بىراق... بىراق بۇل تاريح قازاقستان پوليتسياسىنان ەمەس, رەسەي يمپەرياسىنىڭ پوليتسياسى قۇرىلۋىنىڭ تاريحىنان باستالعاندىعى كوڭىلگە ءبىر ءتۇرلى كىربىڭ تۇسىرەدى ەكەن. ءتىپتى پاتشالاردىڭ, ورىس يمپەرياسى پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى سۋرەتتەرىنىڭ تۇرعاندىعى تاۋەلسىز ەلدىڭ مۋزەيى دەگەنگە سىن تۇسىرگەندەي. كوڭىلجىقپاستىقپەن «جاقسى ەكەن, جاقسى ەكەن» دەپ ءجۇرىپ, ءوزىمىزدىڭ بىرەۋدىڭ قولاستىندا بولىپ, وعان باعىنىشتى عۇمىر كەشكەنىمىزدى ەسكە سالۋدىڭ, ونى مەملەكەت قاراجاتىمەن ۇستالاتىن مۋزەيدە كورسەتۋدىڭ كەرەگى بار ما؟ ءوزىمىزدىڭ ەمەس, باسقا بىرەۋدىڭ پاتشاسىن «پوليتسيانى قۇرعان وسى ەدى» دەپ ماقتان تۇتىپ, دارىپتەۋىمىز ىڭعايسىزداۋ...
مۋزەي دەگەننىڭ ءوزى يدەولوگيالىق ناسيحات قۇرالدارىنىڭ ءبىرى. قازاقستان ازاماتتارىنا, اسىرەسە جاس ۇرپاققا ءوز ەلىمىزدەگى كەشەگى ميليتسيادا, بۇگىنگى پوليتسيادا قىزمەت ەتكەن اعا ۇرپاقتىڭ ەرلىگى مەن ەڭبەگىن ۇلگى ەتۋ. مارقۇمداردىڭ ەسىمدەرىن ۇمىتپاي, رۋحىنا قۇرمەت ءبىلدىرۋ. ءسويتىپ, جاستاردى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋگە, وتانىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن تاۋەلسىزدىگىن, قوعامدىق ءتارتىبى مەن قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋعا باۋلۋعا قىزمەت ەتۋ. مىنە, وسى ەمەس پە مۋزەيدىڭ نەگىزگى مىندەتى؟ ىشكى ىستەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ حالىقتىڭ اماندىعىن ساقتاۋ جولىنداعى ەرەن ەڭبەگى جاستارعا, تانىستىرىلىپ وتىرسا – پوليتسياعا دەگەن قۇرمەت تە ارتا تۇسەرى ءسوزسىز. ارينە, بۇل جولدا ولاردىڭ قىلمىس الەمىن قۇرىقتاۋ جولىنداعى ۇستاعان قۇرالدارى, جاساعان ارەكەتتەرى, تاپقىرلىعى, امال-ايلالارى ايتىلىپ, كورسەتىلىپ وتىرسا ءتىپتى جاقسى. سونداي-اق وڭىرىمىزدە ورىن العان قىلمىستىق وقيعالاردىڭ تاريحى, ولاردى اشۋداعى جەكەلەگەن قىزمەتكەرلەردىڭ تاباندىلىعى مەن وجەتتىگى ايتىلىپ جاتسا دا قۇبا-قۇپ. ال بۇل تۇرعىدان العاندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پد مۋزەيى جاقسى قىزمەت اتقارىپ تۇرعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. اسىرەسە, جەكەلەگەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەرەن ەڭبەكتەرى ءۇشىن العان ماراپاتتارى, قول جەتكىزگەن تابىستارى, حرونولوگيالىق تارتىپپەن بەرىلگەن.
مۋزەيدەن سولتۇستىك قازاقستان پوليتسياسىنىڭ توڭكەرىستەن كەيىنگى جىلدارىنان كوپ دەرەكتەر الۋعا بولادى. الايدا وسى جىلداردان باستاپ 40-شى جىلدارعا دەيىنگى ميليتسيانىڭ ءىس-ارەكەتىندە ساياسي قاندى ناۋقاندارعا ارالاسىپ, ادىلەتسىز ىستەرگە جول بەرگەندىگى ەسكە ءتۇسىپ بۇگىنگى كۇنى سىن كوزبەن قاراساق تا ۇرلىق-قارلىقتى, كىسى ءولتىرۋدى, زورلىقتى, ءتۇرلى بۇزاقىلىقتاردى تىيۋ جولىنداعى تىنىمسىز ەڭبەكتەرىن, جاساعان ەرلىكتەرىن كورىپ, كوپتەگەن قۇجاتتارمەن تانىسىپ, ولارعا ءسۇيسىنىس بىلدىرەسىڭ. سوعىس جىلدارى مەن ودان كەيىنگى كەزەڭدەگى ميليتسيانىڭ ومىرىنەن دە مول حابار الۋعا بولادى. سونىڭ ىشىندە قىلمىسكەرلەردەن تاركىلەنگەن پيستولەت, شولاق مىلتىقتار, قولدان جاسالعان اتۋ قۇرالدارى مەن نەشە ءتۇرلى پىشاقتار, قانجارلار, كاستەت, بالتا, باسىندا دومالاق تەمىرى بار الىستان ۇراتىن شىنجىر باجايلاپ قاراعان ادامنىڭ تۇلا بويىن تۇرشىكتىرەدى. ەندى شە... ولاردىڭ ءبارى ادام قانىن توگۋگە, ءتىپتى ولتىرۋگە دە پايدالانىلعان عوي...
