ماسەلەن, جۋىردا جۇرگىزىلگەن ساۋالداما ناتيجەسىندە قازىرگى تاڭدا جاستاردىڭ 75,9%-ى جۇمىسسىز ەكەنى انىقتالعان. جۇزگە جۋىق رەسپوندەنتتەردىڭ 31,3%-ى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا, 27,7%-ى ينتەرنەت رەسۋرستارىنا جۇمىسقا تۇرۋ ماقساتىندا ءوتىنىش قالدىرعان. ساۋالداماعا قاتىسقان جاستاردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى جوعارى وقۋ ورنى مەن كاسىپتىك وقۋ ورنىندا العان ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسۋدىڭ قيىن ەكەنىن ايتقان.
ياعني جاستاردىڭ 42,2%-ى ءبىلىم العان ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى, 25,3%-ى تاڭداعان ماماندىعى بويىنشا جۇمىس تابۋ قيىن دەپ سانايدى. ال 71,1%-ى جۇمىسقا ورنالاسۋدا كەزدەسەتىن ەڭ باستى قيىندىق رەتىندە جۇمىس تاجىريبەسىنىڭ جوقتىعىن العا تارتقان.
ورتالىق جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىندە جاستاردىڭ ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسا المايتىنى انىقتالعان. ونىڭ سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ءوز اتا-اناسى تاڭداپ بەرگەن ماماندىققا تۇسەتىنى جانە ۋنيۆەرسيتەت پەن كوللەدجدەردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە «جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كەڭسەسى» جۇمىس ىستەمەيتىنى ايتىلۋدا. بۇل ورايدا ورتالىق قىزمەتكەرلەرى زامانداستارىنىڭ جۇمىسپەن قامتىلىپ, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋ ماقساتىندا «ديپلوممەن – اۋىلعا!», «جاستار كادرلىق رەزەرۆى», «جاستار تəجىريبەسى», «جۇمىسپەن قامتۋ – 2020» سىندى باعدارلامالاردى كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, الەۋمەتتىك جەلىلەرگە اقپارات جاريالاپ وتىرۋدى جۇيەگە قويىپتى. قالالىق جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەرلان ايتباەۆ جۇمىسسىزدىق – ەڭ وزەكتى ماسەلە ەكەنىن ايتىپ وتىر.
«ورتالىقتىڭ نەگىزگى مىندەتىنىڭ ءبىرى – جاستاردىڭ اراسىنداعى جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋ. قازىرگى تاڭدا ورتالىقتا وقۋ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەرگە ارنالعان «بولاشاققا قادام» جوباسى قولعا الىندى. ول جوبا بويىنشا ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر جاستاردىڭ دۇرىس ماماندىق تاڭداۋ جاساۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. ءوندىرىس ورىندارىنا اپارىپ, جۇمىس پروتسەسىمەن تانىستىرادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, باعىت-باعدار بەرەدى. ال تاڭداۋ – ءار تۇلەكتىڭ ءوز ەركىندە», دەيدى ەرلان ايتباەۆ.
سونداي-اق جۇرگىزىلگەن ساۋالناما ارقىلى 500 رەسپوندەنتتىڭ 1%-ى عانا مۋزەيگە, تەاترعا, كورمەگە باراتىنى انىقتالعان. بۇل وتە تومەن كورسەتكىشتى وزگەرتۋ باعىتىندا ورتالىق قىزمەتكەرلەرى جاستار اراسىندا كىتاپ وقۋدى كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, ولاردىڭ كىتاپحانالارعا, تەاترلارعا, مۋزەيلەرگە بارۋىنا, جاڭادان جارىق كورگەن كىتاپتاردىڭ كەڭىنەن تارالۋىنا ىقپال ەتۋدە.
مەگاپوليس جاستارى اراسىندا ءىت تەحنولوگيا سالاسىنا قىزىعۋشىلار كوپ ەكەن. بۇل ورايدا ورتالىق جانىنان «روبوتتەحنيكا جانە كونسترۋكتسيالاۋ» كۋرسى اشىلعان. سونداي-اق مەملەكەتتىك جاستار باعدارلامالارىن ناسيحاتتاۋ باعىتىندا «جاستارعا قىزمەت» ءبولىمى جۇمىس ىستەيدى.
«كاسىپكەرلىك, قايتارىمسىز سۋبسيديالار, تۇرعىن ءۇي, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ ىشىندە قانشاما باعىتتار بار. كوپ جاستار ونىڭ ءبىرىن بىلسە, ءبىرىن بىلمەيدى. سوسىن پروباتسيادا جۇرگەن, سوتتالعان جاستار جۇمىسقا كىرە المايدى. سول جاستارمەن دە جۇمىس جۇرگىزۋدى قولعا الدىق.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قالا جاستارى مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ 46,9%-ى اقىلى ۇيىرمەلەرگە قاتىساتىنى ءمالىم بولدى. قالامىزدا ءتىل ۇيرەتەتىن ۇيىرمەلەردىڭ كوپشىلىگى اقىلى. ولار جاستار ءۇشىن قىمبات, ستۋدەنتتەردىڭ, وقۋشىلاردىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. وسى ورايدا وقۋشىلار جانە ستۋدەنتتەردىڭ ساباقتان تىس ۋاقىتتارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا ارنايى ءتىل ۇيرەتەتىن اقىسىز ۇيىرمەلەر اشۋدى قولعا الۋدامىز», دەيدى قالالىق جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى.
جاستاردىڭ تۇرعىن ۇيمەن قامتىلۋى دا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەگەن ماسەلە. بۇگىندە تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تىركەلگەن جاس ادامدار سانى – 9023. تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدىڭ ءىرى قالالارىنداعى جۇمىس ىستەيتىن جاستاردى پاتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسى بويىنشا بۇگىنگە دەيىن مىڭنان اسا پاتەر بەرىلگەن. جاستارعا بەرىلگەن باسپانالاردىڭ ساپاسى دا باستى نازاردا. مىسالى, بيىل شىمكەنتتە جاستارعا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز ءبىر بولمەلى – 195, ەكى بولمەلى 105 پاتەر تابىستالعان. الايدا باسپاناعا قول جەتكىزگەندەردىڭ قۋانىشى كوپكە سوزىلماعان. جاستار «تۇران» شاعىن اۋدانىندا ورنالاسقان تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىس ساپاسى سىن كوتەرمەيتىنىن ايتىپ شاعىمدانعان. جاڭادان بەرىلگەن ۇيلەردى ارالاپ شىققان دەپۋتاتتاردان قۇرالعان جاستار قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى مۇنداي ولقىلىقتار ءبىر ەمەس, بىرنەشە ۇيدە بار ەكەنىن انىقتاعان. بۇل ورايدا شىمكەنت قالاسى قۇرىلىس باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باعلان ۇسەن ۇلى تۇرعىن ۇيدە ورىن العان كەمشىلىكتەردى مەردىگەر مەكەمە 5 جىلدىق كەپىلدىك مەرزىم ىشىندە قالىپقا كەلتىرىپ بەرەتىنىن ايتادى. جىل باسىنان بەرى قالادا جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز 300 پاتەر بەرىلگەن بولسا, ونىڭ 145-ءى وسى «تۇران» شاعىن اۋدانىندا ورنالاسقان. جالپى, بيىل شىمكەنتتە «جاستار» باعدارلاماسى اياسىندا 900 جاسقا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز پاتەر بەرۋ جوسپارلانعان.
الەۋمەتتىك جاعداي, تۇرمىستىق قيىندىقتار جاس وتاۋ قۇرعانداردىڭ ىنتىماقتى وتباسى بولىپ قالىپتاسۋىنا اسەر ەتەتىنى انىق.
«جاستاردىڭ اراسىندا «ۇيلەنۋ وڭاي, ءۇي بولۋ قيىن» دەگەن ءسوزدىڭ بايىبىنا بارا بەرمەيتىندەرى دە از ەمەس سياقتى. ءۇي بولۋدىڭ قانداي بولاتىنىن ساناسىنا ءسىڭىرۋ ماقساتىندا ءبىز قالاداعى «شاڭىراق» وتباسى ينستيتۋتىن قولداۋ ورتالىعىمەن بىرگە كوپتەگەن ءىس-شارا جوسپارىن تۇزگەنبىز. بىرنەشە كەزدەسۋ وتكىزىپ, وتباسىن قۇرعان سوڭ تۋىنداۋى مۇمكىن كەدەرگىلەر, ىقتيمال قيىندىقتار جايلى, وتباسىلىق قۇندىلىقتار تۋرالى تۇسىندىردىك. كامەلەتكە تولماعان جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ەرتە جۇكتىلىكتىڭ دە سالدارىمەن كۇرەسىپ كەلەمىز. وكىنىشكە قاراي, ەرتە جۇكتىلىكپەن 92 جاس تىركەلگەن. جاستار اراسىنداعى مۇنداي وزەكتى ماسەلەنى شەشۋدىڭ جان-جاقتى جولدارى قاراستىرىلۋدا. قازىر كاسىبي پسيحولوگتەرمەن كەلىسىمشارت جاساسىپ, جۇمىستى باستاپ كەتتىك. مەكتەپ جاسىنداعى وتپەلى كەزەڭدە جۇرگەن جاستارمەن مەكتەپ پسيحولوگتەرى جۇمىس ىستەۋدە. جالپى, پسيحولوگيالىق كومەك بەرەتىن جوبا «باقىتتى مەكەن» دەپ اتالادى», دەيدى قالالىق جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى. دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا شىمكەنتتە 650 جاس وتباسى قۇرعان. ياعني شاڭىراق كوتەرگەن جاس ازاماتتاردىڭ ۇلەسى بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 188-گە ارتقان. ال اجىراسقاندار سانى – 16 (2020 جىلى – 20).
جاس ۇرپاقتىڭ ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋىنە جاعداي جاساۋ, شىمكەنت قالاسىندا ادام كاپيتالىن دامىتۋ ماقساتىندا كىتاپحانالاردى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. كۇنى كەشە جاڭعىرعان ءۇش كىتاپحانا ەسىگىن ايقارا اشتى. مۇندا اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ اڭگىمەلەسىپ وتىرىپ شاحمات ويناۋىنا, اتا-انالار بالالارىنا ەرتىپ اكەلىپ كىتاپ وقۋىنا, جاستاردىڭ ءتۇرلى كەشتەر وتكىزۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعان. وتباسىلىق كىتاپحانا فورماتىندا جاڭعىرىپ جاتقان كىتاپحانالار وسىلايشا قوعامدىق ورتالىقتارعا اينالۋدا. ءار كىتاپحانا تاڭنان كەشكە دەيىن بارلىق توپتاعى ازاماتتاردى قىزىقتىراتىن جەكە باعدارلاما جاساپ, جىل سوڭىنا دەيىن كەلۋشىلەر سانىن 4 ەسە وسىرمەك.
شىمكەنت
