جاقىندا قىزمەت بابىمەن ايماقتارعا بارعان ساپارىمدا حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىمەن تانىسىپ قايتتىم. سوندا ايرانداي ۇيىعان اۋىلداردىڭ بىرلىگىن بۇزىپ وتىرعان ءدىني اعىمدار تۋرالى كوپ ەستىدىم. ۋاقىت وتكەن سايىن بۇل ماسەلەنىڭ ۋشىعىپ بارا جاتقانىن ەندى اشىق ايتقان ورىندى دەپ بىلەمىن. سەبەبى, «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەيدى اتام قازاق. مۇنداي ۇلكەن پروبلەماعا تۇساۋ سالماساق, ەرتەڭ ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن قاتەر توندىرەتىنى كۇمانسىز.
جاقىندا قىزمەت بابىمەن ايماقتارعا بارعان ساپارىمدا حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىمەن تانىسىپ قايتتىم. سوندا ايرانداي ۇيىعان اۋىلداردىڭ بىرلىگىن بۇزىپ وتىرعان ءدىني اعىمدار تۋرالى كوپ ەستىدىم. ۋاقىت وتكەن سايىن بۇل ماسەلەنىڭ ۋشىعىپ بارا جاتقانىن ەندى اشىق ايتقان ورىندى دەپ بىلەمىن. سەبەبى, «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەيدى اتام قازاق. مۇنداي ۇلكەن پروبلەماعا تۇساۋ سالماساق, ەرتەڭ ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن قاتەر توندىرەتىنى كۇمانسىز.
قازىرگى تاڭدا قوعامىمىزدا عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ءداستۇرلى ءدىنىمىزدى يسلامعا جات دۇنيەتانىمداعى اعىم رەتىندە كورسەتۋ بەلەڭ الىپ بارادى. بۇگىن ۋاححابتىك جولداعى ميسسيونەرلەر قازاقتىڭ سانعاسىرلىق مۇسىلماندىق تۇسىنىگىنە بالتا شابۋعا تىرىسىپ باعۋدا. بۇل دەگەنىڭىز, زاردابى كەشەگى كوممۋنيستىك يدەولوگيا جۇرگىزگەن ۇلتسىزداندىرۋ ساياساتىنان دا اسىپ تۇسەتىن قاسىرەت. بۇلار قازاقتى بۇگىن عانا مۇسىلماندىقتى قابىلداعان ەل سياقتى كورسەتىپ, وزدەرىن تازا يسلام اتىنان, كەي جەرلەردە اللانىڭ اتىنان سويلەپ, حالىقتى قالىپتى ءدىني سەنىمى مەن تانىمىنان بەزدىرۋگە جۇمىس جۇرگىزۋدە. دەمەك, ولار قازاقتىڭ سانعاسىرلىق تاريحى مەن ءدىني تاجىريبەسىن جوققا شىعارۋدى ماقسات ەتۋدە. بۇل – ناعىز رەۆوليۋتسيالىق ءۇردىس. ال يسلامنىڭ رۋحىندا رەۆوليۋتسيا ەمەس, ەۆوليۋتسيا عانا بار ەكەندىگىن نەوسالافيلەر سەزىنبەيتىن سەكىلدى. تەك وزدەرىنىڭ تانىمىن عانا تىقپالاي بەرەدى. ياعني, ەركىن ۇنقاتىسۋعا ەمەس, پسيحولوگيالىق قىسىمعا نەگىزدەلگەن رۋحاني ەكسپانتسياسىن جۇرگىزىپ وتىر. بۇل – ەلىمىزدىڭ زايىرلىلىق ۇستانىمىنا قايشى ارەكەت. سوندىقتان زايىرلىلىق تۇسىنىگىنە انىقتاما بەرىپ, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردەگى زايىرلىلىق فۋنكتسيالارىن قايتا قاراستىرماساق, جات اعىمداردى سىرتتان تىقپالاۋشىلار تاۋەلسىزدىگىمىزگە قاۋىپ اكەلمەك.
سالافيلەر مۋزىكا, تەاتر, ونەر, تۋعان كۇن تويلاۋدى حارام, كۇنا دەپ ەسەپتەيدى. بۇلار – ۋاححابي اعىمىنداعىلار ءۇشىن اللاعا سەرىك قوسۋ (شيرك) جانە دىنگە جاڭالىق قوسۋ (بيدعات). ودان قالدى, بەتاشار سياقتى سالت-داستۇرلەرىمىزدى جوققا شىعارىپ, تىيىم سالۋدا. شاريعاتقا ەمەس, كونستيتۋتسياعا باعىنعان ادامدى ءبىر قۇدايعا سەنۋ فورمۋلاسىن بۇزعانى ءۇشىن «كوپ قۇدايعا تابىنۋشى» (ارابشا – مۇشرىك, كاپىردىڭ ءبىر ءتۇرى) رەتىندە كورسەتەدى. ۋاححابيلەر پەندەلەر ويلاپ تاپقان كونستيتۋتسياعا باعىنۋ ارقىلى ادام كونستيتۋتسيانى قۇداي زاڭىنا تەڭگەرىپ, ونى جازعان ادامداردى قۇدايمەن قاتار قويادى دەپ ايىپتايدى. قىسقاسى, جات اعىمداعىلار عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ءومىر سالتىمىزدى رەۆيزيالاپ, شىرقىمىزدى بۇزۋدا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە وراسان زور قاۋىپ توندىرۋدە.
جوعارىدا اتاپ وتكەندەردى ەسكەرە وتىرىپ, ءتيىستى جاۋاپتى ورگاندارعا بىرنەشە ماسەلەلەردى ۇسىنامىن:
بىرىنشىدەن, مەملەكەت جانە ءدىن اراسىنداعى قاتىناس ناقتى ەمەس. ياعني, مەملەكەت تاراپىنان ءدىن كونستيتۋتسيالىق شەڭبەردەگى قۇبىلىس رەتىندە قابىلدانباعان. كونستيتۋتسيادا ءار ادامنىڭ ءدىن تاڭداۋىنان وزگە ناقتى كاتەگوريا قالىپتاسپاعان. ەگەر ناقتى تۇسىنىك قالىپتاسسا, جوو-لار مەن مەكتەپتەردە قازاق مادەنيەتىنىڭ يسلام وركەنيەتىندەگى ورنى, ءداستۇرلى يسلام ءدىنى تۋرالى وقىتىلۋى ءتيىس ەدى. وعان دا كادر, بازا, ماتەريال, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قالىپتاسۋشى ەدى. دەگەنمەن, ەلباسىنىڭ «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەن ەڭبەكتەر ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىستەرىندە جوق, ەنبەگەن. ول ءدىني ءبىلىم بەرۋ بولسىن, تاريحي, ءمادەني بولسىن, كورىنبەيدى.
ەكىنشىدەن, جاۋاپتى ورگان رەتىندە ءدىن ىستەرى اگەنتتىگى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءدىن ىستەرىنە قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن جاساۋى قاجەت.
اتالعان ۇسىنىستار مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ تىكەلەي قاۋىپسىزدىك, يدەولوگيا, مادەنيەت جانە ءبىلىم سالالارىن قامتيتىندىقتان, ءارى ۇسىنىستاردىڭ وزەكتى ەكەنى ەسكەرىلە وتىرىپ, قازىردەن باستاپ قام جاسالماسا, ەرتەڭ كەش قالىپ, بارماق تىستەۋىمىز ابدەن مۇمكىن...
باقىتبەك سماعۇل,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
