ەل بىرلىگىن ەگجەي-تەگجەي ويلاستىرعان قۇجات

كەشە قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوكتريناسىنىڭ قورىتىندى نۇسقاسىنىڭ تۇساۋكەسەرىنە ارنالعان ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتتى. دوكترينا جوباسىن 2009 جىلعى 26 قازاندا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XV سەسسياسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جالپىحالىقتىق تالقىلاۋعا ۇسىنعان بولاتىن. جۇمىس بارىسىندا قوعامدىق, ساياسي, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ازاماتتار تاراپىنان 500-دەن استام ۇسىنىستار, سونداي-اق جەكە جوبالار ءتۇستى. قۇجات قوعامدىق كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسىندە تالقىلانىپ, پرەزيدەنت تاراپىنان ماقۇلدانعان ەدى. قوعامدىق كوميسسيانىڭ قۇ­رامىن­دا قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى, كو­ميس­سياسىنىڭ توراعاسى – ە.توع­جانوۆ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ب.ءابدىرايىموۆ, بايلا­نىس جانە اق­پارات ۆيتسە-ءمينيسترى ن.ورازوۆ, “ۇلت تاعدىرى” قوعام­دىق ءبى­رلەس­تىگىنىڭ توراعاسى د.كو­شىم, قا­زاقستان كارىستەرى قاۋىم­داس­تى­عىنىڭ ۆيتسە-پرەزي­دەنتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پرو­فەس­سور گ.كان, ا.سارسەنباەۆ اتىنداعى قوعامدىق قوردىڭ باسشىسى ا.سا­رىم, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋر­ازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرو­فەسسورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى ە.نۇر­عاليەۆا, قوعام قاي­رات­كەرى, جازۋشى د.نۇر-احمەت, قازاق ەكونوميكا, قارجى جانە حالىقارا­لىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرو­فەسسورى, فيلوسوفيا عىلىم­دارى­نىڭ دوكتورى گ.كوچەنوۆ جۇمىس ىستەدى. ءباسپاسوز ءماسليحاتى بارىسىن­دا قوعامدىق كوميسسيا مۇشەلەرى دوك­ترينانىڭ ءمانى مەن مازمۇنى تۋ­را­لى اڭگىمەلەپ, بۇل ۇردىسكە ازامات­تاردىڭ مۇددەلىلىگى مەن ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن اتاپ ءوتتى. جانە دە ازاماتتار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ كوپتەگەن ۇسى­نىس­تارى ەسكەرىلگەن قورىتىن­دى قۇجاتتىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىنىڭ تۇ­ساۋكەسەرى ۇيىمداستىرىلدى. شارا­عا قاتىسۋشىلاردىڭ ايتۋىن­شا, دوكترينا وسى دەڭگەيدەگى قۇجات­تار­دان تالاپ ەتىلەتىن ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى, ول جالپى ەرەجەلەر, ءۇش ءبولىم جانە قورىتىندىدان تۇرادى. دوكترينادا ەلباسى جول­داۋىن­داعى حالىقتىڭ باستى قۇن­دىلىعى رەتىندە تاۋەلسىزدىك يدەيا­سىن تۋ ەتۋ نەگىزى قالانعان جانە وندا ءبىزدىڭ مەملەكەت­تىلى­گىمىزدىڭ مارتەبەسىنە ساي دوكترينانى قابىلداۋ قاجەت­تىلىگى اتاپ ايتىل­عان. بۇل رەتتە “...