىڭ ءتۇر-تۇسىنە قاراي جىگىتتەر دە ءسان-سالتاناتپەن كيىنىپ شىعادى، سىرتتارىنان قاراعاندا كوز تارتاتىن توپ قارابالتاعا جەتكەندە بۇركىتباي داتقا ناۋقاستانىپ كەرى قايتادى دا، توپتى مايكوت باستاپ اسقا كەلەدى. اس جيىنىنىڭ يەسى ءسۇيىنباي بولادى دا، ال جاپەك باتىردىڭ ۇرپاعى قوساي اجىباەۆ استى باسقارادى. تالاي ءدۇلدۇل اقىن-جىراۋلار ايتىسقا ءتۇسىپ، جيىندى قىزدىرادى. وسى اسقا وتىز كىسىمەن ات تەرلەتىپ جەتكەن مايكوت اقىنعا كەزەك كەلگەندە ول قولىنا دومبىراسىن الىپ، جىر تيەگىن سەلدەي اعىتادى:

ويلاپ ەم اۋىل جاقتان كەلەيىن دەپ،

سالەمىن پايعامباردىڭ بەرەيىن دەپ.

جيىنىن سارىەكەمنىڭ ەسىتكەن سوڭ،

وتىرمىن ءبىراز ولەڭ توگەيىن دەپ.

ءشارىمىز اۋليەتا، مەركىدە ەدى،

ولەڭگە مولدا مايكوت ەركىن ەدى.

جيىنىن سارەكەمنىڭ ەسىتكەن سوڭ،

بۇل مايكوت سونشا جەردەن

جەتىپ ەدى.

قورعاسىن اۋىرىنداي سالماقتارى،

بابامنىڭ كوتەرە كور ارۋاقتارى.

ءجۇرمىسىڭ ەسەن-امان كۇيلى-جايلى،

وتىرعان جەتىسۋدىڭ ساڭلاقتارى؟!

...شىمكەنتتە مەنىڭ اتىم

مايكوت دەگەن،

ءبىر ءسوزىم ءبىر سوزىمنەن قايتا وتپەگەن.

مەن داعى ءوز الىمشە سويلەۋشى ەدىم،

كىسىلى جەردىڭ ءجونىن بايقاپ كەپ ەم.

كەلدىم مەن اۋليە-اتا ويازىنان،

كەدەيدىڭ ءۇستى جىرتىق

قويى ازىنان،

باي بولسام ءوز ۇيىمدە

جاتپاس پا ەدىم،

داۋلەتتىڭ قاڭعىپ ءجۇرمىن سايازىنان.

بولعاندا جەردە سۇڭقار،

كوكتە سۇڭقار،

ولمەيتىن بۇل دۇنيەدە قانداي

جان بار.

ەكەيدىڭ مۇقالماعان قىلىش ءتىلى

ارمىسىڭ، ەر ءسۇيىنباي – اعا سۇڭقار.

ەل جاڭا ەلۋ جىلدا،

ءجۇز جىل – قازان،

قاندىرار قۇلاق قۇرىشىن –

ەرتەڭگى ازان

ءولدى دەپ سارىەكەمدى ەستىگەن سوڭ

بارسام دەپ، كۇندىز-ءتۇنى

كەتتى مازام، –

دەپ مايكوت سالتاناتقا جيىلعان جۇرتقا ولەڭمەن امانداسادى.

بۇل ساتتە اس قامىندا جۇرگەن جامبىل الىستان ات ارىلتىپ كەلگەن مايكوتتىڭ الدىنان دەر كەزىندە شىعا الماي قالا­دى. بۇعان مايكوت اعالىق ناز ءبىلدىرىپ، قاسىنا جامبىلدى شاقىرىپ الدىرادى. سول جولى جامبىل:

اسسالاۋماعالەيكۋم، مايكوت اعا

ەسىتىپ داۋسىڭىزدى كەلدىم جاڭا

الدىنان ۇلكەندەردىڭ وتپەيىن دەپ،

ايالداپ ادەپ ەتتىم ءبىراز عانا.

