جاقىندا بۇل دەرەك ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا ءمالىم بولدى. وبلىس اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىنا سايكەس ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ ماسەلەلەرى جونىندە وڭىرلىك كوميسسيا قۇرىلىپ, ارنايى جوسپارى جاساقتالىپتى. جوسپارلانعان ءىس-شارالاردى ۇيلەستىرۋگە جۇمىلعان 8 جۇمىس توبى بار. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى اياسىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ ارقىلى ءتول تاريحىمىزدى تۇگەندەۋگە بەرىلگەن مۇمكىندىك.
وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى قانات ازمۇقانوۆتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وڭىرلىك كوميسسيا قۇرامىندا 27 مۇشە بار. وعان عالىمدار, ولكەتانۋشىلار, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارى, دەپۋتاتتار, ارحيۆ سالاسىنىڭ ماماندارى مەن وزگە سالالاردىڭ وكىلدەرى ەنگەن. ال وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى اسىلبەك جاۋىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, اقپاراتتاندىرۋ جانە بايلانىس باسقارماسىنىڭ ارنايى مەملەكەتتىك ارحيۆىندە ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعاندار تۋرالى ماتەريالدار ساقتالعان.
– قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعاندار مەن اقتاۋعا جاتاتىن ادامداردىڭ قىلمىستىق ىستەرىنىڭ سانى –
2 869. بۇرىنعى اسكەري تۇتقىندار مەن كسرو-نىڭ گەرمانيادان قايتا ورالعان ازاماتتارىنا ارنالعان فيلتراتسيالىق, تروفەيلىك 1 250 ماتەريال بار, – دەدى اسىلبەك جاۋىمباەۆ.
مەملەكەتتىك ارحيۆتەردە ساقتالعان ماتەريالداردا ساياسي رەپرەسسياعا ۇشىراعاندار مەملەكەتتىك, لاۋازىمدىق, م ۇلىكتىك جانە اسكەري قىلمىس بابىمەن سوتتالعان. بۇعان قوسا, سونداي ادامدارعا انتيكەڭەستىك ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋ, قاستاندىق جاساۋ, ۇيىمداستىرۋشىلىق, كونتررەۆوليۋتسيالىق, جاپپاي تارتىپسىزدىكتەرگە, باندىلار كوتەرىلىسىنە قاتىسۋ, سوتسياليستىك م ۇلىكتى ۇرلاۋ باپتارىمەن ۇكىم شىعارىلعان. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندەگى كەڭەستىك تۇتقىندار, گۋرەۆ (قازىرگى اتىراۋ) قالاسىندا ورنالاسقان ءۇشىنشى قۇرىلىس كولونناسىنىڭ جۇمىسكەرلەرى اقتالماعان ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى كاتەگورياسىنا جاتاتىندىعى انىقتالىپ وتىر.
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى شاحمان ناعيموۆتىڭ پىكىرىنشە, وتكەن عاسىردىڭ 20-30-جىلدارى كەڭەس وكىمەتىنىڭ پارمەنىمەن سايلاۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان ازاماتتاردىڭ سانى اتىراۋ وبلىسىندا 3 مىڭنان اسادى. سايلاۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان ادامداردىڭ تىزىمىندە كەڭەس وكىمەتىنە قارسى ادامدار, قاناۋشىلار, ەسكىگە سەنۋشىلەر, كۋلاكتار, ساۋداگەرلەر بولعان. بۇلاردان وزگە, ەجەلدەن حالىققا پايدالى ماماندىق يەلەرى بولىپ سانالاتىن مالشىلار, قاساپشىلار, شىعار-
ماشىلىق كاسىپ وكىلدەرى دە قۋدالاۋعا ۇشىرادى. ال 1923 جىلدان باستاپ داۋىس بەرۋ قۇقىعىنان ايىرىلعانداردى كوممۋنالدىق پاتەرلەردەن شىعارۋ, سونداي-اق بالالارىن مەكتەپتەردەن قۋ ارەكەتتەرى بولعان.
– ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ – جاۋاپتى ءىس. بۇگىنگى ەل تاريحى, وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن تاريحي قۇندىلىقتارىمىزدى جاڭعىرتاتىن جاڭا زەرتتەۋ جيناقتارى اسا قاجەت. وسى ورايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قاجەتتى اقپاراتپەن دەر كەزىندە قامتىپ, عالىمدارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس, – دەدى وبلىس اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆ.
اتىراۋ وبلىسى
