10 قاڭتار، 2014

ءوتىمدى ءونىم

202 رەت كورسەتىلدى

ساۋدا ورىندارىنان «كەممي-ءدىڭ»  ونىمدەرىن ساتىپ العان كەزدە نەمەسە داستارقان باسىندا تاماقتانىپ وتىرىپ ءبىز ىلعي دا «نان جايىپ، كەسپە كەسۋگە ۋاقىتىڭ جەتپەي اسىققاندا نەمەسە جالپى جۇمىسباستى ايەلدەرگە جاقسى. سوندا بۇل جايما جۇقا نان، كەسپەلەردى  كىم جاسايدى ەكەن ءوزى؟» دەپ  ويلاپ جۇرەتىنبىز. ءسويتىپ، كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى اندرەي كريگەرمەن  كەزدەستىك. تاعى دا ءبىر الىس ءىسساپاردان كەلىپ وتىرعان بەتى ەكەن. ءبىزدى جىلىشىرايلى، جارقىن كوڭىلدى، بۇرىننان بىلەتىن ادامداي قارسى الدى.

– ءبىز وتباسىمىز، اكە-شەشەم ءبارىمىز گەرمانيا جاققا كوشىپ كەتسەك تە، وسى ەلدىڭ، وسى جەردىڭ تۋماسى، اۋىلدا وسكەن جەرگىلىكتى نەمىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرىمىز عوي. وبلىستاعى شارباقتى اۋدانىنىڭ ورلوۆكا اۋىلىندا قازاقتار اراسىندا، قاراپايىم وتباسىندا وستىك، – دەيدى اندرەي كريگەر.

ساۋدا ورىندارىنان «كەممي-ءدىڭ»  ونىمدەرىن ساتىپ العان كەزدە نەمەسە داستارقان باسىندا تاماقتانىپ وتىرىپ ءبىز ىلعي دا «نان جايىپ، كەسپە كەسۋگە ۋاقىتىڭ جەتپەي اسىققاندا نەمەسە جالپى جۇمىسباستى ايەلدەرگە جاقسى. سوندا بۇل جايما جۇقا نان، كەسپەلەردى  كىم جاسايدى ەكەن ءوزى؟» دەپ  ويلاپ جۇرەتىنبىز. ءسويتىپ، كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى اندرەي كريگەرمەن  كەزدەستىك. تاعى دا ءبىر الىس ءىسساپاردان كەلىپ وتىرعان بەتى ەكەن. ءبىزدى جىلىشىرايلى، جارقىن كوڭىلدى، بۇرىننان بىلەتىن ادامداي قارسى الدى.

– ءبىز وتباسىمىز، اكە-شەشەم ءبارىمىز گەرمانيا جاققا كوشىپ كەتسەك تە، وسى ەلدىڭ، وسى جەردىڭ تۋماسى، اۋىلدا وسكەن جەرگىلىكتى نەمىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرىمىز عوي. وبلىستاعى شارباقتى اۋدانىنىڭ ورلوۆكا اۋىلىندا قازاقتار اراسىندا، قاراپايىم وتباسىندا وستىك، – دەيدى اندرەي كريگەر.

كاسىپورىن قاقپاسىنان ىشكە ەنگەن بەتتە-اق كورىنىپ تۇر: اينالا تاپ-تازا، تاپ-تۇيناقتاي. ىبىرسىپ، شاشىلىپ جاتقان قوقىس جوق. نەمىس حالقىنىڭ ءبىز ۇيرەنەر، ۇلگى الار وركەنيەتتىك ءتارتىبى، تالابى دەگەن وسى. قاراپ تۇرىپ، شىن مانىندە ريزا بولاسىڭ.

– بۇگىنگى زامان بارىمىزدەن، پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي، كوپ ەڭبەك ەتۋدى قاجەت ەتەدى. ەلىمىز ەكونوميكاسى كۇننەن-كۇنگە وسۋدە. ءوزىڭىز ايتقانداي، ءتىپتى، جايما، كەسپەمەن اس دايىنداۋعا دا ۋاقىت جەتپەيتىنى بار. ال، ۇيىڭىزدە «كەممي» بولسا، ەش ۋايىمدامايسىز، – دەپ ازىلدەي كۇلدى كاسىپورىن باسشىسى.

