ايماقتار • 06 تامىز، 2021

جاعابۇلاقتان تابىلعان جادىگەر

166 رەت كورسەتىلدى

مۇعالجار اۋدانىنداعى جاعابۇلاق وباسىنان ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى VI-V عع. جاتاتىن ەرتە تەمىر ءداۋىرىنىڭ قۇندى جادىگەرلەرى تابىلدى.

وسىدان ءبىر اي بۇرىن ءا.مار­عۇلان اتىنداعى ارحەو­لوگيا ينستيتۋتى ماماندارى مۇعالجار تاۋىنىڭ قوي­ناۋىنداعى جاعابۇلاق وزە­نىنىڭ بويىنان قازبا جۇ­مىس­تارى كەزىندە تاستان جا­سالعان قۇربان شالاتىن ورىن مەن التىنمەن قاپتالعان سەمسەر تاپقان ەدى. ەسكى قورىمنىڭ ەتە­­گىندەگى تاعى ءبىر وبادان قولا اينالار، التىن توعا مەن ىلمەكتەر شىقتى. سو­عان قاراعاندا جاعابۇلاق بو­يىنداعى تۇيدەكتەلگەن وبالار تىزبەگىنەن تابىلعان ولجالار – ءتۇرلى ءداۋىر ادامدارى تۇتىنعان دۇنيەلەر. التىنمەن قاپتالعان قانجاردىڭ ەجەل­گى سارمات تايپاسىنداعى ىق­پالدى ادامنىڭ دۇنيەسى ەكەن­دىگى انىق. سوعان قاراعاندا ەجەلگى تەمىر، جەم وزەندەرىنىڭ القابى ەجەلگى ادامداردىڭ كوش جولى بولعانى داۋسىز. جاعابۇلاق وبالارى الدىڭعى جىلى تابىلعان سارمات تايپاسى كوسەمدەرىنىڭ ءبىرى جەرلەنگەن تەمىر اۋدانى تاسقوپا ەلدى مەكەنى جانىنداعى وبادان قاشىق ەمەس. بۇگىندە ابدەن شو­گىپ كەتكەن كارى مۇعالجار تاۋىنىڭ توڭىرەگى ەستە جوق ەسكى زاماندا التىن كەنىنە باي، ءشوبى شۇيگىن، سۋلى دا نۋلى جەر بولعان. قونىس تالاسى ءۇشىن قىرقىستار دا سول زاماندى اينالىپ وتپەگەن.

ء ا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتى باس دي­رەكتورىنىڭ مىندەتىن ات­قارۋشى تالعات مامىروۆ پەن تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، شىعىس ەلدەرى ساۋلەتى حالىقارالىق اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى سەرىك اجىعاليەۆ اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالينمەن كەزدەسۋىندە جەم بويىنان تابىلعان جادىگەرلەر تۋرا­لى قۇندى دەرەكتەر ءبو­لىسىپ، ەكسپەديتسيانىڭ جۇ­مىس­تارى تۋرالى ەسەپ بەردى. كەز­دەسۋ بارىسىندا اقتوبە وبلى­سىنداعى «قازاقستاننىڭ كيە­لى جەرلەرى» جوباسى اياسىندا قولعا الىنعان باسقا دا عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارى تال­قىلاندى. وسى جوبا بويىن­شا وتكەن جىلدىڭ باسىندا قۇرامىنا ساۋلەتشىلەر، ەتنوگرافتار مەن ارحەولوگتەر، ەجەلگى قۇلپىتاستاردى وقيتىن ماماندار كىرگەن ەكسپەديتسيا جاساقتالعان ەدى. توپتى تاريح­شى عالىم، پروفەسسور سە­رىك اجىعاليەۆ باسقارادى. زەرتتەۋشىلەر بىلتىردان بەرى قارعالى اۋدانىنداعى قولا ءداۋىرى ادامدارىنىڭ قونىس مەكەندەرىن، مۇعالجار اۋدا­­نىنداعى تولەۋبۇلاق ۇڭگى­رىندەگى ەجەلگى ادامداردىڭ قو­نىس­تارىن تاپتى. تولەۋبۇلاق وزەنىنىڭ بويىنداعى ۇڭگىردە جار­تاسقا سالىنعان سۋرەتتەر – تاس عاسىرىنىڭ ەسكەرتكىش پەتروگليفتەرى تاڭبالانۋدا. ءتۇر­لى جانۋارلار، وسىمدىكتەر دۇ­نيەسى كەسكىندەلگەن تاس ءدا­ۋىرىنىڭ تاڭبالارىن عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ جۇمىسى ىسكە اسىرىلۋدا. وسى جۇمىستارعا قوسا، يساتاي تايمان ۇلىنىڭ جەرلەنگەن ورنىن انىقتاۋ دا تاريحشى عالىمداردىڭ موينىنداعى جۇك. ويتكەنى گەك­كە وتريادىمەن سوڭعى شاي­­قاس اق­توبە وبلىسىنىڭ بۇرىن­عى يسا­تاي، قازىرگى قوب­دا اۋدا­نىنىڭ اۋماعىنداعى شا­عىن اق­بۇلاق وزەنىنىڭ بو­يىندا وت­كەن ەدى.

 وڭىردەگى كيەلى ورىنداردى زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىمەن كەز­­دەسۋدە وبلىس اكىمى وڭ­دا­سىن ورازالين عىلىمي-زەرت­تەۋ جۇمىستارىنىڭ ماڭىز­دىلىعىن ايتىپ، جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگانداردىڭ ءوڭىر­دىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن زەرت­­تەۋگە جان-جاقتى قولداۋ كور­­سەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

 

اقتوبە وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار