توكيو وليمپياداسىنا ىرىكتەۋ باسەكەلەرى ەندى باستالىپ جاتقاندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرىك ساپيەۆ توكيو وليمپياداسىنا 100-دەن اسا جولداما الامىز دەپ بولجاعان بولاتىن. بىراق كوروناۆيرۋس سالدارىنان ساڭلاقتارىمىز ءداستۇرلى مەجەگە قول جەتكىزە المادى. كەي سپورت تۇرلەرىنەن جەرلەستەرىمىزدىڭ بايراقتى باسەكەلەردە پاندەمياعا بايلانىستى ءتيىستى دەڭگەيدە جاتتىعۋ جۇمىسىنان وتپەگەندىكتەن باپتارىنا ەنە الماي, قاجەتتى ناتيجەنى كورسەتە المادى. سونىمەن قاتار دوپينگ داۋىنا بايلانىستى ەڭ كوپ جولداما الاتىن اۋىر اتلەتيكا سپورتىنان قازاقستان قۇراماسىنا بيىل نەبارى ەكى ليتسەنزيا بەرىلدى.
وتكەنگە زەر سالساق...
بۇعان دەيىنگى وليمپيادالار تاريحىنا كوز جۇگىرتەر بولساق, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي قازاقستان دەربەس مەملەكەت رەتىندە ءبىرىنشى مəرتە قاتىسقان 1996 جىلعى اتلانتا وليمپياداسىندا 96 سپورتشىمىز سپورتتىڭ 14 ءتۇرى بويىنشا باق سىنادى. ال ودان كەيىنگى بىردە-ءبىر وليمپيادادا سپورتشى سانى 100-دەن كەم بولعان ەمەس. ايتالىق, 2000 جىلى سيدنەيدە سپورتتىڭ 17 تۇرىنەن 130 سپورتشىمىز ەل نامىسىن قورعادى. 2004 جىلى افينادا تاپ وسىنشا سپورت تۇرىنەن 119 وكىلىمىز وليمپيادا جۇلدەسى ءۇشىن كۇرەستى. سودان كەيىنگى, 2008 جىلعى بەيجىڭ ويىندارىندا 132 سپورتشى سپورتتىڭ 22 ءتۇرى بويىنشا جان الىپ, جان بەرىستى. 2012 جىلى لوندوندا 20 سپورت تۇرىنەن 115 سپورتشى سىنعا ءتۇستى. ال كەيىنگى ريو وليمپياداسىنا 17 سپورت تۇرىنەن 104 وليمپياداشىلارىمىز قاتىستى.
وسى التى وليمپيادانىڭ التاۋى دا قازاقستان ءۇشىن تابىسسىز بولعان جوق. ەڭ باستىسى, بارلىعىندا دا جەرلەستەرىمىز التىن مەدالعا قول جەتكىزە الدى. مىسالى, اتلانتادا 3 التىن, 4 كۇمىس, 1 قولا, بارلىعى 11 مەدال ولجالاساق, سيدنەيدە 3 التىن, 4 كۇمىس, بارلىعى 7 مەدال قورجىنعا سالدىق. افيناداعى كورسەتكىشىمىز 1 التىن, 4 كۇمىس, 3 قولا, بارلىعى – 8 مەدال. بەيجىڭدە 2 التىن, 2 كۇمىس, 4 قولا, بارلىعى 8 مەدالمەن تابىستى اياقتادىق. لوندونداعى دودادا 11 مەدال (3 التىن, 1 كۇمىس, 7 قولا) جەڭىپ الدىق. ريوداعى الاماندا جەرلەستەرىمىز جالپى سانى 18 مەدالمەن جۇلدە بويىنشا وليمپيادالاردىڭ رەكوردىن ورناتتى. قازاقستاندىق ساڭلاقتار برازيليادا 3 التىن, 5 كۇمىس جانە 10 قولا مەدالدى قورجىنعا سالدى.
جاڭا ەسىمدەر جارقىلى
قازاقستاندىق سپورتشىلار وليمپيادانىڭ ءداستۇرلى سپورتتىق جارىستارىنان بولەك, بيىلدان باستاپ وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنگەن سپورتتىق شىڭعا ورمەلەۋ مەن كاراتە بويىنشا دا باق سىناۋعا مۇمكىندىك الدى. كاراتە بويىنشا بىردەن بەس سپورتشى, ەرلەردەن دارحان ءاسادىلوۆ, نۇرقانات اجىقانوۆ, دانيار يۋلداشەۆ پەن ايەلدەردەن ءمولدىر جاڭبىرباي مەن سوفيا بەرۋلتسەۆا, ال قۇزعا ورمەلەۋدەن ريشات حايبۋللين جۇلدە ءۇشىن تالاسادى.
سونداي-اق جەڭىل اتلەت ولگا رىپاكوۆا قازاقستاننىڭ بيىلعى وليمپيادالىق قۇرامانىڭ كوشباسشىسى بولاتىنى ءسوزسىز. بۇل دودا ولگانىڭ سپورت مانسابىنداعى ءتورتىنشى وليمپياداسى بولماق. بۇگىندە ونىڭ قورجىنىندا وليمپيادا مەدالدارىنىڭ تولىق جيىنتىعى بار. وسىعان دەيىنگى قاتىسقان بارلىق وليمپيا ويىندارىندا ول ەلگە ابىرويلى ورالعان بولاتىن.
سۋ دوبىنان قازاقستان ەرلەر قۇراماسى – كوماندالىق ويىن تۇرلەرىنەن جارىسقا قاتىساتىن ەلدەگى جالعىز قۇراما. ولار وليمپيا ويىندارىنا سەگىز جىلدىق ۇزىلىستەن سوڭ قايتا ورالدى. ءداستۇر بويىنشا قامشىبەك قوڭقاباەۆ باستاعان بوكستان ەرلەر كومانداسى وليمپياداعا تولىق قۇراممەن, ياعني سەگىز سالماق بويىنشا قاتىسادى. قىزدار قۇراماسى ءبىر عانا جولدامانى قاناعات تۇتتى.
گيمناست ميلاد كاريمي جالعىز ءوزى جەتى جولدامانى ەنشىلەپ, ۇلكەن ەرلىك جاسادى. ەندى ودان تەك جۇلدە كۇتەمىز. ءجۇزۋ سپورتىنان ءۇش جولداما بار. ونىڭ ەكەۋى ريو وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى دميتري بالاندينگە تيەسىلى. وتانداسىمىز رۋسلان قۇربانوۆ حالىقارالىق سەمسەرلەسۋ فەدەراتسياسىنىڭ جەكە رەيتينگى بويىنشا قۇرلىقتىق كۆوتانى جەڭىپ العان التى سپورتشىنىڭ قاتارىنا ەندى.
افيناداعى وليمپيادادان كەيىن (2004) العاش رەت قازاقستاننىڭ ءۇش ۆەلوشاباندوزى توپتىق جارىستا باق سىنايدى. مۇنداي ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە كوماندا كوشباسشىسى الەكسەي لۋتسەنكو ۇلكەن ۇلەس قوستى. ول قازاقستانعا جالپى العاندا ازيا قۇرلىعىنىڭ بىردە-ءبىر مەملەكەتى ەنشىلەمەگەن ۇپايدى جينادى. ترەكتەگى ۆەلوسپورت (سپرينت, ومنيۋم جانە كەيرين) بويىنشا ءۇش ليتسەنزيا جەڭىپ الدى. ايتا كەتەرلىگى, سپورتتىڭ بۇل ءتۇرى بويىنشا جولداما قازاقستان ءۇشىن تاريحي بولىپ ەسەپتەلەدى. سەبەبى, وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستاندىق سپورتشىلار اتالعان باعدارلاما بويىنشا وليمپياداعا قاتىسپاعان. ساداق اتۋدان 20 جىلدان كەيىن العاش رەت قازاقستاننان ءۇش ساداقشى وليمپيادادا كوماندالىق جارىسقا قاتىسادى.
96 جولدامانىڭ 11-ءى بالۋاندارعا تيەسىلى بولسا, جەڭىل اتلەتتەر دە وسى مولشەردە ليتسەنزيا جەڭىپ الدى. تەننيسشىلەر جەتى, ال بايداركا مەن كانوەدە ەسكەك ەسۋدەن التى جولداما قورجىندا. رەيتينگتىك جارىستار ناتيجەسى بويىنشا دزيۋدوشىلار التى جولدامانى يەلەندى. توكيو تورىندە بەلدەسەتىن تاتامي شەبەرلەرىنىڭ اراسىندا تاجىريبەلى ەلدوس سمەتوۆ تە بار. ۇستەل تەننيسىنەن قازاقستان قۇراماسىنىڭ ەنشىسىندە قوس جولداما, سونداي-اق تاەكۆوندو مەن سلالومدى ەسۋ بويىنشا سپورتشىلار ەكى ليتسەنزيا الدى.
ايماقتاردىڭ وليمپياداعا ۇلەسى
جولدامالاردىڭ ۇلەس سانىن ايماقتارعا بولەر بولساق, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ءۇش قالا مەن 13 وبلىستىڭ سپورتشىلارى توكيو تورىندە ەل نامىسىن قورعايتىن بولدى. وكىنىشكە قاراي, اقمولا وبلىسىنىڭ بىردە-ءبىر سپورتشىسى وليمپيا ويىندارىنا جولداما الا المادى.
13 سپورتشىنى وليمپياداعا قوسقالى وتىرعان ەلىمىزدىڭ باس قالاسى – نۇر-سۇلتان ايماقتار اراسىندا جەكە-دارا كوش باستاپ تۇر. شىمكەنت قالاسى, الماتى جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارى ەكىنشى ورىندا. بۇل ايماقتاردان توكيوعا 10 سپورتشىدان بارادى. قاراعاندى وبلىسى 7 سپورتشىمەن ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەپ تۇر.
ال اقتوبە جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنان – 5, الماتى قالاسى, تۇركىستان جانە جامبىل وبلىسىنان – 4, پاۆلودار جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا ءۇش-ۇشتەن سپورتشى بار. ال ماڭعىستاۋ, باتىس قازاقستان, قوستاناي جانە اتىراۋ وبلىسىنىڭ سپورتشىلارىنىڭ قارقىنى باياۋ بولىپ تۇر. ياعني بۇل وبلىستاردان ءبىر عانا سپورتشى وليمپيا ويىندارىندا باق سىنايدى.
يننوۆاتسيالىق وليمپيادا
توكيو وليمپياداسىن ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, الداعى وليمپيادا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەڭ يننوۆاتسيالىق وليمپيادا بولماق. جوسپار بويىنشا جاھاننىڭ باستى جارىسىن توكيونىڭ 13 اۋدانىندا ورنالاسقان سپورت كەشەندەرى قابىلدايدى. وندا əلەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالاتىن سپورتشىلار 33 سپورت تۇرىنەن 339 مەدال جيىنتىعىن ساراپقا سالادى. سونىمەن قاتار توكيوداعى وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا جاڭادان بەس سپورت ءتۇرى قوسىلعانى بارشاعا بەلگىلى. اتاپ ايتار بولساق, بەيسبول/سوفتبول, كاراتە, سەرفينگ, سپورتتىق شىڭعا ورمەلەۋ جəنە سكەيتبوردينگ. بيىلعى دوداعا əلەمنىڭ 206 ەلىنەن 11 090 سپورتشى قاتىسادى دەپ جوسپارلانعان.
سپورتشىلاردىڭ 49%-ى əيەلدەر بولماق. بۇل گەندەرلىك تەڭدىكتى بىلدىرەدى. 2017 جىلى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ اتقارۋشى كوميتەتى كەزەكتەن تىس باس قوسىپ, توكيو وليمپياداسىنىڭ باعدارلاماسىنا ءبىرشاما وزگەرىس ەنگىزدى. باستى ماقسات – ءتورت جىلدىق ءدۇبىرلى دوداعا قاتىساتىن ەرلەر مەن əيەلدەردىڭ سانىن تەڭەستىرۋ. ءسويتىپ جەڭىل اتلەتيكا, سۋ سپورتى تۇرلەرى, نىسانا كوزدەۋ, اۋىر اتلەتيكا, بوكس جəنە كۇرەس تۇرلەرىندەگى ەرلەر جولدامالارىنىڭ (ليتسەنزيالار) سانى قىسقارىپ, əيەلدەردىڭ ۇلەسىنە بەرىلدى.
جاپونيا ءدۇبىرلى دودانى وسىمەن ەكىنشى رەت قابىلداماق. كۇنشىعىس ەلى ەڭ العاش جازعى وليمپيا ويىندارىن 1940 جىلى وتكىزۋى كەرەك ەدى. الايدا ەلدەگى ساياسي جاعدايعا بايلانىستى رەسمي بيلىك 1938 جىلى وليمپيادانى وتكىزۋدەن باس تارتتى. كەيىننەن كۇنشىعىس ەلى تاعى ءبىر رەت وليمپيادانى وتكىزۋگە مۇمكىندىك الدى. 1964 جىلعى دودادا əلەمنىڭ 93 ەلىنىڭ سپورتشىلارى باق سىناپ, سپورتتىڭ 19 تۇرىنەن جۇلدەلەردى ساراپقا سالعان-دى.
ايتا كەتەيىك, ەرتەڭ قازاقستاننىڭ وليمپيادالىق قۇراماسى توكيوعا اتتانادى. وسى ورايدا سپورتشىلارعا توكيو ساپارى تابىستى بولسىن دەگىمىز كەلەدى!