«90-جىلدارى، ەلىمىزدە كاسىپكەرلىككە، ءوزىڭنىڭ جەكە شارۋاڭمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك اشىلعان كەزدە ماكارون ونىمدەرىن شىعارۋدى قولعا الدىق. سول كەزدەگى نارىق شەڭبەرىنە قاراساق، ءبارى دە ماكارون شىعارعىش بولىپ كەتتى. ءبىز ەتكە جايما نان سالىپ جەيتىن، كەسپە كوجە جاسايتىن قازاقتار اراسىندا وستىك قوي. ۇيدە انامىز دا كورشىلەردەن كورىپ ەت اسىپ، جايما سالىپ اس ازىرلەيتىن. جەرگىلىكتى جەردە ماكاروننان گورى جايما نان مەن كەس­پەگە سۇرانىس بولاتىنىن ءىستى باستاماي جاتىپ-اق بىلدىك»، – دەدى اندرەي اڭگىمەسىن جالعاستىرىپ. ال، بۇگىندە «كەممي» كومپانياسى ەلىمىزدەگى جايما نان، لاعمان، سورپالى كەسپە جانە ماكارون ونىمدەرىنىڭ كوشباسشى ءوندىرۋشىسى بولىپ وتىر. ءوزىنىڭ "كەممي" اتتى جەكە تاۋارلىق بەلگىسى بار. ونىمدەرى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنە، قىرعىزستانعا، گەرمانياعا، رەسەيگە جەتكىزىلۋدە.

جالپى، كومپانيانىڭ جۇمىسى 1997 جىلى باستالدى. ول كەزدە قىتايلاردان كورىپ، تەز دايىندالاتىن كەس­پە دە جاسادى. بىراق، سول كەزدەن-اق، قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق اسى – ەتكە سالاتىن جايما جۇقا نان، ءۇي كەسپەسىن جانە لاعمان دايىنداۋ ۇنەمى «كەممي-ءدىڭ» ويىندا ءجۇردى. ال، قازىرگى كۇندەرى كاسىپورىندا جايما نان، كەسپە دايىنداۋ ءۇشىن الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى وڭتۇستىك كورەيا، يتاليا، گەرمانيا كاسىپورىندارى جابدىقتارىنىڭ ۇلگىلەرى قولدانىلادى. ءتىپتى، كومپانيا بۇل تاعامداردى جاساۋدا ءوزىنىڭ جەكە جەلىسىن قۇرىپ، العاشقى ەكسكليۋزيۆتى ونىمدەرىن شىعارا باستادى.

– بۇل – نوۋ-حاۋ! ياعني، ءبىز جايما نان، كەسپە جاساۋ وندىرىسىندە كوپشىلىك ءالى بىلە بەرمەيتىن، باسقالاردىڭ الدىندا باسەكەلى بولاتىن ەرەكشە تەحنولوگيا جاساپ شىقتىق. ءوزىمىز جاساعان ونىمدەرىمىزدى رەسەيدىڭ تالاي حالىقارالىق كورمەلەرىنە الىپ باردىق. ءبىر قىزىعى، ولار ءبىز جاساعان جايما نانعا قاراپ «بۇل كۆادراتتار نە ءوزى؟» دەپ ءتورتبۇرىشتالىپ كەسىلگەن جايمالارعا تاڭدانىسپەن قاراپ تۇرادى، – دەدى ا.كريگەر بىزبەن بىرگە كاسىپورىن ءىشىن ارالاپ كورسەتىپ ءجۇرىپ.

كاسىپورىن تۇگەلىمەن اۆتوماتتاندىرىل­عان. جانسۇيسىنەرلىك مۇنتازداي تازالىق. اينالا ءتارتىپ. بارلىعى روبوت، كومپيۋتەر، جايما نان، كەسپە جاساۋ ءۇشىن تەتىكتەردى باسىپ قالساڭ بولدى. ۇلتتىق تاعامدار وندىرىسىندەگى اندرەي كريگەردىڭ بولجامى دۇرىسقا شىعىپ، تۇتىنۋشىلار بۇل ونىمدەردى جىلى قاباقپەن قارسى الدى. جۇمىسباستى قىز-كەلىنشەكتەر دە قوراپتاعى دايىن قامىر تۇرعاندا، ۇندى يلەۋ ءۇشىن كوپ كۇش جۇمساۋدىڭ قاجەتى جوعىن تۇسىنە باستادى. ساپالى، ءدامدى. ال، كاسىپورىن جەلىلەرى ارقىلى جاسالىنعان جايما نان، كەسپەنى ۇيدە دايىنداۋ مۇمكىن ەمەس، سەبەبى، ماشينا قامىردى ءبىر شارشى سانتيمەترگە 120 كەلىلىك قىسىممەن يلەيدى. ونىمدەردى دايىنداۋعا 01-01 نومىرىمەن تەحشارتتار (تش) قۇرىلدى، سايكەستىلىك سەرتيفيكاتتارى الىندى. قازىرگى ۋاقىتتا «كەممي» سۇرانىسىمەن قۇرىلىپ، ىسكە اسىرىلعان وسى ءونىمنىڭ ست № 001 مەملەكەتتىك جەكە ستاندارتى بار.

