سول سەبەپتى دە تالاي تاعدىردى توعىستىرىپ, سان ارماننىڭ ورىندالۋىنا سەبەپ بولعان ەلوردانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اۋەل باستان زور ءمان بەرىلىپ كەلەدى. سوڭعى 10 جىلدا حالىق سانى ەكى ەسە ءوسىپ, تۇرعىنى بۇگىندە 1 ميلليون 200 مىڭعا جەتكەن قالانىڭ ەڭ ءبىرىنشى قاراپايىم حالىق ءۇشىن قولايلى بولۋى دا كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس.
ەلوردا – قاۋىپسىز قالا
قاۋىپسىز قالا: ول قانداي قالا؟ باس قالانىڭ قولايلىلىعى نەمەن باعالانادى؟ ماسەلەن, الەمدەگى ەڭ قاۋىپسىز ءارى ءومىر سۇرۋگە قولايلى قالانىڭ ۇزدىك ۇشتىگىنە ەنگەن سينگاپۋردىڭ باستى باعى – بايلىعى بولسا, جاڭا زەلانديا استاناسى ۆەللينگتوننىڭ باسىمدىعى – قىلمىستىڭ تومەندىگىندە, ال توكيونىڭ تارتىمدىلىعى 13 ميلليوننان اسىپ جىعىلاتىن ءار تۇرعىنىنىڭ جايلى ءومىر سۇرۋىنە قاجەتتى جاعداي جاساي الۋىندا بولىپ تۇر.
الەمدەگى ەڭ قاۋىپسىز قالالاردىڭ رەيتينگىن جاسايتىن بريتاندىق The Economist Intelligence Unit كومپانياسىنىڭ ساراپشىلارى سوڭعى جىلدارى «قاۋىپسىز قالا» تۇسىنىگىنىڭ وزگەرگەنىن ءجيى ايتىپ ءجۇر. ماسەلەن, بۇرىندارى قىلمىستىڭ از تىركەلۋى, ساتىلمايتىن سوت پەن پارا المايتىن پوليتسيا كورسەتكىشتەرى الدىڭعى قاتاردا تۇرسا, قازىر ۇزدىككە ۇمتىلعان قالانىڭ تابيعي نەمەسە انتروپوگەندىك اپاتتارمەن كۇرەسۋ قابىلەتى, اپاتتىڭ الدىن الۋ قىزمەتتەرىنىڭ جۇمىس ساپاسى, قوعامدىق كولىككە قولجەتىمدىلىك, قاراپايىم حالىقتى اپاتتاردان ساقتاندىرۋى, كيبەر قاۋىپسىزدىكتى اۋىزدىقتاۋى زور ماڭىزعا يە بولعان. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, قىسقا عانا ۋاقىتتا تورتكۇل دۇنيەنى كەلىستى كەلبەتىمەن تامساندىرعان نۇر-سۇلتاننىڭ قاۋىپسىزدىك كورسەتكىشى قانداي؟ ەلوردانىڭ تۇرعىلىقتى حالىق پەن تۋريستەر ءۇشىن تارتىمدىلىعى نەدە؟
ەلىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى قوعامدىق, ساياسي-ەكونوميكالىق ءىس-شارالارىنا كۋا بولىپ جۇرگەن باس قالانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە باسا نازار اۋدارۋ – ارينە, قۇپتارلىق ءىس. «قاۋىپسىز قالا» جوباسى اياسىندا قولعا الىنعان جۇمىستار دا ناتيجەسىز ەمەس. بۇل باعىتتا, اسىرەسە, ەلوردالىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك اسا زور. سەبەبى قاۋىپسىزدىك تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا, ەڭ الدىمەن, قالانىڭ تىنىشتىعى مەن قوعامدىق ءتارتىبىن قاداعالاپ جۇرگەن ءتارتىپ ساقشىلارىنا ارقا سۇيەيتىنىمىز انىق.
«قاۋىپسىز قالا» جوباسى بىرىكتىرىلگەن بەينەتىركەۋ جۇيەسى بولىپ سانالادى. دەرەكتەردى وڭدەۋ جۇيەسى ءارتۇرلى جاعدايدا ءتيىمدى جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەن باسقا, جوبا قالانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە تالداۋ جۇرگىزۋدى اۆتوماتتاندىرۋعا, سونىڭ نەگىزىندە شەشىمدەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جوبانى ىسكە اسىرۋ قالا تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جانە ولاردىڭ جۇمىسىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيىن ارتتىرادى. جوبا قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا, قالالىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق قۇقىقتىق ءتارتىپتى تاۋلىك بويى باقىلاۋعا باعىتتالعان.
بۇگىنگى تاڭدا قاناتقاقتى جوبا بويىنشا ەلوردادا 1 100-دەن استام بەينەباقىلاۋ كامەراسى جۇمىس ىستەيدى. ولاردى ورناتۋعا ارنالعان مەكەنجايلار مەن نىساندار ءتىزىمى اۋدان اكىمدىكتەرى مەن نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ وتىنىمدەرى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى.
تىكەلەي جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا قوسىلعان بەينەباقىلاۋ كامەرالارى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدا تاپتىرماس قۇرىلعى ەكەنىن تاجىريبەنىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. تاۋلىك بويى قىزمەت اتقاراتىن وپەراتورلاردىڭ ۇزدىكسىز كەزەكشىلىگى وقيعا بولعان بەتتە وسى اۋدانداعى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە دەرەۋ حابار بەرىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ دەر كەزىندە اشىلۋىنا سەپ بولىپ كەلەدى. ماسەلەن, وسى جوبا ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ, 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا قىلمىستىڭ اشىلۋ دەڭگەيى جاقسارعان بولسا, قوعامدىق ورىنداردا جاسالعان قىلمىستاردىڭ سانى 53 پايىزعا (8 502-دەن 4 000-عا دەيىن), كوشەلەردە جاسالعان قىلمىستاردىڭ سانى 48,2 پايىزعا (3 381-دەن 1 752-گە دەيىن) ازايعان. سونداي-اق ساقشىلار قوعامدىق ورىندارداعى جاعداي تۋرالى اقپاراتتى جيناۋ جانە تىركەۋ ارقىلى قالانىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كەزەكشى بولىمدەرىن اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاقسارعانىن دا ايتادى.
«قاۋىپسىز قالا» جوباسى – ءاربىر نىسان ءۇشىن جەكە مىندەتتەردى شەشە وتىرىپ, وبەكتىلەردى, قالانىڭ بارلىق اۋدانىن جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ىڭعايلى جۇيە. جوبا تولىق ىسكە اسىرىلعان جاعدايدا قالانى ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن بىرىڭعاي تسيفرلىق كەڭىستىككە بىرىكتىرۋگە بولادى. سول سەبەپتى دە الداعى ۋاقىتتا «قاۋىپسىز قالا» جوباسى اياسىندا نۇر-سۇلتانداعى بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ سانىن 7500-گە دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
استانانىڭ قىراعى كوزى
جەدەل باسقارۋ ورتالىعى – ەلوردانىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا ەڭ ءبىرىنشى ەسكە تۇسەتىن بازالىق ورگان. ءتارتىپ بۇزۋشىلاردىڭ سانىن تومەندەتىپ, سايكەسىنشە قىلمىستى اشۋ كورسەتكىشىن جوعارىلاتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ورتالىقتى قالانىڭ قوعامدىق قاۋىپسىزدىگىن قاداعالايتىن قىراعى جۇيەسى ءھام كوزى دەۋگە دە بولادى. سەبەبى, مۇندا قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا جەدەل جۇمىس ءبىر ساتكە دە تولاستامايدى.
قازىرگى تاڭدا نۇر-سۇلتان قالاسى پد-ءنىڭ جەدەل باسقارۋ ورتالىعىندا ەلوردا اۋماعىن تۇتاستاي باقىلاۋعا العان 24 مىڭنان استام بەينەباقىلاۋ كامەراسى ىسكە قوسىلعان. ورتالىقتىڭ اعا ينسپەكتورى دينارا ماكىشوۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل قۇرىلعىلاردىڭ 13 مىڭى «سەرگەك» اقپاراتتىق-بەينەباقىلاۋ كامەراسى بولسا, 6 مىڭى كوشەلەردەگى جول قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپ بەرەتىن, اتاپ ايتقاندا, جىلدامدىقتى اسىرۋ, باعدارشامنىڭ قىزىل تۇسىنە ءوتۋ, جول بەلگىلەرى تالابىن بۇزۋ, قوعامدىق كولىككە بولىنگەن جولاققا شىعىپ كەتۋ سىندى ەرەجە بۇزۋشىلىقتاردى تىركەيدى. بۇدان بولەك, قوعامدىق ورىندار مەن كوشەلەردەگى قاۋىپسىزدىكتى قاداعالاۋ ماقساتىندا تاعى 4 مىڭ كامەرا قوسىلعان. ورتالىقتاعى بەينەباقىلاۋ وپەراتورلارى اپتا بويى تاۋلىگىنە 24 ساعات جۇمىس ىستەيدى. كۇنىنە 24 وپەراتور قالا بويىنشا بەينەباقىلاۋ جۇيەسىن ءجىتى باقىلايتىن بولسا, مۇندا تاۋلىگىنە 1,5 مىڭنان 2 مىڭعا دەيىن قوڭىراۋ كەلىپ تۇسەدى ەكەن.
«قالاداعى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋدا جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. سەبەبى زامانۋي بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن ىسكە قوسۋدىڭ ناتيجەسىندە ەلوردانىڭ قوعامدىق ورىندارى مەن كوشەلەرىندە تىركەلەتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن قىلمىستار سانى ۋاقىت وتكەن سايىن ەداۋىر ازايىپ كەلەدى. ماسەلەن, وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا وسى قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن 1018 قىلمىس دەر كەزىندە اشىلسا, 12 مىڭنان استام اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق دەرەگى انىقتالدى. بۇل زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ دەنى قوعامدىق ورىنداردا ءجيى تىركەلەتىن ۇساق بۇزاقىلىق, ماساڭ كۇيدە جۇرتتىڭ مازاسىن الۋ سياقتى دەرەكتەر», دەيدى ورتالىق مامانى.
ەلوردادا قىلمىس سانىنىڭ كۇن ساناپ كەمىپ كەلە جاتقانىن استانالىق پوليتسيا دەپارتامەنتى جەرگىلىكتى باسقارۋ قىزمەتى باسقارماسىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى اعا ينسپەكتورى الماسحان سادىحانوۆ تا راستاپ وتىر. ول, اسىرەسە, قوعامدىق ورىنداردا جاسالاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىق دەڭگەيىنىڭ ءبىرشاما تومەندەگەنىن ناقتى ساندارمەن ايتىپ ءوتتى. باسقارما وكىلىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ەلوردا اۋماعىندا سوڭعى التى ايدا قوعامدىق ورىنداردا جاسالاتىن ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتار وتكەن جىلدىڭ ەسەپتى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 881-دەن 802-گە دەيىن ازايعان. ونىڭ ىشىندە حالىق كوپ جينالاتىن قوعامدىق جەرلەردە تىركەلەتىن قاراقشىلىق – 25, بۇزاقىلىق – 13,5, ۇرلىق – 4,3, بوپسالاۋ 10 پايىزعا كەمىگەن.
سونداي-اق ەلوردادا «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى بويىنشا ىسكە قوسىلعان 8 ستاتسيونارلىق مودۋلدىك پوليتسيا بەكەتىنىڭ سانى الداعى بەس جىلدا تاعى 16-عا كوبەيەدى دەپ جوسپارلانۋدا. باس قالادا حالىق كوپ جينالاتىن قوعامدىق ورىندار مەن كريمينوگەندىك ۋچاسكەلەردەگى, قۇقىق بۇزۋشىلىق ءجيى تىركەلەتىن اۋماقتارداعى قوعامدىق ءتارتىپتىڭ جاي-كۇيىن تىكەلەي قاداعالاپ, ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا شارالاردى جەدەل قابىلداۋدى ۇيىمداستىراتىن زاماناۋي مودۋلدىك بەكەتتەر دە – قاۋىپسىز قالانىڭ ءبىر كورسەتكىشى.