ءسىز بە ەدى اقىن اعا، مايكوت دەگەن،

ءبىر ءسوزى ءبىر سوزىنەن قايتا وتپەگەن

ساڭقىلداپ سارايىڭنان ولەڭ شىقسا،

يمەنىپ وزگە اقىندار بايپەكتەگەن.

كەلىپسىز ءبىزدىڭ ەلگە ادەيى ىزدەپ،

مەيماندى قۇرمەتتەيتىن

كادەمىز ەد.

سۇيرەڭدەپ الدىڭىزدا ءسوز سويلەمەي،

ەتەيىن دەپ ويلادىم ادەپ-ىزەت.

سويلەگەن اعا تۇرىپ ىنىدەن بەز،

ەجەلدەن ەلدە سونداي بار ەدى ءسوز.

ارالاۋ اعايىندى ءبىر بۇل ەمەس،

ءالى دە بىزبەن تالاي بولارمىز كەز،

– دەپ جاسى ۇلكەن اعاعا سالەم بەرە تانىسقاندا، ريزا بولعان مايكوت:

ساپار تارتىپ كەلىپ ەم،

سارىبايدىڭ اسىنا.

وتىز كىسى ەلىمنەن،

ەرىپ ەدى قاسىما.

شىرقايىن دەپ شىعىپ ەم،

مايتوبەنىڭ باسىنا.

جاڭعىرىقسىڭ داۋىسىم،

الاتاۋدىڭ تاسىنا.

ەستۋشى ەدىم دابىسىن،

جامبىل بار دەپ وسىندا.

اقىن بولسا كەلمەيدى،

نەگە مەنىڭ قاسىما؟

نەگە سالەم بەرمەيدى،

مەندەي كارى دوسىنا؟

بارەكەلدى، جامبىلىم،

ءسوز جۇيەسىن كەلتىردىڭ

اڭعارىڭدى تانىدىم

كوتەرىلىپ جەلپىندىم

اتالى ءسوز – ءمانى مول

جىلاعىمدى كەلتىردىڭ

تال بويىڭدا بار ەكەن

الىس شابار سەرپىنىڭ.

تاۋىپ ايتقان سوزىڭە،

سەلت ەتتىم دە سەرپىلدىم.

مەيىرىم ءتۇستى وزىڭە،

باتا بەرسەم دەپ تۇرمىن.

– دەپ جامبىلعا ىستىق ىقىلاس ءبىلدىرىپ، العىس باتاسىن بەرەدى. ارىسى شىعىس، بەرىسى ءتول تۋما ونەرىمىزدىڭ كاۋسار قوي­ناۋىنان سۋسىنداپ، نۇرلى باستاۋلاردان ءنار العان مايكوت اقىن جولى شىدىر، سەرىگى قىدىر شالقار شابىتىن سەرپىپ تاستاپ، مەيىرىمى تۇسكەن جامبىلعا اتالىق باتاسىن بەرەدى. توماعاسىن سىپىرعان تاۋدىڭ وجەت بۇركىتىندەي، بۇعان قاتتى تولقىعان جامبىل :

ءاۋمين، باتاڭىزعا كوتەردىم قول،

ەتەيىن سىزگە قىزمەت مەن وسى جول

توي قىلىپ توبىمىزدا وتىرىڭىز،

مەنىڭ دە مايكوت اعا تىلەگىم سول، – دەپ قول جايادى.

تالاي تەكەتىرەستەردە ءتىس قاعىپ قال­عان جامبىلدىڭ جاۋابىندا دا ىنىلىك ىزەت، ۇلكەنگە دەگەن ىزگى ءىلتيپات تۇنىپ تۇرعانداي. وسى ءىلتيپاتتى سۇلۋ، سىپايى تىلمەن اقىن جاسى ۇلكەن اقىندى قۇر­مەتتەپ، ونى بارىنشا ورنەكتەيدى.

ءارى قاراي جامبىل وسى توپ الدىندا سارىبايدى جوقتاپ بىلاي دەپ جىر ايتادى:

قاس جۇيرىكتى ايتامىن،

شاپقان سايىن ورلەگەن.

قاس سۇڭقاردى ايتامىن

الىستان تويات تىلەگەن...،

دەي كەلىپ، مارقۇم سارىبايدىڭ ادام­گەرشىلىك قاسيەتىن، ەرلىگىن ماداقتايدى. جامبىل سول ورەلى توپتىڭ الدىندا ءوزى­نىڭ قابىلەتتىلىگىمەن، شەبەرلىگىمەن تانىلىپ، باتىر دا باتىل، ۋىت ءتىلدى زور اقىن ەكەنىن كورسەتەدى. تاجىريبەلەرى مول ساقا جىراۋ-اقىنداردىڭ الدىندا ورەلى ونەرىن كورسەتكەن جامبىلعا كوپشىلىك ريزا بولادى. ونى ۇستازى ءدۇلدۇل اقىن سۇيىنبايمەن تەڭەستىرەدى، بولاشاعى مول كورنەكتى اقىندار قاتارىنا ەنگى­زەدى. جامبىلدى جامبىل ەتىپ ەلگە تا­نىستىرعان ونىڭ اقىندىعى.

اسقا قاتىسقان كوپشىلىك مايكوتتىڭ ايتقىشتىعىنا ريزا بولىپ، ۇلكەن قوشەمەت كورسەتەدى. استى بيلەپ تۇرعان قۇدايبەرگەن اقىنعا اقباس اتان، تورى ق ۇلىندى بيە، تورى ات، ءبىر ماۋىتى شەك­پەن بەرىپتى. ول كەزدە تۇيە 20 سوم، جىل­قى 15 سوم، قوي 3 سوم ەكەن. سول جەردە اتى اتالعان ساڭلاقتار، باي-شون­جارلار، داتقا مەن بولىستاردىڭ كەمى 10 سومنان سىي-قارجى ورتاعا تۇسەدى. ءسويتىپ، مايكوت باستاعان جىگىتتەردىڭ قورجىندارى اقشاعا تولادى. سول اس-جيىننان ۇلكەن سىي-ابىرويمەن شىققان سەرى توپتى قىرعىز اعايىندار جول بو­يىندا قوردايدان قوشەمەتپەن كۇتىپ الىپ، ءان-جىرىن تاماشالاپ، بەلگىلى ماناپتار اۋىل-اۋىلعا قوناققا شاقىرىپ، ءۇش جىل بويى قوناق ەتىپتى. اۋليەاتا وڭىرىنە ورالعاندا ولاردىڭ الدىندا ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى، قورا-قورا قوي بولىپتى. ولارىن ەل-جۇرتقا تاراتىپ بەرىپ، اعايىن-تۋىستارىن قارىق ەتىپ تاستاپتى.

ەرەن اقىن مايكوت جامبىلمەن ايتىسقان ەمەس. ومىرلەرىنىڭ سوڭىنا دەيىن اعا-ءىنى بولىپ ءبىرىن-ءبىرى قادىرلەپ، سىيلاپ وتكەن. ءتىپتى، جامبىل اۋليەاتا، قاراتاۋ وڭىرىنە ارنايى كەلىپ، مايكوت اقىنعا سالەم بەرىپ، ودان «مىڭ ءبىر ءتۇن»، «كورۇعلى» جانە دە باسقا حيكايالاردى، قيسسالاردى، داستانداردى ۇيرەنگەن دەگەن مالىمەتتەر بار.

