جۇمىس ىزدەۋشىلەرگە ارنالعان جانە قاراپايىم قىزمەتكەردىڭ مانسابىن كوتەرۋگە وراي باعىت سىلتەيتىن Career Hub پلاتفورماسىندا ساراپشىلار 2030 جىلعا تامان نارىقتان جوعالۋى مۇمكىن ماماندىقتار تىزبەسىن جاساعان. ولاردىڭ جورامالىنشا, الداعى ونجىلدىقتا قارجىلىق اۋديتور, بۋحگالتەر, زاڭ كەڭەسشىسى, حاتشى, ريەلتور, سپورت كوممەنتاتورى, جۇك تاسۋشى, اگرونوم, قاپتاماشىلاردىڭ قىزمەتى قاجەت بولماي قالۋى ىقتيمال. ءوز كەزەگىندە – ەتيكا ماسەلەلەرى بويىنشا كونسۋلتانت, تسيفرلى ۆاليۋتا كەڭەسشىسى, قوقىس ديزاينەرى, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن جاقسارتاتىن حيرۋرگ, دەرەكتەردى باسقاراتىن جانە وڭدەيتىن مامان, الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جەكە پاراقشا رەداكتورى, كيبەرقاۋىپسىزدىك بويىنشا مامان سياقتى ماماندىق يەلەرى وزەكتى بولۋى مۇمكىن ەكەن.
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساۋلە قاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, زاماناۋي ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ پايدا بولۋى بوس ۋاقىتىڭدى قوسىمشا ءبىلىم الىپ, جەكە كاسىپكەرلىك قابىلەتىڭدى اشىپ, بويىڭدا بار قابىلەتتەردى جەتىلدىرۋگە ارناۋ قاجەت ەكەنىن ۇعىندىردى. بۇكىل پروتسەستىڭ قاشىقتان باسقارىلا باستاۋى تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنىڭ ماڭىزىن كادىمگىدەي تومەندەتتى. تسيفرلى جۇمىس ءتاسىلىنىڭ سۇرانىسقا يە بولۋى – نارىقتا قاشىقتا ءجۇرىپ-اق ءموبيلدى بولا الاتىن ماماندار شوعىرىن كوبەيتتى.
– مەنىڭ كوزقاراسىم بويىنشا, پاندەميا اياقتالا سالىسىمەن مىناداي تەندەنتسيا باستالادى. تسيفرلاندىرۋ مۇمكىندىكتەرى مەن الەۋمەتتىك جەلى فۋنكتسياسى كەڭەيىپ, ەلەكتروندى ونلاين پلاتفورمالاردى پايدالانۋ, قاشىقتان جۇمىس ىستەۋگە كوشۋ جىلدام قارقىنمەن داميدى. سوعان بايلانىستى پروتسەستەردى ديدجيتاليزاتسيالاۋ ەكسپەرتتەرى, باعدارلامالاۋشى, SMM ماماندارى, كونتەنت-مەنەدجەر, تايم-مەنەدجمەنت بويىنشا ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ارتا باستايدى, – دەيدى بىزبەن پىكىرلەسكەن ساراپشى.
ال وزەكتىلىگىن جوعالتاتىن ماماندىقتارعا قاتىستى جوعارىدا ايتىلعان جورامالدارعا ساراپشىمىز مىناداي تۇزەتۋ ەنگىزەدى.
– مەن ايتقالى وتىرعان ماماندىقتار تۇبەگەيلى جويىلماسا دا, ولارعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ءبىرشاما تومەندەيتىنى ءشۇباسىز. ماسەلەن, جۇمىس بەرۋشىلەرى تاراپىنان انتيكريزيس مەنەدجەرى, call-ورتالىق پەن جەكە قارجى كونسۋلتانتى, ينتەرنەت-دۇكەن قىزمەتكەرلەرى, كۋرەرلەر, ينتەرەر ديزاينەرى, كۇزەت جۇيەسى وپەراتورى, الەۋمەتتىك جۇمىسشى, سانيتار, سۋپەرماركەت ساتۋشىسى مەن كاسسير, تازالىقشى, تاربيەلەۋشىگە دەگەن سۇرانىس ازايادى, – دەيدى س.قاليەۆا.
كاناداداعى دالحاۋزي ۋنيۆەرسيتەتى پاندەميا IT سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە قالاي اسەر ەتكەنىن انىقتاۋ ماقساتىندا ارنايى ساۋالداما جۇرگىزىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە ينتەرنەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگى ايتارلىقتاي تومەندەگەنى بەلگىلى بولعان. ىندەتكە بايلانىستى ءوزىنىڭ جانە جاقىندارىنىڭ دەنساۋلىعىنا الاڭداۋ, جۇمىستان ايىرىلىپ قالامىن دەپ قورقۋ, كومپانيالاردىڭ توتەنشە احۋالعا دايىن بولماي شىعۋى جۇمىس ونىمدىلىگىنە دە كەرى اسەرىن تيگىزىپتى.
دەگەنمەن ونلاين جۇمىستىڭ پايداسى ءبىرشاما ەكەنىن ەشكىم تەرىستەمەس. بۇل جۇمىسشىلاردىڭ ۋاقىتىن, جول شىعىنىن ۇنەمدەيدى, جۇمىس بەرۋشى – كەڭسە شىعىنىنان ارىلادى, كولىك كەپتەلىسى ازايادى, سوعان ساي ەكولوگيانىڭ دا تىنىسى كەڭيدى. الايدا بىرقاتار ساراپشى جۇمىستى قاشىقتان ىستەۋ بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ەكونوميكاعا جاعىمسىز اسەر ەتەدى دەپ توپشىلايدى. بالكىم, قازىر جاقسى شىعار, بىراق زاردابى كەيىن تيەتىن كورىنەدى.
حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ باعالاۋىنشا پاندەمياعا دەيىن الەمدەگى جۇمىس ىستەۋشىلەردىڭ 3 پايىزدان ازى عانا قاشىقتان ەڭبەك ەتكەن. پاندەميا بۇل ستاتيستيكانى ايرا-جايرا ەتىپ تالقانداپ ءوتتى. ەۋرووداقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ مەن ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتۋ جونىندەگى Eurofound اگەنتتىگى دەرەگىنشە, كوروناۆيرۋس شىرقاۋ شەگىنە جەتكەن كەزدە ەۋروپادا ءاربىر ءۇشىنشى ادام ۇيدەن جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولىپتى. ىندەتتىڭ بەتى قايتقان سوڭ دا كوپشىلىك ۇيدەن ىستەي بەرگەندى ءجون كورگەن. Gallup امەريكالىق قوعامدىق پىكىر ينستيتۋتىنىڭ ساۋالداماسىنا سۇيەنسەك, 2020-نىڭ قىركۇيەگىندە اقش-تا قىزمەتكەرلەردىڭ ۇشتەن ءبىرى ۇيدە قالا بەرۋدى جالعاستىرعان.
قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ ماسەلەسىن پاندەمياعا دەيىن-اق زەرتتەۋمەن اينالىسقان ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى نيكولاس بلۋم ۇيدەن جۇمىس ىستەۋشىلەردىڭ جارتىسى عانا ەڭبەك ونىمدىلىگىن 80 پايىزدان اسىرا الادى دەپتى. ء«بىز ۇيدە, بالالارمەن بىرگە وتىرىپ ەش تاڭداۋسىز جانە ەش دەمالىسسىز جۇمىس ىستەيمىز. بۇل كومپانياداعى ونىمدىلىكتى كاتاستروفاعا ۇشىراتادى», دەگەن پىكىر كەلتىرەدى. س.قاليەۆا ونلاين فورمات جاقىن بولاشاقتا ەڭبەك نارىعى زاڭدىلىقتارىن باسقاشا قالىپتايتىنىن ايتادى.
– كومپانيالار تەز ارادا بەينەبايلانىسقا شىعاتىن جانە ۇلكەن كولەمدەگى جۇكتەمەنى كوتەرە الاتىن تەحنيكا مەن قۇرىلعىلار ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولدى. جۇمىستى ونلاين رەتتەپ, ونلاين وقىتۋعا ءمان بەرۋ ءۇشىن تەحنيكالىق جوسپارلارىن قايتا قاراستىردى. 2-3 جىلدان سوڭ قولعا الامىز دەگەن شارۋالارىن اينالدىرعان 2-3 اي ىشىندە شەشە باستادى. ءسوز جوق, مۇنداي جۇمىس پروتسەسى پاندەميا اياقتالعان سوڭ دا جالعاسا بەرەدى. قازىر ءبىلىم, عىلىم, ءىشىنارا ونلاين-قىزمەتتەر, ساۋدا سالاسى سياقتى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ بىرقاتار سالانى دا قاشىقتان جۇمىس ىستەۋگە كوشىپ ۇلگەردى. بۇل ءۇردىس ۇكىمەتتىڭ دە بيزنەسكە دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتەدى, – دەدى ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
ونلاين فورماتقا اۋىستىرۋ مۇمكىن ەمەس سەكتورلار دا بار. مىسالى, ونەركاسىپ, قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, ساۋدا ء(ىشىنارا), ترانسپورت, قوعامدىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا ناپاقا تاۋىپ جۇرگەندەر ۇيدە وتىرا المايدى. دەسە دە قاي ساراپشىدان سۇراساق تا, ەشبىرى دە زاماناۋي ونلاين ءۇردىس ەكونوميكانىڭ وسىعان دەيىن بەيمالىم بولىپ كەلگەن سالالارىنىڭ بەدەلگە يە بوپ, تابىس ليدەرىنە اينالارىن جوققا شىعارمايدى. باسەكەلەستىكتىڭ ارتۋى, سەرۆيس ساپاسىنىڭ جاقسارۋى, ازاماتتاردىڭ الۋان ءتۇرلى كاسىپتەردى مەڭگەرە باستاۋى, زاماناۋي تىڭ قۇبىلىستارعا بەيىمدەلۋى ەكونوميكاعا تەك قانا تابىس اكەلمەك. وسىعان قاراپ, الداعى جيىرما جىلدىق مەجەسىندە تەحنولوگيالاردىڭ دامىپ, سالالاردىڭ روبوتتانىپ, ينتەللەكتۋالدى جۇمىس ءادىسىنىڭ العاشقى لەككە شىعارىن بولجاۋعا بولاتىنداي.
قازاقستان جاھاندىق تەندەنتسيانىڭ ءورىس الۋىنا بايلانىستى زاڭعا «قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ» ۇعىمىن دا ەنگىزدى. شىلدەنىڭ باسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك كودەكسىنە قاشىقتان جۇمىس ىستەۋدىڭ قۇقىقتىق رەتتەلۋىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويعان ەدى. سوعان سايكەس زاڭ جۇزىندە «قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ» جانە «ارالاس قاشىقتان جۇمىس» تۇسىنىگى پايدا بولماق. زاڭ بويىنشا قاشىقتان جۇمىس ىستەگەن قىزمەتكەرگە ەڭبەك كەلىسىمشارتىنا سايكەس ەڭبەكاقى تولىق كولەمدە تولەنۋى ءتيىس دەپ كورسەتىلگەن.