«كەممي» ونىمدەرىن دايىنداۋ وڭاي ەمەس ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. كومپانيا ءوز قاراماعىنا تۇرىكتىڭ ديىرمەن كەشەنىن ساتىپ الىپتى. ەندى «كەممي» ءوزىنىڭ جەكە جوعارى سورتتى ۇنىن وندىرۋدە. ساپالى ءونىمنىڭ دايىندالۋىنا نەگىز دەگەن وسى. بۇل ۇننىڭ نەگىزىنە بيدايدىڭ الۋان تۇرلىلىگى زور اسەر تيگىزەدى، قاتتى جانە جۇمساققا جاقىن بۇل بيدايدىڭ وسۋىنە سولتۇستىكتە جاتقان پاۆلودار جەرىنىڭ اۋا رايى جاقسى ىقپال ەتەدى.

– جەرىمىزدىڭ تابيعاتىن، ودان شىققان تابيعي ونىمدەردى پايدالانا ءبىلۋىمىز كەرەك. سوندىقتان، ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىز ەش قوسپاسىز جاسالادى، – دەيدى ا.كريگەر.

جوعارى سورتتى ۇندى وندىرە وتىرىپ، «كەممي» كومپانيا­سى جايما نان، كەسپەمەن قاتار، تۇتى­نۋشىلار جۇرەگىن ماكارون ءونىم­دەرىمەن جاۋ­لاۋدى جوسپارلاعان. ءبۇ­گىن­گى كۇننىڭ وزىندە، جەكە كومپيۋتەر­مەن باسقارىلاتىن نەمىستىك «بيۋللەر» كومپانياسى جەلىسىندە، ماكارون ءونىم­دەرىنىڭ 20-عا تارتا ءتۇرى وندىرىلەدى. بۇل ءونىم تۇتىنۋشىلار اراسىندا ءۇل­­كەن سۇرانىسقا يە. ءبىز كەلگەندە كور­­گەنىمىزدەي، كاسىپورىن قازىر جاڭا ءوندى­رىستىك تسەحتاردى سالىپ جاتىر. ياع­ني  ءوز ونىمدەرىن ءوز ەلىمىزبەن قاتار، رەسەي، گەرمانيا دۇكەندەرىنە جەتكى­زەدى.

دايىن جايما ناندى، كەسپەنى قوراپتارعا سالۋ كەزىندە مۇقيات بولۋ كەرەك. وتە نازىك ونىمدەر. سول سەبەپتەن دە ارنايى «كەممي» ءۇشىن الەمدىك دەڭگەيدەگى الدىڭعى قاتارلى ماشينا جاساۋ زاۋىتى كونسترۋكتورلار سىزبالارىمەن دايىندالعان قۇرىلعى ورنالاستىردىق، دەدى كاسىپورىن باسشىسى بىزگە  جۇمىس بارىسىن ءوزى كورسەتىپ.  ال، ورامداردى جەتكىزۋدە، «كەممي» ماماندارىنىڭ سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىراتىن، جوعارى جانە تومەن تەمپەراتۋرالارعا ءتوزىمدى ورامداردى دايىندايتىن كومپانيالارعا ارتىقشىلىق بەرىلەدى. ورامدى تانۋ وڭاي، ول جاساندى ونىمدەردەن قورعانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «كەممي» كەسپەسى ۇزاق مەرزىم بويى ساقتالادى.