باستى ماقسات ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىندە, سترا­تەگيالىق باسىمدىق رەتىندە, قوعامنىڭ بارلىق ازامات­تا­رى مويىنداعان ورتاق قۇندى­لىق­تار مەن قاعيداتتار جۇيەسىنە نە­گىز­دەلگەن ۇلت بىرلىگىنە جەتۋ بولىپ تابىلادى” دەپ ناقتى كورسەتىلگەن. وسىعان وراي, دوكترينادا قا­زاق­ستاننىڭ ەل بىرلىگىنىڭ تومەندەگى قاعيداتتارى ۇسىنىلادى: بىرىنشىدەن, ء“بىر ەل – ءبىر تاع­دىر” ۇستانىمى اياسىندا ۇلت ءبىر­لىگىن نەگىزدەيتىن ءبىرىنشى قاعيدات – ءار ازاماتتىڭ ءوزىنىڭ ورتاق تاعدىرى مەن وتانىنىڭ – قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ ورتاق ەكەنىن ۇعىنۋ. “قانداي دا ءبىر ەلدىڭ ازاماتى بولۋ – ءار ادامنىڭ تاعدىرى. الاي­دا, ادامدار ارقاشان تاڭداۋ قۇقى­عىنا يە – ال ءبىز ءوز تاڭ­داۋىمىزدى جاسادىق. ءبىزدىڭ تاڭ­داۋىمىز تەرەڭ دارا سيپاتتا, وسى تاڭداۋ – ءبىزدىڭ بارلىعى­مىزدى وتانداستار ەتەدى. سەبەبى, ءبىزدىڭ ورتاق ەلىمىز, ورتاق وتا­نىمىز بار, ول – تاۋەلسىز قا­زاقستان” دەلىنەدى وندا. “جاڭا تاريحي كەزەڭدە مەم­لەكەتىمىز قازاقستانعا ءوزىنىڭ اسقاق ەسىمىن بەرگەن قازاق حالقىنىڭ الدىندا ۇلتتى ۇيىستىرۋدىڭ التىن دىڭگەگىنە اينالۋ جونىندە جاڭا تاريحي ميسسيا تۇر. جاڭا تاريحي جاعدايدا قازاق حالقىنىڭ الدىندا جاڭا تاريحي پارىز تۇر” دەپ ەرەكشە اتاپ كورسەتىلەدى قۇجاتتا. ەكىنشىدەن, “تەگى باسقا – تەڭ­دىگى ءبىر” ۇستانىمى شەڭبەرىندە ءبىز­دىڭ ۇلتتىق بىرلىگىمىزگە نەگىزدەلگەن ەكىنشى باستى قاعيدات – ەتنوستىق, بولماسا باسقا دا شىققان تەگىنە, ءدىني ۇستانىمىنا جانە الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراماي, بارلىق ازا­مات­تارعا تەڭ مۇمكىندىك بەرۋ. “بۇل قاعيدات ءاربىر قازاقستان ازاماتى ءوزىنىڭ جەكە ارتىقشىلىعى مەن شىعۋ تەگىنە قاراماي, قابىلەتىنە قاراي بارلىق مۇمكىندىگىن جۇزەگە اسىرىپ, جەتىستىكتەرگە جەتە الا­تى­نىن اڭعارتادى. وتان مەن قوعامعا قىزمەت ەتۋگە باعىتتالعان قابىلەت پەن دارىن ەركىن دامۋى ءتيىس, وعان ەشقانداي كەدەرگى بولمايدى” دەپ كورسەتىلگەن. ۇشىنشىدەن, “ۇلت رۋحىنىڭ دا­مۋى” ۇستانىمىنا سايكەس, ۇلت بىرلىگىنىڭ ءۇشىنشى نەگىزگى قاعيداتى رەتىندە ۇلت رۋحىن نىعايتۋ جانە دامىتۋ قاجەتتىگى اتالادى. ءبىزدىڭ ۇلتتىق رۋحىمىزدى كوتەرۋ ءۇشىن نەگىزگى باسىمدىقتار مىنالار: ءداستۇر مەن وتان­سۇيگىش­تىك رۋحى, جاڭارۋ رۋحى, جارىس پەن جەڭىس رۋحى, دەلىنەدى دوكترينادا. قورىتا ايتقاندا, قۇجاتتا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, تاۋەلسىزدىكتى ساق­تاۋ جانە مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ, مۇمكىندىكتەر تەڭدىگىن جانە ازامات­تار قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قور­عاۋ, ينتەل­لەكتۋالدى ۇلت قۇرۋ جانە ۇلتتىق رۋحتى دامىتۋ – ءبىزدىڭ ۇلت­تىق بىرلىگىمىزدىڭ باستى ۇستانىمى ءارى ءاربىرىمىزدىڭ ومىرلىك قاعيدات­تارىمىز بولۋى شارت”. اسقار تۇراپباي ۇلى.