مۋزەيدىڭ ىشىندەگى تاعى ءبىر ەكسپوزيتسيا قىزمەتتىك مىندەتىن اتقارۋ كەزىندە قازا تاپقان قىزمەتكەرلەرگە ارنالىپتى. سونىڭ ىشىندە عازيز ەسىموۆ دەگەن 24 جاستاعى جىگىت 1951 جىلى پەتروپاۆل پاركىندە ەكى بۇزاقىنى جالعىز قۇرىقتاۋ كەزىندە ارقادان سالىنعان پىشاقتان قازا تاۋىپتى. سونداي-اق يۋري مەدۆەدەۆ دەگەن 33 جاسار جىگىت تە قانىشەردىڭ قولىنان 60-شى جىلداردىڭ باسىندا قازا تابادى. سول كۇنى كىشكەنتاي قىزىنىڭ تۋعان كۇنى ەكەن. «پاپام بۇگىن ماعان قۋىرشاق اكەلەدى» دەپ توسقان ءسابي قۋىرشاقتى عانا ەمەس اكەسىن دە ماڭگىگە كورە الماي قالادى... قازىر ونىڭ اتىنا ۆوكزال ايماعىندا كوشە اتى بەرىلگەن. ال سەرگەي ۆاسيلچەنكو دەگەن ماي-ءدىڭ جاس قىزمەتكەرى بەرتىن, پرەسنوۆ سەلوسىندا جول ءتارتىبىن بۇزىپ كەلە جاتقان اۆتوماشينانى توقتاتىپ, حاتتاما تولتىرىپ جاتقاندا ارتىنان كەلگەن ەكىنشى ادامنىڭ باستان ۇرعان اۋىر سوققىسىنان سول جەردە ءتىل تارتپاي كەتەدى. قىلمىسكەرلەر ونىڭ ءولى دەنەسىن جول جيەگىنە لاقتىرىپ تاستاپ, وقيعا ورنىنان ءىزىن جاسىرعان. وكىنىشكە قاراي اۋدان ورتالىعىندا جاسالعان بۇل قىلمىس ءالى كۇنگە اشىلماعان...
وبلىستا جالپى سانى 9 قىزمەتكەر مىندەتىن اتقارۋ كەزىندە قازا تاپقان ەكەن. ولاردىڭ ءبارىنىڭ دە سۋرەتتەرى, اتى-جوندەرى, كەيبىر قۇجاتتارى مۋزەي ەكسپوناتى بولىپ, جاساعان ەرلىكتەرى جازىلىپ قويىلعان.
مۋزەيدىڭ تاعى ءبىر قىزىق ەكسپوناتى «رەكس» دەگەن يت. ول ۇزاق جىلدار بويى پوليتسياعا ەسىرتكىگە قارسى كۇرەستە ۇلكەن جاردەمشى بولعان. ارتىنان اۋىرىپ, ولگەندە ونىڭ تەرىسىنەن ءيتتىڭ ماكەتىن جاساپ قويىپتى. وبلىستىق «دينامو» سپورتتىق قوعامىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى دا مۋزەي تورىنەن ورىن العان. ال سوڭعى زالعا پوليتسيانىڭ بۇگىنگى بولىنىستەرىنە ناقتى توقتالىپ, ولاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى جايلى جازىلعان. سونىڭ ىشىندە ءتىپتى «ارلان» ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەسىنىڭ جۇمىسى تۋرالى دەرەكتەر بار. ميليتسيا مەن پوليتسيانىڭ بارلىق ۋاقىتتاردا كيگەن فورمالارىنىڭ ۇلگىلەرى دە قىزىققان ادام ءۇشىن تارتىمدى دۇنيەلەر.
بۇعان دەيىن 2-3 مەكەندى اۋىستىرعان مۋزەي 2012 جىلدان بەرى قازىرگى ورنىنا جايعاسىپتى. اۋماعى 300 شارشى مەتردى الاتىن بۇل مۇراجاي وبلىستىق پد ءبىرىنشى قاباتىندا ورنالاسقان. وعان جىل سايىن 3,5 مىڭداي كورەرمەن كەلەتىن كورىنەدى. كەلۋشىلەرگە تولىق اقپارات بەرۋگە جاراقتالعان 36 ورىندى كينوزال دا بار. ارنايى بىلىمدەرى بولماسا دا وزدەرىنىڭ باستاماشىلىعىمەن قولعا العان ىسىنە مۋزەي مەڭگەرۋشىسى ليۋبوۆ وسينسكايا دا, قورلاردىڭ ساقتاۋشىسى نينا بەنگراف تا شىن جاناشىرلىقپەن قارايتىندىعى كورىنىپ تۇر. ەندى تەك مۋزەي ماقساتىن تانۋدى جەتىلدىرە تۇسسە, بۇل مەكەننىڭ الداعى ۋاقىتتا الار اسۋلارى ءالى دە بيىك بولاتىن سياقتى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