– ءبىزدىڭ كاسىپورىن جۇمىسشىلارى ارنايى  اۆتوبۋستارمەن جۇمىسقا كەلەدى. ولار 4 اۋىسىمدا جۇمىس جاسايدى. كۇنى-ءتۇنى اسحانا قىزمەت ەتەدى. كومپانيانىڭ ءوز جىلىجايى، كوكونىس قويماسى بار. سوندىقتان دا اسحانادا ءدامدى، ءنارلى تاعامدار ازىرلەنەدى. دۇكەن بار. جۇمىسشىلاردىڭ ارنايى  جۇمىس كيىمدەرى بار. دۋش بولمەلەرى جاسالعان.  جۇمىس ورنىندا جانە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى ەلىمىزدىڭ ەڭبەك كودەكسىنە سايكەس ۇيىمداستىرىلعان، ارنايى قۇرىلعان قىزمەت قاۋىپسىزدىك جاعدايىن باقىلايدى. جالاقى اي سايىن تولەنەدى، –دەدى اڭگىمەگە ارالاسقان  كومپانيانىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ەكاتەرينا ۆاسيلەۆنا. ال، اندرەي كريگەردى مازالايتىنى بىلىكتى، ءبىلىمدى جاس مامانداردىڭ جەتپەيتىنى. ءوندىرىس ەسىگى ولارعا ارقاشان اشىق. جۇمىس قولى جەتپەي جاتادى. ەلىمىزدە تابىس كوزىن تاپقىسى كەلەتىن ادامعا  جۇمىس  بار. ءبىزدىڭ كاسىپورىندا جۇمىس جاسايمىن دەگەن ادامدارعا، اسىرەسە، جاستارعا بارلىق جاعداي جاسالعان. كەلىڭدەر، ەڭبەك ەتىڭدەر جاستار دەپ وتىر، كاسىپورىن باسشىسى. بۇل كاسىپورىندا تامىر-تانىستىق، ساۋدا-ساتتىق، بىرەۋدىڭ ەڭبەگىمەن كۇن كورۋ، ۇرلىق-قارلىق، تەكسەرۋ ورىندارى كەلدى ەكەن دەپ جالپاقتاۋ، جىلپوستىق جوق. تەك ەلىمىزدىڭ زاڭدارىنا سايكەس جۇمىس جۇرگىزىلەدى، قاتاڭ ءتارتىپ، تالاپتىڭ ناعىز وركەنيەتتى ءۇردىسى، ۇلگىسىن كورەسىز. اندرەي كريگەردىڭ  ناعىز ىسكەر، تەك جۇمىستىڭ، ءىستىڭ ادامى اتانعان، ناعىز وركەنيەتتى ويلايتىن كاسىپكەر ەكەنىنە ءتانتى بولاسىز. الدا جۇمىس جوس­پارى، بوي كوتەرەتىن قۇرىلىس جوسپار-جوبالارى جەتەرلىك ەكەن.

– پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا  الدىمىزعا الەمنىڭ ەكونوميكاسى  دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جونىندە اۋقىمدى ماقسات قويدى. ەلباسىنىڭ «قۋاتتى ەكونوميكا دەگەنىمىز كاسىپكەرلىكتىڭ قۋاتتىلىعى، وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ جوعارىلىعى، ولار­دىڭ كووپەراتسياسى. مەن وتان­دىق بيزنەستى قولداۋدى جاڭا سايا­سي باعداردىڭ ماڭىزى جاعىنان ەكىن­شى باعىتى رەتىندە بەلگىلەدىم» دەگە­نىن ءاردايىم نازاردا ۇستايمىن. ەلىمىزدە كاسىپكەرلەرگە ەلباسىنىڭ ارقاسىندا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. سول ءۇشىن العىس ايتقىم كەلەدى. بيزنەستىڭ اشىقتىعى مەن ونى جۇرگىزۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن جاعداي تۋعىزۋ جونىندەگى رەفورمالاردىڭ كوشباسشىسى سانالادى. بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىككە جانە كەلەشەكتە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا قاتىسۋ ستراتەگيالىق تۇرعىدا، ارينە، ءتيىمدى ەكەنى ءسوزسىز. بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى دە ءبىزدىڭ  موينىمىزدا تۇر. كاسىپكەرلەر ۇلتتىق بيزنەستى دامىتۋعا الداعى ۋاقىتتا ۇلەس قوسامىز، – دەدى قوشتاساردا كاسىپورىن باسشىسى.

فاريدا بىقاي،

«ەگەمەن قازاقستان».

پاۆلودار.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

پولياك اندەرى ورىندالدى

ونەر • بۇگىن، 09:00

ءتورت تىلدە جازىلعان كىتاپ

ايماقتار • بۇگىن، 08:55

كەلەسى قارسىلاس – سەربيا

تەننيس • بۇگىن، 08:51

ءوندىرىس ورىستەگەن ءوڭىر

ايماقتار • بۇگىن، 08:49

سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ اراسى

ءبىلىم • بۇگىن، 08:43

ىرىستى ىنتىماقتىڭ ۇيىتقىسى

ەلباسى • بۇگىن، 01:03

ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى ەل

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 00:38

كونە مۇرالار – حالىق قازىناسى

رۋحانيات • بۇگىن، 00:12

اتام ايتقان جارىق جۇلدىز

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 00:04

يراننىڭ تاڭداۋى

ساياسات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار