جۇمىسسىزدىقتى جويۋ جولىنداعى ءساتتى باستاما

جاھاندىق داعدارىستىڭ وكپەنى قىسقان ءولىارا كەزەڭىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن داع­دارىسقا قارسى ۇكىمەت قابىلداعان ءىس-قيمىل شارالارى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلعان “جول كارتاسى” باعدارلاماسىنىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنىڭ تۇرعىندارىنىڭ قيىندىقتان قينال­­ماي شىعۋىنا تيگىزگەن يگى ىقپالى ولشەۋسىز.قارجى تاپشىلىعى بەلەڭ العان سول كەزەڭدە مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن قارجى ەسەبىنەن “جول كارتاسى” باعدارلاماسى بويىنشا ىسكە قوسىلعان جوبالار ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىقتىڭ بەلەڭ الۋىنا توسقاۋىل قويدى. ماسەلەن, 2009 جىلعى “جول كارتاسى” شەڭبەرىندە ەلىمىز بويىنشا 5300 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 248 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن اشۋ جانە “جاستار تاجىريبەسى” باعدارلاماسىن كەڭەيتۋ شارا­لارىنىڭ ناتيجەسىندە وقۋ ورىندارىن ءبىتىر­گەندەردىڭ جانە باسقا دا جاستار توبىنىڭ قاتارىنان 125 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاس­تىرىلدى. 97,7 مىڭ ادام كاسىپتىك وقۋ ورىن­دارىندا دايارلىقتان جانە قايتا دايارلىقتان وتكىزىلدى. قورىتا ايتقاندا, 2009 جىلعى “جول كارتاسى” شارالارىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ ءناتي­جەسىندە 146 مىڭ  ادام تۇراقتى جۇمىس تاپتى. قارجى داعدارىسى قىسپاعىندا قالعان الەمنىڭ بىردە-ءبىر ەلىندە مۇنداي يگىلىكتى باستاما جۇزەگە اسقان جوق. سوندىقتان, مەملەكەت باسشىسى ەل ۇكىمەتىنىڭ الدىنا 2010 جىلى دا “جول كارتاسى” باعدارلاماسىن جالعاستىرۋ مىندەتىن قويدى. ەلباسى ءوزىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋىندا “ۇكىمەتكە 2010 جىلى “جول كارتاسى – 2009” جوسپارى بويىنشا باستالعان تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنال­دىق سەكتور نىساندارىن قايتا جاڭعىرتۋدى, ال 2011 جىلى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىقتى كەڭ اۋقىمدى جاڭ­عىرتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى جوس­پارىن جاساۋدى تاپسىرامىن” دەپ اتاپ كورسەت­كەن بولاتىن. وسىعان بايلانى­ستى ۇكىمەت 2010 جىلعى “جول كارتاسىنىڭ” ءىس-شارالار جوس­پارىن بەكىتتى. قۇرىلىس نىسان­دارىن سالۋ, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جانە قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا 2010 جىلعى “جول كارتاسى” اياسىندا 132 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. ونىڭ 88 694,2 ملن. تەڭگەسى رەسپۋب­ليكالىق بيۋد­جەت­تەن, 43 376,9 ملن. تەڭگەسى جەر­گىلىكتى بيۋدجەت­تەردەن قاراستىرىل­عان. 2010 جىلعى “جول كار­تاسىن” ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا جاڭا نورمالار ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, وسى جىلى جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرۋعا جانە قايتا دايارلاۋ مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىلگەن تارتىپپەن از قامتىلعان ازاماتتاردى جانە ۇزاق ۋاقىت بويى جۇمىسسىز وتىرعان ادامداردى جىبەرۋ كوزدەلگەن. جۇمىسشىلاردىڭ 80 پايىزىن جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىنىڭ جولداماسى بويىنشا قابىلداۋ تالابى الىنىپ تاستالدى. بيىلعى جىلى جۇمىسقا قابىلداۋ باسىمدىق بەرىلگەن ءتارتىپ بويىنشا جەرگىلىكتى جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارى جىبەرگەن ۇمىتكەرلەردىڭ قاتارىنان قۇرالادى, ال ونداي ۇسىنىس بولماعان جاعدايدا جۇمىس بەرۋشى جۇمىسشىلاردى ەركىن ەڭبەك رىنوگىنان جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىنىڭ جازباشا كەلىسىمىنەن كەيىن قابىلداي الادى. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ەلىمىزدەگى جۇمىس­سىزدار سانى 532 مىڭ ادام, ال جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 6,3 پايىز بولسا, 2010 جىلعى “جول كارتاسى” شارالارىن جۇزەگە اسىرا باستاۋدىڭ ارقاسىندا ءبىرىنشى توقساننىڭ سوڭىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 6,1 پايىزعا دەيىن تومەن­دەدى. ەلىمىزدەگى ەڭبەك رىنوگىنداعى ءوسۋ ديناميكاسىن تومەندەگى كەستەدەن كورۋگە بولادى. ۇستىمىزدەگى جىلى قۇرىلىس نىساندارىنا بولىنگەن 132,1 ملرد. تەڭگە قارجى مىنانداي باعىتتارداعى جۇمىستاردى اتقارۋعا جۇمسالادى: – تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق جۇيەسىن جوندەۋگە, قايتا جاڭعىرتۋعا جانە دامىتۋعا – 50,4 ملرد. تەڭگە (651 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان); – جول جوندەۋ جۇمىستارىنا – 29,2 ملرد. تەڭگە (775 جوبا جوسپارلانعان); – مەكتەپتەردى, اۋرۋحانالاردى جانە باسقا دا الەۋمەتتىك نىسانداردى جوندەۋگە – 46,7 ملرد. تەڭگە (794 ءبىلىم بەرۋ نىسانى, 233 دەنساۋلىق ساقتاۋ, 57 تۋريزم جانە سپورت, 133 مادەنيەت جانە 31 الەۋمەتتىك سالا نىساندارى جوسپارلانعان) ءبولىنىپ وتىر. ينۆەستيتسيالىق باعىتتار بويىنشا جوبالاردى قارجىلاندىرۋ كولەمى مىنانداي: باعىتتار               سانى                              قارجى كولەمى جوبا-     جاڭا جۇمىس        ملن.       %-دىق لار         ورنى (ادام)         تەڭگە      ۇلەسى تكش سالاسىن دامىتۋ جانە جاڭعىرتۋ   651          43037      50407      38,2 جەرگىلىكتى ماڭىزداعى جول- داردى جوندەۋ جانە سالۋ 775          27592      29196      22,1 مەكتەپتەردى, اۋرۋحانالاردى جانە باسقا الەۋمەتتىك نىسان- داردى جوندەۋ جانە جىلىتۋ          1248        46365      44659      33,8 قالالارداعى, كەنتتەردەگى, اۋىلدارداعى, اۋىلدىق وكرۋگ- تارداعى الەۋمەتتىك جوبالار          445          8375        5809        4,4 رەسپۋبليكالىق مەنشىكتەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مادەنيەت نىساندارى        95            2267        2000        1,5 بارلىعى               3224        127636    132071    100,0 ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىنداعى مالىمەتتەر بويىنشا جوسپارلانعان بارلىق 3224 جوبانىڭ 95 پايىزىنا كونكۋرستار وتكىزىلىپ, ونىڭ ىشىندە 2893 جوبانىڭ جەڭىمپازدارى انىقتالعان. بۇل جوبالار بويىنشا جوندەۋ جانە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باستالىپ تا كەتتى. سونىمەن بىرگە 2010 جىلعى 1 ساۋىردەگى جاعدايعا بايلانىستى جوندەۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا سايكەس 16,7 ملرد. تەڭگە يگەرىلگەن. بۇل بيىلعى جىل­دىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا بولىنگەن بارلىق قارجى مولشەرىنىڭ 13 پايىزىن قۇرايدى. وسى ماقساتتا بيىلعى جىلعى “جول كارتاسى” اياسىندا 1 ساۋىرگە دەيىنگى يگەرىلگەن قارجىنىڭ جانە اشىلعان جۇمىس ورىندارىنىڭ جاع­دايىن تومەندەگى كەستەدەن كورۋگە بولادى. 2010 جىلى الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى مەن “جاستار تاجىريبەسى” باعدارلامالارى اياسىندا شامامەن 53 مىڭ ۋاقىتشا جۇمىس ورنىن اشۋعا 6,3 ملرد. تەڭگە كوزدەلگەن. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە بيىلعى جىلدىڭ باسىندا-اق باستالىپ كەتتى. 6512 جۇمىس بەرۋشىمەن 20424 جۇمىس ورىندارىن اشۋ تۋرالى شارت جاسالدى. قازىردىڭ وزىندە الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى مەن “جاستار تاجىريبەسى” باعدارلامالارى شەڭبەرىندە حالىقتىڭ نىسانالى توپتارى قاتارىنان 17,7 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستى. بيىلعى جىلى كادرلاردى قايتا دايارلاۋعا وتكەن جىلدان قالعان قارجىنى ەسكەرگەندە 8 ملرد. تەڭگە جۇم­سالماق. بۇل 68 مىڭ ادام كاسىبي قايتا دايارلىقتان وتەدى دەگەن ءسوز. پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ “جول كارتاسى” شارا­لارىن جۇزەگە اسىرۋعا باي­لانىستى “بۇل 2009 جىلعى جۇزەگە اسىرىلعان باعدارلاما­لاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ءساتتىسى بولدى. سوندىق­تان بۇل باعدار­لامانى 2009 جىلى ورىن العان وڭ تاجىريبەلەردى جانە كەمشىلىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ, 2010 جىلى دا جالعاستىرۋ زاڭدى دەپ ەسەپتەيمىن” دەگەن بولاتىن. جاقىندا 2010 جىلعى “جول كارتاسى” ءىس-شارالارىن ساراپتاۋعا ارنالعان ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستر بارلىق دەڭگەيدەگى ۆەدومستۆولار مەن وبلىس باسشىلارىنا وسى ماقساتقا بولىنگەن بيۋدجەتتىك قارجىنىڭ ەل يگىلىگى جولىندا بارىنشا ءتيىمدى پايدالا­نىلۋىن باقىلاۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە تاپسىردى. ءيا, تۇرعىنداردىڭ مۇددەسى ءۇشىن بولىنگەن مەملەكەت قارجىسى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ جانە حالىقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا ىجداھاتتىلىقپەن جۇمسالۋى ءتيىس. ۇكىمەت العا قويىپ وتىرعان اسقارالى ماقسات تا ءدال وسى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.