«ەلوردا مارتەبەسىن العالى بەرى قالاداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە, اسىرەسە, قوعامدىق ورىندارداعى تازالىق پەن تارتىپكە باسا ءمان بەرىلەدى. استانادا العاش رەت 2019 جىلى قۇرىلعان تۋريستىك پوليتسيا جاساعىنىڭ دا ماڭىزى زور. سەبەبى تۋريستىك پوليتسيانىڭ باستى مىندەتى – نۇر-سۇلتانعا كەلگەن شەتەل ازاماتتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن جايلىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, سول ارقىلى ەلىمىزگە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ, ەلوردامىزدىڭ الەم الدىنداعى قاۋىپسىزدىككە قاتىستى وڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا قالامىزدا
4 تۋريستىك بەكەت تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى. ولار ەلوردامىزدىڭ «قازاق ەلى» الاڭى, «حان شاتىر» ويىن-ساۋىق ورتالىعى, «ماحاببات» الاڭى مەن استانامىزدىڭ سيمۆولىنا اينالعان «بايتەرەك» مونۋمەنتى ماڭىندا ورناتىلعان», دەيدى ا.سادىحانوۆ.
ءتارتىپ تابالدىرىقتان باستالادى
مەملەكەتىمىزدىڭ ەلورداسى رەتىندە نۇر-سۇلتان قالاسىنا قىزىعۋشىلىقپەن كەلەتىن وتانداستارىمىز بەن الىس-جاقىن شەتەلدەردەن اعىلعان تۋريستەردىڭ باسىن توعىستىراتىن قوس قاقپا بار. ولار – نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق اۋەجايى مەن «نۇرلى جول» ۆوكزال كەشەنى. ارينە, ەلوردانى الماتىدان اقمولاعا اۋىستىرۋ سەكىلدى تاريحي شەشىمگە كۋا بولعان استانا-1 ەسكى ۆوكزالىنىڭ دا الار ورنى ەرەكشە. تەمىر جول ۆوكزالدارى ەلىمىزدەگى ءىرى تەمىر جول تورابى رەتىندە نۇر-سۇلتاننىڭ ەڭ ماڭىزدى كۇرەتامىرى بولىپ سانالسا, اۋەجاي – وڭتۇستىك-شىعىس ازيا, قحر قالالارى مەن ەۋروپا اراسىندا ترانزيتتىك كوپىرگە اينالعانى انىق.
بۇگىندە حالىقارالىق اۋەجايداعى قوعامدىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان جەلىلىك پوليتسيا بولىمىندە 66 پوليتسيا قىزمەتكەرى بار. كۇندەلىكتى تاۋلىكتىك كەزەكشىلىككە 12 قىزمەتكەر تۇسەدى. ءبولىم باستىعى ماقسات ابىكەن ماڭىزدى نىسانداعى جەكە قۇرامنىڭ باستى مىندەتى – قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جولىن كەسۋ, الدىن الۋ, ولاردى انىقتاۋ بويىنشا جۇمىستاردىڭ ۇدايى جۇرگىزىلىپ وتىراتىنىن مالىمدەگەن ول جىل باسىنان بەرى تىركەلگەن زاڭسىزدىقتارعا دا توقتالىپ ءوتتى.
بيىل حالىقارالىق اۋەجايدا 250 ادام ءتۇرلى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلعان. تارقاتىپ ايتار بولساق, ونىڭ 31-ءى ۇساق بۇزاقىلىعى, 36-سى قوعامدىق ورىندى لاستاعانى, 70-كە جۋىعى ىشىمدىك ءىشىپ, قوعامدىق ورىندارعا ماساڭ كۇيدە كەلگەنى, ال 42-ءسى قوعامدىق ورىندا تەمەكى شەككەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان.
«اۋە قاۋىپسىزدىگى قىزمەتى قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جوسپاردان تىس ۇنەمى اۋە كەمەسى مەن جۇكتەردى تەكسەرۋ جۇمىستارى دا ۇدايى ۇيىمداستىرىلىپ وتىرادى. جولاۋشىلاردىڭ جۇكتەرىنىڭ تىركەلۋ پۋنكتىنەن اۋە كەمەسىنە تيەلگەنگە دەيىن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە دە باسا نازار اۋدارىلادى. سونداي-اق ايىنا ءبىر رەت بوتەننىڭ مۇلكىن ۇرلاۋ بويىنشا جانە باسقا دا زاڭمەن تىيىم سالىنعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى بولدىرماۋ نەگىزىندە, زاڭ نورمالارىن جانە وعان كوزدەلگەن جازانى ءتۇسىندىرۋ ءىس-شارالارى جۇرگىزىلەدى», دەيدى م.ابىكەن.
قازىرگى ۋاقىتتا نۇر-سۇلتان قالاسى اۋەجايىنداعى جەلىلىك پوليتسيا ءبولىمى كوشى-قون قىزمەتى بولىمشەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تاۋلىك بويى قازاقستانعا ۇشىپ كەلگەن شەتەل ازاماتتارىنا بىرنەشە سانات بويىنشا ۆيزا بەرۋدى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
نۇر-سۇلتان ستانساسى جەلىلىك پوليتسيا باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرماحان جاقىپبەكوۆ ەلورداداعى ەسكى تەمىر جول ۆوكزالى بويىنشا تاۋلىگىنە ورتا ەسەپپەن 17 جولاۋشىلار پويىزى مەن 10 ەلەكتر پويىزى كەلىپ-كەتەتىنىن ايتادى. ال بۇل كۇندەلىكتى جولاۋشىلار اعىنى ورتا ەسەپپەن 7-8 مىڭ جولاۋشىنى قۇرايدى دەگەن ءسوز. ال «نۇرلى جول» تەمىر جول ۆوكزالى كەشەنى ارقىلى كۇن سايىن 20 جولاۋشىلار پويىزى مەن 4 ەلەكتر پويىزى وتەدى. مۇنداعى جولاۋشىلار سانى 9 مىڭنان اسادى.
«استانا كۇنىنە وراي جولاۋشىلار اعىنى ارتا تۇسپەسە, كەمىمەيدى. سوندىقتان دا ءبىز مەرەكە كۇندەرى عانا ەمەس, قاي كەزدە دە حالىقتىڭ الاڭسىز جول ءجۇرىپ, ەشقانداي قاۋىپ تۋدىرماي جولاۋشىلار پويىزدارىمەن ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن قالاسىنا جەتۋىنە كەپىل بولىپ, كەز كەلگەن وقىس جاعدايدا كومەككە كەلۋگە ساقاداي-ساي بولۋىمىز قاجەت», دەيدى ول.
قازىرگى تاڭدا استانا-1 ۆوكزالىنداعى قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاپ, جولاۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە تاۋلىگىنە پاترۋلدىك-كۇزەت قىزمەتىنىڭ 10-عا جۋىق قىزمەتكەرى جۇمىلدىرىلسا, «نۇرلى جول» ۆوكزال كەشەنىندە قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا تاۋلىك بويعى جۇمىس رەجىمىندە پوليتسيانىڭ پاترۋلدىك كۇزەت قىزمەتىنىڭ 10-نان اسا قىزمەتكەرى تارتىلعان.
ءىKomek – بيلىك پەن بۇقارانىڭ اشىق ديالوگى
ءىKomek – ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنا ارقاۋ بولعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنان تۋىنداعان ناقتى قادامداردىڭ ءبىرى. قالا بيلىگىنىڭ بۇقاراعا بارىنشا جاقىن بولۋىن ماقسات تۇتقان سەرۆيس بۇگىندە ەلوردالىقتاردىڭ كەز كەلگەن ماسەلەسىن دەر كەزىندە شەشىپ بەرۋگە مۇمكىندىك تۋدىراتىن الاڭعا اينالىپ ۇلگەرگەن. بيىل بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىنا 870 مىڭنان استام ەلوردا تۇرعىنى حابارلاسىپ, ءتۇرلى سالادا قىزمەت العان.
ءىKomek قالالىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى جاننات ءدۇبىروۆانىڭ ايتۋىنشا, سەرۆيس تولىقتاي تسيفرلاندىرىلعان جانە مىڭنان استام قالالىق قىزمەت جۇمىسىن بىرىزگە تۇسىرگەن. بۇل سەرۆيستىڭ قىزمەتىن جىل سايىن ەلوردانىڭ 600 مىڭنان استام تۇرعىنى پايدالانادى. ورتالىق جۇمىس ىستەگەلى بەرى التى ميلليونعا جۋىق ءوتىنىش قابىلداعان.
«بۇل ءبىزدىڭ قالا تۇرعىندارىنىڭ ءوتىنىشى مىندەتتى تۇردە جەتەر جەرىنە جەتەتىنىن, سونداي-اق اكىمدىك باسقارمالارى, اۋداندىق اكىمدىكتەر مەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەر ءۇشىن دە ىڭعايلى سەرۆيس ۇسىنىپ وتىرعانىمىزدى بىلدىرەدى. سەبەبى ەندى ولار ءوز جۇمىسىن تۇرعىندارمەن ءوزارا بايلانىس نەگىزىندە جوسپارلاي الادى. سول سياقتى تۇرعىندار ەلوردا دامۋىنا بەلسەنە اتسالىسۋدا. بۇل قالانىڭ تىرشىلىگىنە بەيجاي قارامايتىندارىن كورسەتەدى», دەيدى ج.ءدۇبىروۆا.
ءىKomek قالالىق ورتالىعىندا بارلىق وپەراتور امبەباپ مامان رەتىندە وقىتىلعان. وتىنىشتەردىڭ ەلەۋلى ۇلەسىن وپەراتور سويلەسۋ بارىسىندا ۇدايى جاڭارىپ وتىراتىن اۋقىمدى ءبىلىم بازاسىنىڭ ارقاسىندا شەشەدى. بازادا مەملەكەتتىك باسقارمالار مەن قالانىڭ كوممۋنالدىق قىزمەتتەرىنىڭ جۇمىسى تۋرالى اقپارات, ياعني انىقتامالىق دەرەكتەر, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ جوسپارلانعان جانە پروفيلاكتيكالىق جۇمىستارى تۋرالى مالىمەتتەر ساقتالادى. بۇل مالىمەتتەر سونىمەن قاتار ءوتىنىش بەرۋدىڭ تسيفرلى تاسىلدەرىن پايدالاناتىندار ءۇشىن دە قولجەتىمدى. ءبارى – ونلاين رەجىمدە قولجەتىمدى.
سونىمەن قاتار ءىKomek-ءتىڭ امبەباپ وپەراتورلارى وتىنىشتەردى تىركەپ, ونىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلىلەرگە مونيتورينگ جۇرگىزەدى. وسىدان كەيىن تۇرعىنعا جۇمىس ناتيجەسى تۋرالى حابارلانادى. قازىرگى ۋاقىتتا ورتالىققا قالانىڭ بۇكىل اۋماعىندا, ونىڭ ىشىندە بالاباقشالاردا, مەكتەپتەردە, ەمحانالار مەن ت.ب. ورىنداردا ورنالاسقان 16 مىڭنان استام بەينەباقىلاۋ كامەراسى ينتەگراتسيالانعان. قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ءىKomek ورتالىعىندا نۇر-سۇلتان قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە وتىر. بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ارقىلى وپەراتور قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاپ, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە قىلمىستاردى اشۋعا كومەكتەسەدى.
سول سياقتى ورتالىق ارقىلى قاردىڭ كۇرەلمەۋى, جاۋىن-شاشىن كەزدەرىندە سۋ باسۋ, اشىق قالعان قۇدىقتار, زاڭسىز قوقىس تاستاۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنداعى باسقا دا كەلەڭسىز وقيعالاردى دەر كەزىندە انىقتاپ, ناقتى شارا قولدانۋدا پايداسى زور.
ياعني ءىKomek ءوتىنىشتىڭ قاشان كەلىپ تۇسەتىنىن كۇتپەيدى, بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن پايدالانىپ, الدىن الا ارەكەت ەتەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى ءىKomek بەينەباقىلاۋ وپەراتورلارى 17 مىڭنان استام ينتسيدەنتتى انىقتاعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قالانى تۇرعىندار ءۇشىن قولايلى ەتۋدىڭ زاماناۋي ءتاسىلى بولىپ سانالاتىن سەرۆيس ەلوردالىقتار تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاۋىپ وتىر. بۇل – ايتىلعان ءسوزدىڭ ىسكە اسۋىنا, كۇندەلىكتى ومىردە كەزدەسەتىن ءتۇرلى ماسەلە مەن جاعدايعا تالداۋ جاساپ, ونىڭ شەشۋ جولدارىن كورسەتىپ بەرەتىن ورتالىق.