جىرعا جۇيرىك جامبىل: «قازداي قالقىپ ەرىنبەي، ولەڭ تەردىم جاسىمنان، مايكوت اقىن، قۇلمامبەت، ورىن بەردى قاسىنان»، – دەپ مايكوتتى ۇلگى تۇتقان. مايكوت قازاق قاھارماندارىن، سولاردىڭ ىشىندە وتەگەن باتىردى دا جىرعا قوسقان. مايكوتتتىڭ قاسىنا ەرىپ جۇرگەن جىرشى سۇلتانبەك ايقوجاەۆتىڭ (1876-1965) ورىنداۋىنداعى «الپامىس باتىر» جىرى (مايكوت جىرلاعان ەڭ كولەمدى نۇسقاسى) جازىپ الىنعان. مايكوتتىڭ «سارجان تورەگە ايتقان جىرى»، «سارىباي اسىندا ايتقان قۇتتىقتاۋ تولعاۋى»، قۇلمامبەت، قازانقاپ، بولتىرىكپەن ايتىسى، تاعى بىرەر تۋىندىسى ساقتالعان. الايدا ولەڭ­دەرى مەن جىرلارىنىڭ، سونداي-اق ايتىس­­تارىنىڭ كوبى ۇمىتىلعان ياكي جيناس­تىرىلماعان.

شىعىستانۋشىلار مايكوت جىرىنىڭ «قيسسا مايكوت نەمەسە قازاقتاردىڭ مىڭ جىلدىق تاريحى تۋرالى مىڭ ءسوز» دەگەن اتپەن ورىسشا اۋدارىلعان نۇسقاسىن زەرتتەۋلەرىنە ارقاۋ ەتكەن (ۆ.ۆ. رادلوۆ، ۆ.ۆ. بارتولد، ت.ب.)، مايكوتپەن كەزدەسكەن ءا.ديۆاەۆ ونىڭ قازاقتىڭ مىڭ­جىلدىق تاريحىن وزىنشە جىرلاعان الىپ جىرشى ەكەندىگىن ايتقان. قىرعىز اقىنى توعولوق مولدو (بايىمبەت ءابدى­راحمانوۆ، 1860-1942) «قازاق اقىندا­رى» دەگەن تولعاۋىندا: «توقپاقتا ۇلكەن جيىن­دا، مايكوتتى كوردىم كوزىممەن... قار­شىعاداي تۇيىلگەن، ءوزى سالداي كيىن­­گەن»، – دەپ جىرلاعان. مايكوت شى­عار­ماشىلىعىنا س.سەيفۋللين، م.اۋە­زوۆ، س.مۇقانوۆ نازار اۋداردى، ق.جار­ماعامبەتوۆ، ە.ىسمايىلوۆ، م.جول­داسبەكوۆ، ءا.دوسپانبەتوۆ، ت.ب. زەرت­تەدى. دەگەنمەن مايكوتتىڭ اقىندىق-جىر­شى­لىق تابيعاتىن تەرەڭ تانۋ، تۋىندىلارىن ىزدەستىرىپ-جيناستىرۋ ءالى دە كەزەگىن توسىپ تۇرعان ءىس.

 

ساعىندىق وردابەكوۆ،

پروفەسسور، قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

 

تاراز

سوڭعى جاڭالىقتار

ۆاكتسينا سالدىرعاندار سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:17

1227 قازاقستاندىق ىندەتتەن ساۋىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:08

وتكەن تاۋلىكتە 1169 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:01

قارسىلاستار انىقتالدى

سپورت • بۇگىن، 08:47

پۋتينتسەۆا ۇتىلىپ قالدى

سپورت • بۇگىن، 08:46

مەرەي كۇمىس الدى

سپورت • بۇگىن، 08:45

سەربيادان ولجالى ورالدى

سپورت • بۇگىن، 08:43

تەمىرتاۋدا گاز تۇتاندى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

جومارت جاننىڭ جاقسىلىعى كوپ

قوعام • بۇگىن، 08:40

مەدال سانى 70-تەن استى

سپورت • بۇگىن، 08:38

ادەبيەتتانۋ تارلانى

ادەبيەت • بۇگىن، 08:33

شۇمەكتەن شىققان سۋ مەن شۋ

قوعام • بۇگىن، 08:23

«اينەگىڭىزدى جۋىپ بەرەيىك»

قوعام • بۇگىن، 08:21

اۋىل ەڭبەككەرلەرىمەن جۇزدەستى

ساياسات • بۇگىن، 08:15

شەكارانىڭ شەبى بەرىك

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار